શિવપુરાણમ્

કોટિમેકાંતુલિંગાનાં યઃ કરોતિનરોભુવિ શિવ એવભવેત્સોપિનાત્રકાર્યા વિચારણા

જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર એક કરોડ લિંગ બનાવે છે, એ પોતે શિવ બની જાય છે; આ વિષયમાં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

અર્ચા પાર્થિવલિંગાનાં કોટિયજ્ઞફલપ્રદા ભુક્તિદામુક્તિદાનિત્યંતતઃકામર્થિનાંનૃણામ્

માટીના લિંગની પૂજા કરોડ યજ્ઞના ફળ આપે છે, ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે, અને કામના ધરાવનારા લોકો માટે હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે.

વિનાલિંગાર્ચનં યસ્ય કાલોગચ્છતિ નિત્યશઃ મહાહાનિર્ભવેત્તસ્યદુર્વૃત્તસ્યદુરાત્મનઃ

જેનું જીવન હંમેશા લિંગની પૂજા વિના પસાર થાય છે, એ દુષ્ટ અને દુર્ગુણી મનુષ્યને મોટું નુકસાન થાય છે.

એકતઃ સર્વદાનાનિ વ્રતાનિ વિવિધાનિ ચ તીર્થાનિનિયમાયજ્ઞાલિંગાર્ચાચૈકતઃ સ્મૃતા

એક તરફ બધા દાન, વિવિધ વ્રત, તીર્થયાત્રા, નિયમ અને યજ્ઞ છે; બીજી તરફ માત્ર લિંગની પૂજા છે—એવું સ્મરણ કરવામાં આવ્યું છે.

કલૌલિંગાર્ચનંશ્રેષ્ઠંતથાલોકેપ્રદૃશ્યતે તથાનાસ્તીતિ શાસ્ત્રાણામેષ સિદ્ધાન્તનિશ્ચયઃ

કળીયુગમાં લિંગની પૂજા દુનિયામાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; માનો કે ના માનો, શાસ્ત્રોનો આ નક્કર નિષ્કર્ષ છે.

ભુક્તિમુક્તિપ્રદંલિંગં વિવિધાપન્નિવારણમ્ પૂજયિત્વાનરોનિત્યં શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

લિંગ ભોગ અને મોક્ષ આપે છે, દરેક પ્રકારની મુશ્કેલી દૂર કરે છે; જે મનુષ્ય હંમેશા તેની પૂજા કરે છે, એ શિવ સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે.

શિવાનામમયં લિંગંનિત્યં પૂજ્યં મહર્ષિભિઃ યતશ્ચ સર્વલિંગેષુ તસ્માત્પૂજ્યંવિધાનતઃ

લિંગ એ શિવનું નામરૂપ છે, મહર્ષિઓએ હંમેશા તેની પૂજા કરવી જોઈએ; અને એથી બધા લિંગોમાં નિયમ પ્રમાણે તેની પૂજા કરવી જરૂરી છે.

ઉત્તમં મધ્યમં નીચં ત્રિવિધં લિંગમીરિતમ્ માનતો મુનિશાર્દૂલાસ્તચ્છૃણુધ્વં વદામ્યહમ્

લિંગને ત્રણ પ્રકારનું કહેવાયું છે: ઉત્તમ, મધ્યમ અને નીચું. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, એના માપ હવે હું કહું છું, સાંભળો.

ચતુરંગુલમુચ્છ્રાયંરમ્યંવેદિકયાયુતમ્ ઉત્તમંલિંગમાખ્યાતંમુનિભિઃશાસ્ત્રકોવિદૈઃ

ચાર આંગળી ઊંચું, સુંદર અને પીઠી સાથેનું લિંગ, શાસ્ત્રજ્ઞાની મુનિઓએ શ્રેષ્ઠ લિંગ ગણ્યું છે.

તદર્ધંમધ્યમંપ્રોક્તંતદર્ધમઘમંસ્મૃતમ્ ઇત્થંત્રિવિધમાખ્યાતમુત્તરોત્તરતઃપરમ્

એનું અડધું મધ્યમ કહેવાય છે અને એનું પણ અડધું નીચું ગણાય છે; આમ, એક પછી એક ત્રણ પ્રકારનું વર્ણન થયું છે.

અનેકલિંગંયોનિત્યંભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ પૂજયેત્સલભેત્કામાન્મનસા માનસેપ્સિતાન્

જે ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી હંમેશા અનેક લિંગોની પૂજા કરે છે, એ મનમાં ઈચ્છેલા બધા ફળ સરળતાથી પામે છે.

નલિંગારાધનાદન્યત્પુણ્યંવેદચતુષ્ટયે વિદ્યતેસર્વશાસ્ત્રાણામેષ એવવિનિશ્ચયઃ

લિંગની પૂજા કરતાં ચારેય વેદોમાં પણ વધારે પુણ્ય નથી; બધા શાસ્ત્રોમાં આ જ નિશ્ચય છે.

સર્વમેતત્પરિત્યજ્યકર્મજાલમશેષતઃ ભક્ત્યાપરમયા વિદ્વાંલ્લિંગમેકંપ્રપૂજયેત્

બધા કર્મો સંપૂર્ણપણે ત્યજીને, વિદ્વાન વ્યક્તિએ પરમ ભક્તિથી એક જ લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

લિંગેર્ચિતેર્ચિતંસર્વંજગત્સ્થાવરજંગમમ્ સંસારાંબુધિમગ્નાનાંનાન્યત્તારણસાધનમ્

લિંગની પૂજા દ્વારા જગતમાં જે સ્થાવર અને જંગમ છે, એ બધું જ પૂજાય છે; સંસારના મહાસાગરમાં ડૂબેલા લોકો માટે મુક્તિ મેળવવાનો બીજો કોઈ ઉપાય નથી.

અજ્ઞાનતિમિરાંધાનાંવિષયાસક્તચેતસામ્ પ્લવોનાન્યોસ્તિજગતિલિંગારાધનમંતરા

જેઓ અજ્ઞાનના અંધકારથી અંધ છે અને વિષયોમાં મન લગાડે છે, એમને માટે લિંગની પૂજા સિવાય જગતમાં બીજું કોઈ જ ઉપાય નથી.

હરિબ્રહ્માદયોદેવામુનયોયક્ષરાક્ષસાઃ ગંધર્વાશ્ચરણાસ્સિદ્ધાદૈતેયાદાનવાસ્તથા

હરિ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ, ઋષિઓ, યક્ષ, રાક્ષસ, ગંધર્વ, ચરણ, સિદ્ધ, દૈત્ય અને દાનવો પણ—

નાગાઃશેષપ્રભૃતયોગરુડાદ્યાઃખગાસ્તથા સપ્રજાપતયશ્ચાન્યેમનવઃકિન્નરાનરાઃ

શેષથી શરૂ કરીને બધા નાગો, ગરુડ અને બીજા પક્ષીઓ, બીજા પ્રજાપતિઓ, મનુઓ, કિન્નરો અને મનુષ્યો—

પૂજયિત્વામહાભક્ત્યાલિંગંસર્વાર્થસિદ્ધિદમ્ પ્રાપ્તાઃકામાનભીષ્ટાંશ્ચતાંસ્તાન્સર્વાન્હૃદિસ્થિતાન્

જેઓએ મહાભક્તિથી સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર લિંગની પૂજા કરી છે, એમણે પોતાના મનમાં રહેલા બધા ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કર્યા છે.

બ્રાહ્મણઃક્ષત્રિયોવૈશ્યઃશૂદ્રોવાપ્રતિલોમજઃ પૂજયેત્સતતંલિંગંતત્તન્મંત્રેણસાદરમ્

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શૂદ્ર કે મિલાવટથી જન્મેલો કોઈ પણ હોય, તે હંમેશા યોગ્ય મંત્રથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

કિંબહૂક્તેનમુનયઃસ્ત્રીણામપિતથાન્યતઃ અધિકારોસ્તિસર્વેષાંશિવલિંગાર્ચનેદ્વિજાઃ

અરે મુનિઓ, વધારે શું કહું? સ્ત્રીઓ અને બીજાઓને પણ એ જ અધિકાર છે; બધા જ શિવલિંગની પૂજા કરી શકે છે, હે દ્વિજો.

દ્વિજાનાંવૈદિકેનાપિમાર્ગેણારાધનંવરમ્ અન્યેષામપિજંતૂનાંવૈદિકેનનસંમતમ્

દ્વિજોમાં વૈદિક રીતથી પૂજા શ્રેષ્ઠ છે; બીજાં જીવો માટે વૈદિક પૂજા માન્ય નથી.

વૈદિકાનાંદ્વિજાનાંચપૂજાવૈદિકમાર્ગતઃ કર્તવ્યાનાન્યમાર્ગેણ ઇત્યાહભગવાઞ્છિવઃ

વૈદિક દ્વિજોએ વૈદિક માર્ગથી જ પૂજા કરવી, બીજાં કોઈ માર્ગથી નહીં—આ રીતે ભગવાન શિવએ કહ્યું છે.

દધીચ ગૌતમાદીનાંશાપેનાદગ્ધચેતસામ્ દ્વિજાનાં જાયતેશ્રદ્ધાનૈવ વૈદિકકર્મણિ

દધીચિ, ગૌતમ વગેરેના શાપથી જેઓના મન બળીને ખાખ થઈ ગયા છે, એવા દ્વિજોમાં જ વૈદિક કર્મમાં શ્રદ્ધા થાય છે.

યોવૈદિકમનાદૃત્યકર્મસ્માર્તમથાપિવા અન્યત્સમાચરેન્મર્ત્યોનસંકલ્પફલંલભેત્

જે મનુષ્ય વૈદિક રીતને અવગણે છે અને સ્માર્ત કે બીજું કોઈ કર્મ કરે છે, તેને મનમાં ધારેલું ફળ મળતું નથી.

ઇત્થંકૃત્વાર્ચનંશંભોર્નૈવેદ્યાંતંવિધાનતઃ પૂજયેદષ્ટમૂર્તીશ્ચતત્રૈવત્રિજગન્મયીઃ

આ રીતે શંભુની પૂજા અને વિધિપૂર્વક નૈવેદ્ય આપ્યા પછી, ત્યાં ત્રણેય લોકરૂપ આઠ મૂર્તિઓની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.

ક્ષિતિરાપોનલોવાયુરાકાશઃ સૂર્યસોમકૌ યજમાન ઇતિ ત્વષ્ટૌમૂર્તયઃપરિકીર્તિતાઃ

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને યજમાન—આ આઠ મૂર્તિઓ કહેવાય છે.

શર્વોભવશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઉગ્રોભીમ ઇતીશ્વરઃ મહાદેવઃ પશુપતિરેતાન્મૂર્તિભિરર્ચયેત્

શર્વ, ભવ, રુદ્ર, ઉગ્ર, ભીમ, ઈશ્વર, મહાદેવ અને પશુપતિ—આ મૂર્તિઓથી પૂજા કરવી જોઈએ.

પૂજયેત્પરિવારં ચતતઃશંભોઃસુભક્તિતઃ ઈશાનાદિક્રમાત્તત્રચંદનાક્ષતપત્રકૈઃ

પછી, ઈશાનથી શરૂ કરીને, ચંદન, અક્ષત અને પાંદડાં વડે શ્રદ્ધાપૂર્વક શંભુના પરિવારની પૂજા કરવી.

ઈશાનંનન્દિનંચંડંમહાકાલંચભૃંગિણમ્ વૃષંસ્કંદંકપર્દીશંસોમંશુક્રંચતત્ક્રમાત્

ઈશાન, નંદી, ચંડ, મહાકાલ, ભૃંગી, વૃષ, સ્કંદ, કપર્દીશ, સોમ અને શુક્ર—આ ક્રમ પ્રમાણે.