શિવપુરાણમ્

તતઃ પઞ્ચાઙ્ગપાઠંચકુર્યાદ્વેદવિચક્ષણઃ દેવાગાત્વિતિમંત્રેણકુર્યાચ્છંભોર્વિસર્જનમ્

પછી વેદવિદ્વાન પાંચ અંગોનું પાઠ કરવો અને ‘દેવાગાત્’ મંત્રથી શંભુનું વિસર્જન કરવું.

ઇત્યુક્તઃ શિવપૂજાયાવ્યાસતોવૈદિકોવિધિઃ સમાસતશ્ચશૃણુતવૈદિકંવિધિમુત્તમમ્

આ રીતે વ્યાસજી દ્વારા શિવપૂજાનો વૈદિક વિધિ જણાવાયો છે; હવે સંક્ષિપ્તમાં શ્રેષ્ઠ વૈદિક વિધિ સાંભળો.

ઋચાસદ્યોજાતમિતિમૃદાહરણમાચરેત્ વામદેવાય ઇતિ ચ જલપ્રક્ષેપમાચરેત્

‘સદ્યોજાત’ ઋચાથી માટી લાવવી અને ‘વામદેવાય’ મંત્રથી પાણી છાંટવું.

અઘોરેણ ચ મંત્રેણલિંગનિર્માણમાચરેત્ તત્પુરુષાયમંત્રેણાહ્વાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

‘અઘોરે’ મંત્રથી લિંગ બનાવવું અને ‘તત્પુરુષાય’ મંત્રથી યોગ્ય રીતે આવાહન કરવું.

સંયોજયેદ્વેદિકાયામીશાનમનુનાહરમ્ અન્યત્સર્વં વિધાનંચકુર્યાત્સંક્ષેપતઃ સુધીઃ

‘ઈશાન’ મંત્રથી હરને વેદિકામાં સ્થાપવું અને બાકી બધો વિધિ બુદ્ધિશાળી સંક્ષિપ્તમાં કરે.

પઞ્ચાક્ષરેણમંત્રેણગુરુદત્તેનવાતથા કુર્યાત્પૂજાં ષોડશોપચારેણ વિધિવત્સુધીઃ

ગુરુપ્રદત્ત પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી વિદ્વાન વ્યક્તિ વિધિ પ્રમાણે શોડશોપચારપૂજા કરવી.

ભવાયભવનાશાયમહાદેવાયધીમહિ ઉગ્રાય ઉગ્રનાશાય શર્વાય શશિમૌલિને

અમે ભવ, ભવનાશક, મહાદેવ, ઉગ્ર અને ઉગ્રનાશક, શર્વ અને ચંદ્રમૌળીનું ધ્યાન કરીએ છીએ.

અનેન મનુના વાપિ પૂજયેચ્છંકરંસુધીઃ સુભક્ત્યા ચભ્રમંત્યક્ત્વાભક્ત્યૈવફલદઃ શિવઃ

આ મંત્રથી અથવા બીજા રીતે પણ વિદ્વાન વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક શંકરની પૂજા કરે; ભ્રમ છોડીને શુદ્ધ ભક્તિથી જ શિવ ફળ આપે છે.

ઇત્યપિ પ્રોક્તમાદૃત્ય વૈદિકક્રમપૂજનમ્ પ્રોચ્યતેન્યવિધિઃ સમ્યક્સાધારણતયાદ્વિજઃ

આ રીતે વૈદિક ક્રમની પૂજા પણ સમજાવી; હવે દ્વિજ માટે સામાન્ય વિધિ યોગ્ય રીતે જણાવવામાં આવે છે.

પૂજાપાર્થિવલિંગસ્યસંપ્રોક્તાશિવનામભિઃ

પૃથ્વી પર સ્થાપિત થયેલ લિંગની પૂજા શિવના નામો ઉચારીને કરવી કહેવામાં આવી છે.

હરોમહેશ્વરઃ શંભુઃશૂલપાણિઃ પિનાકધૃક્ શિવઃ પશુપતિશ્ચૈવમહાદેવ ઇતિ ક્રમાત્

હર, મહેશ્વર, શંભુ, શૂળપાણી, પિનાકધારી, શિવ, પશુપતિ અને મહાદેવ—આ નામો ક્રમશઃ બોલવા.

મૃદાહરણસંઘટ્ટપ્રતિષ્ઠાહ્વાનમેવચ સ્નપનંપૂજનંચૈવક્ષમસ્વેતિવિસર્જનમ્

માટી એકઠી કરવી, તેને આકાર આપવો, સ્થાપના કરવી, આવાહન કરવું, અભિષેક કરવો, પૂજા કરવી અને અંતે વિસર્જન કરવું—આ બધા કર્મો કરવાના છે.

અંકારાદિચતુર્થ્યંતૈર્નમોન્તૈર્નામભિઃ ક્રમાત્ કર્તવ્યાચક્રિયાસર્વાભક્ત્યાપરમયામુદા

‘અં’થી શરૂ થતા અને ચોથા વિભક્તિવાળા નામો ક્રમશઃ બોલી, સર્વે વિધિઓ પરમ ભક્તિપૂર્વક કરવી.

કૃત્વા ન્યાસવિધિંસમ્યક્ષડઙ્ગકરયોસ્તથા ષડક્ષરેણમંત્રેણતતોધ્યાનંસમાચરેત્

પછી બંને હાથમાં યોગ્ય રીતે નિયમ મુજબ ષડક્ષરી મંત્રથી ન્યાસ વિધિ કરી, પછી તેનું ધ્યાન કરવું.

કૈલાસપીઠાસનમધ્યસંસ્થં ભક્તૈઃ સનંદાદિભિરર્ચ્યમાનમ્ ભક્તર્તિદાવાનલમપ્રમેયંધ્યાયેદુમાલિંગિતવિશ્વભૂષણમ્

કૈલાસના સિંહાસનના મધ્યમાં બેઠેલા, સનંદાદિ ભક્તો દ્વારા પૂજાતા, ભક્તોના દુઃખનો દાવાનળ જેવો તેજ ધરાવતા, વિશ્વના આભૂષણોથી શોભતા અને ઉમાએ અંકલિત એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરવું.

ધ્યાયેન્નિત્યંમહેશંરજતગિરિનિભંચારુચંદ્રાવતંસંરત્નાકલ્પોજ્જ્વલાંગંપરશુમૃગવરાભીતિહસ્તંપ્રસન્નમ્ પદ્માસીનંસમંતાત્સ્થિતમમરગણૈર્વ્યાઘ્રકૃત્તિંવસાનંવિશ્વાદ્યંવિશ્વબીજંનિખિલભયહરંપઞ્ચવક્ત્રંત્રિનેત્રમ્

મહેશનું હંમેશા ધ્યાન કરવું—જેમણે ચાંદી જેવા પર્વત જેવું તેજ ધરાવ્યું છે, સુંદર અર્ધચંદ્ર શોભે છે, રત્નોથી ઝગમગતા અંગો છે, હાથમાં પરશુ, મૃગ, વર અને અભય mudra છે, કૃપાળુ છે, કમળ પર બેઠેલા છે, દેવતાઓથી ઘેરાયેલા છે, વાઘની ખાલ પહેરી છે, સમગ્ર વિશ્વના મૂળ અને બીજરૂપ છે, સર્વ ભયનો નાશક છે, પાંચ મુખ અને ત્રણ આંખ ધરાવે છે.

ઇતિધ્યાત્વાચસંપૂજ્યપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્ જપેત્પઞ્ચાક્ષરંમંત્રંગુરુદત્તંયથાવિધિ

આ રીતે ધ્યાન કરીને અને પૃથ્વી લિંગની શ્રેષ્ઠ રીતે પૂજા કરીને, ગુરુએ આપેલો પંચાક્ષરી મંત્ર નિયમ મુજબ જાપ કરવો.

સ્તુતિભિશ્ચૈવદેવેશંસ્તુવીતપ્રણમન્સુધીઃ નાનાભિધાભિર્વિપ્રેન્દ્રાઃ પઠેદ્વૈશતરુદ્રિયમ્

સ્તોત્રો દ્વારા દેવોના દેવની સ્તુતિ કરવી, નમન કરવું; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ વિવિધ નામો અને શતરુદ્રિયનું પઠન કરવું.

તતઃ સાક્ષતપુષ્પાણિગૃહીત્વાંજલિનામુદા પ્રાર્થયેચ્છંકરંભક્ત્યામંત્રૈરેભિઃસુભક્તિતઃ

પછી તાજા ફૂલો હાથમાં લઈને, ભક્તિપૂર્વક જોડેલા હાથથી, આ મંત્રો વડે શંકરજીની પ્રાર્થના કરવી.

તાવકસ્ત્વદ્ગુણપ્રાણસ્ત્વચ્ચિત્તોહંસદામૃડ કૃપાનિધ ઇતિજ્ઞાત્વાભૂતનાથપ્રસીદમે

હે કૃપાનિધિ, હું તારો છું, તારા ગુણમાં જ મારું જીવન છે, મારું મન હંમેશા તારી પાસે છે; હે ભૂતનાથ, તું દયાળુ છે, કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન થા.

અજ્ઞાનાદ્યદિવાજ્ઞાનાજ્જપ પૂજાદિકં મયા કૃતં તદસ્તુસફલંકૃપયાતવશંકર

હે શંકર, જ્ઞાનથી કે અજ્ઞાનથી મેં જે જાપ, પૂજા વગેરે કર્યું છે, તે બધું તારી કૃપાથી ફળદાયી થાઓ.

અહંપાપીમહાનદ્યપાવનશ્ચભવાન્મહાન્ ઇતિવિજ્ઞાયગૌરીશયદિચ્છસિતથાકુરુ

હું મોટો પાપી છું અને તું મહાન પવિત્રકર્તા છે; હે ગૌરીશ, આ જાણીને, તારી જે ઈચ્છા હોય તે કર.

વેદૈઃ પુરાણૈઃ સિદ્ધાન્તૈરૃષિભિર્વિવિધૈરપિ નજ્ઞાતોસિમહાદેવકુતોહંત્વંમહાશિવ

વેદ, પુરાણ, સિદ્ધાંત કે અનેક ઋષિઓ દ્વારા પણ તું જાણી શકાયો નથી; હે મહાદેવ, હું તને કેવી રીતે ઓળખી શકું, હે મહાશિવ?

યથા તથા ત્વદીયોસ્મિ સર્વભાવૈર્મહેશ્વર રક્ષણીયસ્ત્વયાહં વૈ પ્રસીદ પરમેશ્વર

હું જેવો પણ હોઉં, સર્વ રીતે તારો છું, હે મહેશ્વર; તારે મને રક્ષવું જોઈએ—હે પરમેશ્વર, કૃપા કર.

ઇત્યેવં ચાક્ષતાન્પુષ્પાનારોપ્ય ચ શિવોપરિ પ્રણમેદ્ભક્તિતશ્શંભું સાષ્ટાંગં વિધિવન્મુને

આ રીતે તાજા ફૂલો શિવપર ધરાવી, ભક્તિપૂર્વક શંભુને સંપૂર્ણ દંડવત્ પ્રણામ કરવો, નિયમ મુજબ, હે મુનિ.

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કુર્યાદ્યથોક્તવિધિના સુધીઃ પુનઃ સ્તુવીત દેવેશં સ્તુતિભિઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

પછી વિધિ પ્રમાણે પ્રદક્ષિણા કરવી, અને ફરીથી શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્તોત્રો વડે દેવોના દેવની સ્તુતિ કરવી.

તતો ગલરવંકૃત્વા પ્રણમેચ્છુચિનમ્રધીઃ કુર્યાદ્વિજ્ઞપ્તિમાદૃત્ય વિસર્જનમથાચરેત્

પછી ગળામાં ધ્વનિ કરીને, શુદ્ધ મનથી પ્રણામ કરવો, આદરપૂર્વક વિનંતી કરી, પછી વિસર્જન કરવું.

ઇત્યુક્તા મુનિશાર્દૂલાઃ પાર્થિવાર્ચા વિધાનતઃ ભુક્તિદામુક્તિદાચૈવશિવભક્તિવિવર્ધિની

મુનિશ્રેષ્ઠો, જેમ તમે પૂછ્યું તેમ, નિયમ પ્રમાણે માટીના રૂપથી કરેલી પૂજા ભોગ અને મોક્ષ આપે છે અને શિવભક્તિ વધારતી પણ છે.

ઇત્યધ્યાયંસુચિત્તેનયઃપઠેચ્છૃણુયાદપિ સર્વપાપવિશુદ્ધાત્માસર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

જે કોઈ શુદ્ધ મનથી આ અધ્યાયને વાંચે, બોલે કે સાંભળે, તે બધા પાપોથી શુદ્ધ થઈ જાય છે અને પોતાની તમામ ઈચ્છાઓ પૂરી કરી શકે છે.