શિવપુરાણમ્

નમઃકપર્દિનેચેતિ ધૂપં દદ્યાદ્યથાવિધિ દીપં દદ્યાદ્યથોક્તં તુ નમ આશવ ઇત્યૃચા

'નમઃ કપર્દિને' મંત્રથી વિધિ પ્રમાણે ધૂપ અર્પણ કરવું, અને 'નમઃ આશવ' ઋચાથી દીવો અર્પણ કરવો.

નમોજ્યેષ્ઠાયમંત્રેણ દદ્યાન્નૈવેદ્યમુત્તમમ્ મનુનાત્ર્યમ્બકમિતિપુનરાચમનંસ્મૃતમ્

‘નમોજ્યેષ્ઠાય’ મંત્રથી શ્રેષ્ઠ ભોજન અર્પણ કરવું અને પછી ‘ત્ર્યંબકમ્’ મંત્રથી ફરી આચમન કરવું એવું કહેવાયું છે.

ઇમા રુદ્રાયેતિ ઋચા કુર્યાત્ફલસમર્પણમ્ નમો વ્રજ્યાયેતિ ઋચા સકલં શંભવેર્પયેત્

‘ઇમા રુદ્રાય’ મંત્રથી ફળ અર્પણ કરવું, અને ‘નમો વ્રજ્યાય’ મંત્રથી સર્વે વસ્તુઓ શંભુને સમર્પિત કરવી.

મનો મહાંતમિતિ ચ માનસ્તોકે ઇતિ તતઃ મંત્રેદ્વયેનૈકદશાક્ષતૈ રુદ્રાન્પ્રપૂજયેત્

‘મનો મહાંતમ્’ અને ‘માનસ્તોકે’ – આ બે મંત્ર અને અગિયાર અક્ષરો વડે રુદ્રોની પૂજા કરવી.

હિરણ્યગર્ભ ઇતિ ત્ર્યૃચાદક્ષિણાંહિસમર્પયેત્ દેવસ્યત્વેતિમંત્રેણહ્યભિષેકંચરેદ્બુધઃ

‘હિરણ્યગર્ભ’થી શરૂ થતી ત્રણ ઋચાઓથી દક્ષિણાં અર્પણ કરવી અને ‘દેવસ્ય ત્વે’ મંત્રથી વિદ્વાન અભિષેક કરવો.

દીપમંત્રેણવાશંભોર્નીરાજનવિધિંચરેત્ પુષ્પાંજલિંચરેદ્ભક્ત્યા ઇમા રુદ્રાયચત્ર્યૃચા

શંભુ માટે દીપકના મંત્રથી નીરાંજન વિધિ કરવી અને ભક્તિપૂર્વક ‘ઇમા રુદ્રાય’ની ત્રણ ઋચાઓથી ફૂલોની અંજલિ અર્પણ કરવી.

માનોમહાન્તમિતિ ચ ચરેત્પ્રાજ્ઞઃ પ્રદક્ષિણામ્ માનસ્તોકેતિ મંત્રેણ સાષ્ટાઙ્ગંપ્રણમેત્સુધીઃ

‘મનો મહાંતમ્’ મંત્રથી વિદ્વાન પ્રદક્ષિણ કરવી અને ‘માનસ્તોકે’ મંત્રથી બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ સષ્ટાંગ પ્રણામ કરવો.

યતોયત ઇત્યભયાંજ્ઞાનાખ્યાં ત્ર્યંબકેણ ચ

‘યતો યતા’ મંત્રથી અભયમુદ્રા દર્શાવવી અને ‘ત્ર્યંબક’ મંત્રથી જ્ઞાનમુદ્રા દર્શાવવી.

નમઃસેનેતિ મંત્રેણમહામુદ્રાંપ્રદર્શયેત્ દર્શયેદ્ધેનુમુદ્રાંચનમોગેભ્ય ઋચાનયા

‘નમઃ સેનેતિ’ મંત્રથી મહામુદ્રા દર્શાવવી, ધેનુમુદ્રા પણ બતાવવી અને ‘નમોગે’ ઋચાથી મુદ્રા દર્શાવવી.

પઞ્ચમુદ્રાઃપ્રદર્શ્યાથ શિવમંત્રજપં ચરેત્ શતરુદ્રિયમંત્રેણ જપેદ્વેદવિચક્ષણઃ

પાંચ મુદ્રાઓ દર્શાવ્યા પછી શિવમંત્ર જપવો અને વેદવિદ્વાન શતરુદ્રિય મંત્રનું પાઠ કરવો.

તતઃ પઞ્ચાઙ્ગપાઠંચકુર્યાદ્વેદવિચક્ષણઃ દેવાગાત્વિતિમંત્રેણકુર્યાચ્છંભોર્વિસર્જનમ્

પછી વેદવિદ્વાન પાંચ અંગોનું પાઠ કરવો અને ‘દેવાગાત્’ મંત્રથી શંભુનું વિસર્જન કરવું.

ઇત્યુક્તઃ શિવપૂજાયાવ્યાસતોવૈદિકોવિધિઃ સમાસતશ્ચશૃણુતવૈદિકંવિધિમુત્તમમ્

આ રીતે વ્યાસજી દ્વારા શિવપૂજાનો વૈદિક વિધિ જણાવાયો છે; હવે સંક્ષિપ્તમાં શ્રેષ્ઠ વૈદિક વિધિ સાંભળો.

ઋચાસદ્યોજાતમિતિમૃદાહરણમાચરેત્ વામદેવાય ઇતિ ચ જલપ્રક્ષેપમાચરેત્

‘સદ્યોજાત’ ઋચાથી માટી લાવવી અને ‘વામદેવાય’ મંત્રથી પાણી છાંટવું.

અઘોરેણ ચ મંત્રેણલિંગનિર્માણમાચરેત્ તત્પુરુષાયમંત્રેણાહ્વાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

‘અઘોરે’ મંત્રથી લિંગ બનાવવું અને ‘તત્પુરુષાય’ મંત્રથી યોગ્ય રીતે આવાહન કરવું.

સંયોજયેદ્વેદિકાયામીશાનમનુનાહરમ્ અન્યત્સર્વં વિધાનંચકુર્યાત્સંક્ષેપતઃ સુધીઃ

‘ઈશાન’ મંત્રથી હરને વેદિકામાં સ્થાપવું અને બાકી બધો વિધિ બુદ્ધિશાળી સંક્ષિપ્તમાં કરે.

પઞ્ચાક્ષરેણમંત્રેણગુરુદત્તેનવાતથા કુર્યાત્પૂજાં ષોડશોપચારેણ વિધિવત્સુધીઃ

ગુરુપ્રદત્ત પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી વિદ્વાન વ્યક્તિ વિધિ પ્રમાણે શોડશોપચારપૂજા કરવી.

ભવાયભવનાશાયમહાદેવાયધીમહિ ઉગ્રાય ઉગ્રનાશાય શર્વાય શશિમૌલિને

અમે ભવ, ભવનાશક, મહાદેવ, ઉગ્ર અને ઉગ્રનાશક, શર્વ અને ચંદ્રમૌળીનું ધ્યાન કરીએ છીએ.

અનેન મનુના વાપિ પૂજયેચ્છંકરંસુધીઃ સુભક્ત્યા ચભ્રમંત્યક્ત્વાભક્ત્યૈવફલદઃ શિવઃ

આ મંત્રથી અથવા બીજા રીતે પણ વિદ્વાન વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક શંકરની પૂજા કરે; ભ્રમ છોડીને શુદ્ધ ભક્તિથી જ શિવ ફળ આપે છે.

ઇત્યપિ પ્રોક્તમાદૃત્ય વૈદિકક્રમપૂજનમ્ પ્રોચ્યતેન્યવિધિઃ સમ્યક્સાધારણતયાદ્વિજઃ

આ રીતે વૈદિક ક્રમની પૂજા પણ સમજાવી; હવે દ્વિજ માટે સામાન્ય વિધિ યોગ્ય રીતે જણાવવામાં આવે છે.

પૂજાપાર્થિવલિંગસ્યસંપ્રોક્તાશિવનામભિઃ

પૃથ્વી પર સ્થાપિત થયેલ લિંગની પૂજા શિવના નામો ઉચારીને કરવી કહેવામાં આવી છે.

હરોમહેશ્વરઃ શંભુઃશૂલપાણિઃ પિનાકધૃક્ શિવઃ પશુપતિશ્ચૈવમહાદેવ ઇતિ ક્રમાત્

હર, મહેશ્વર, શંભુ, શૂળપાણી, પિનાકધારી, શિવ, પશુપતિ અને મહાદેવ—આ નામો ક્રમશઃ બોલવા.

મૃદાહરણસંઘટ્ટપ્રતિષ્ઠાહ્વાનમેવચ સ્નપનંપૂજનંચૈવક્ષમસ્વેતિવિસર્જનમ્

માટી એકઠી કરવી, તેને આકાર આપવો, સ્થાપના કરવી, આવાહન કરવું, અભિષેક કરવો, પૂજા કરવી અને અંતે વિસર્જન કરવું—આ બધા કર્મો કરવાના છે.

અંકારાદિચતુર્થ્યંતૈર્નમોન્તૈર્નામભિઃ ક્રમાત્ કર્તવ્યાચક્રિયાસર્વાભક્ત્યાપરમયામુદા

‘અં’થી શરૂ થતા અને ચોથા વિભક્તિવાળા નામો ક્રમશઃ બોલી, સર્વે વિધિઓ પરમ ભક્તિપૂર્વક કરવી.

કૃત્વા ન્યાસવિધિંસમ્યક્ષડઙ્ગકરયોસ્તથા ષડક્ષરેણમંત્રેણતતોધ્યાનંસમાચરેત્

પછી બંને હાથમાં યોગ્ય રીતે નિયમ મુજબ ષડક્ષરી મંત્રથી ન્યાસ વિધિ કરી, પછી તેનું ધ્યાન કરવું.

કૈલાસપીઠાસનમધ્યસંસ્થં ભક્તૈઃ સનંદાદિભિરર્ચ્યમાનમ્ ભક્તર્તિદાવાનલમપ્રમેયંધ્યાયેદુમાલિંગિતવિશ્વભૂષણમ્

કૈલાસના સિંહાસનના મધ્યમાં બેઠેલા, સનંદાદિ ભક્તો દ્વારા પૂજાતા, ભક્તોના દુઃખનો દાવાનળ જેવો તેજ ધરાવતા, વિશ્વના આભૂષણોથી શોભતા અને ઉમાએ અંકલિત એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરવું.

ધ્યાયેન્નિત્યંમહેશંરજતગિરિનિભંચારુચંદ્રાવતંસંરત્નાકલ્પોજ્જ્વલાંગંપરશુમૃગવરાભીતિહસ્તંપ્રસન્નમ્ પદ્માસીનંસમંતાત્સ્થિતમમરગણૈર્વ્યાઘ્રકૃત્તિંવસાનંવિશ્વાદ્યંવિશ્વબીજંનિખિલભયહરંપઞ્ચવક્ત્રંત્રિનેત્રમ્

મહેશનું હંમેશા ધ્યાન કરવું—જેમણે ચાંદી જેવા પર્વત જેવું તેજ ધરાવ્યું છે, સુંદર અર્ધચંદ્ર શોભે છે, રત્નોથી ઝગમગતા અંગો છે, હાથમાં પરશુ, મૃગ, વર અને અભય mudra છે, કૃપાળુ છે, કમળ પર બેઠેલા છે, દેવતાઓથી ઘેરાયેલા છે, વાઘની ખાલ પહેરી છે, સમગ્ર વિશ્વના મૂળ અને બીજરૂપ છે, સર્વ ભયનો નાશક છે, પાંચ મુખ અને ત્રણ આંખ ધરાવે છે.

ઇતિધ્યાત્વાચસંપૂજ્યપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્ જપેત્પઞ્ચાક્ષરંમંત્રંગુરુદત્તંયથાવિધિ

આ રીતે ધ્યાન કરીને અને પૃથ્વી લિંગની શ્રેષ્ઠ રીતે પૂજા કરીને, ગુરુએ આપેલો પંચાક્ષરી મંત્ર નિયમ મુજબ જાપ કરવો.

સ્તુતિભિશ્ચૈવદેવેશંસ્તુવીતપ્રણમન્સુધીઃ નાનાભિધાભિર્વિપ્રેન્દ્રાઃ પઠેદ્વૈશતરુદ્રિયમ્

સ્તોત્રો દ્વારા દેવોના દેવની સ્તુતિ કરવી, નમન કરવું; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ વિવિધ નામો અને શતરુદ્રિયનું પઠન કરવું.

તતઃ સાક્ષતપુષ્પાણિગૃહીત્વાંજલિનામુદા પ્રાર્થયેચ્છંકરંભક્ત્યામંત્રૈરેભિઃસુભક્તિતઃ

પછી તાજા ફૂલો હાથમાં લઈને, ભક્તિપૂર્વક જોડેલા હાથથી, આ મંત્રો વડે શંકરજીની પ્રાર્થના કરવી.