શિવપુરાણમ્

માનોમહન્તમિતિચમંત્રેણાવાહનંચરેત્ યાતેરુદ્રેણમંત્રેણસંચરેદુપવેશનમ્

'માનો મહંતમ્' મંત્રથી આવાહન કરવું, અને 'યાતે રુદ્ર' મંત્રથી ઉપવેશન કરવું જોઈએ.

મંત્રેણયામિષુમિતિ ન્યાસંકુર્યાચ્છિવસ્યચ અધ્યવોચદિતિ પ્રેમ્ણાધિવાસંમનુનાચરેત્

'યામિ ષુમ્' મંત્રથી શિવનું ન્યાસ કરવું, અને 'અધ્યવોચદ્' મંત્રથી પ્રેમપૂર્વક અધિવાસ કરવું જોઈએ.

મનુનાસૌજીવ ઇતિદેવતાન્યાસમાચરેત્ અસૌયોવસર્પતીતિ ચાચરેદપસર્પણમ્

'સૌજીવ' મંત્રથી દેવતાઓનું ન્યાસ કરવું, અને 'અસૌ યો વસર્પતિ' મંત્રથી વિઘ્નો દૂર કરવા માટે વિધિ કરવી.

અર્ઘ્યં ચ રુદ્રગાયત્ર્યા ઽચમનં ત્ર્યંબકેણ ચ

રુદ્ર ગાયત્રી મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, અને ત્ર્યંબક મંત્રથી આચમન કરવું જોઈએ.

પયઃપૃથિવ્યામિતિ ચ પયસાસ્નાનમાચરેત્ દધિક્રાવ્ણેતિમંત્રેણદધિસ્નાનં ચ કારયેત્

'પયઃ પૃથિવ્યા' મંત્રથી દૂધથી સ્નાન કરવું, અને 'દધિક્રાવણ' મંત્રથી દહીંથી સ્નાન કરવું જોઈએ.

મધુખંડસ્નપનંપ્રોક્તમિતિપઞ્ચામૃતં સ્મૃતમ્ અથવા પાદ્યમંત્રેણ સ્નાનંપઞ્ચામૃતેન ચ

મધ અને ખાંડથી સ્નાન કરવું એ પાંચ અમૃત કહેવાય છે; અથવા પાદ્ય મંત્રથી પણ પાંચ અમૃતથી સ્નાન કરવું જોઈએ.

માનસ્તોકે ઇતિ પ્રેમ્ણા મંત્રેણ કટિબંધનમ્ નમો ધૃષ્ણવે ઇતિ વા ઉત્તરીયં ચ ધાપયેત્

'માનસ્તોકે' મંત્રથી પ્રેમપૂર્વક કટિબંધ બાંધવું, અથવા 'નમો ધૃષ્ણવે' મંત્રથી ઉપરનું વસ્ત્ર પહેરાવવું.

યા તે હેતિરિતિ પ્રેમ્ણા ઋક્ચતુષ્કેણ વૈદિકઃ શિવાય વિધિના ભક્તશ્ચરેદ્વસ્ત્રસમર્પણમ્

'યા તે હેતિ' મંત્ર અને ચાર ઋચાઓથી, ભક્તિપૂર્વક અને વેદોક્ત રીતથી શિવને વસ્ત્ર અર્પણ કરવું.

નમઃ શ્વભ્ય ઇતિ પ્રેમ્ણા ગંધં દદ્યાદૃચા સુધીઃ

'નમઃ શ્વભ્ય' મંત્ર અને ઋચાથી પ્રેમપૂર્વક સુગંધ અર્પણ કરવી.

નમઃ પાર્યાય ઇતિ વા પુષ્પ મંત્રેણ ચાર્પયેત્ નમઃ પર્ણ્યાય ઇતિ વા બિલ્બપત્રસમર્પણમ્

'નમઃ પાર્યાય' અથવા પુષ્પ મંત્રથી ફૂલ અર્પણ કરવું, અને 'નમઃ પર્ણ્યાય' મંત્રથી બિલ્વ પત્ર પણ ચડાવવું.

નમઃકપર્દિનેચેતિ ધૂપં દદ્યાદ્યથાવિધિ દીપં દદ્યાદ્યથોક્તં તુ નમ આશવ ઇત્યૃચા

'નમઃ કપર્દિને' મંત્રથી વિધિ પ્રમાણે ધૂપ અર્પણ કરવું, અને 'નમઃ આશવ' ઋચાથી દીવો અર્પણ કરવો.

નમોજ્યેષ્ઠાયમંત્રેણ દદ્યાન્નૈવેદ્યમુત્તમમ્ મનુનાત્ર્યમ્બકમિતિપુનરાચમનંસ્મૃતમ્

‘નમોજ્યેષ્ઠાય’ મંત્રથી શ્રેષ્ઠ ભોજન અર્પણ કરવું અને પછી ‘ત્ર્યંબકમ્’ મંત્રથી ફરી આચમન કરવું એવું કહેવાયું છે.

ઇમા રુદ્રાયેતિ ઋચા કુર્યાત્ફલસમર્પણમ્ નમો વ્રજ્યાયેતિ ઋચા સકલં શંભવેર્પયેત્

‘ઇમા રુદ્રાય’ મંત્રથી ફળ અર્પણ કરવું, અને ‘નમો વ્રજ્યાય’ મંત્રથી સર્વે વસ્તુઓ શંભુને સમર્પિત કરવી.

મનો મહાંતમિતિ ચ માનસ્તોકે ઇતિ તતઃ મંત્રેદ્વયેનૈકદશાક્ષતૈ રુદ્રાન્પ્રપૂજયેત્

‘મનો મહાંતમ્’ અને ‘માનસ્તોકે’ – આ બે મંત્ર અને અગિયાર અક્ષરો વડે રુદ્રોની પૂજા કરવી.

હિરણ્યગર્ભ ઇતિ ત્ર્યૃચાદક્ષિણાંહિસમર્પયેત્ દેવસ્યત્વેતિમંત્રેણહ્યભિષેકંચરેદ્બુધઃ

‘હિરણ્યગર્ભ’થી શરૂ થતી ત્રણ ઋચાઓથી દક્ષિણાં અર્પણ કરવી અને ‘દેવસ્ય ત્વે’ મંત્રથી વિદ્વાન અભિષેક કરવો.

દીપમંત્રેણવાશંભોર્નીરાજનવિધિંચરેત્ પુષ્પાંજલિંચરેદ્ભક્ત્યા ઇમા રુદ્રાયચત્ર્યૃચા

શંભુ માટે દીપકના મંત્રથી નીરાંજન વિધિ કરવી અને ભક્તિપૂર્વક ‘ઇમા રુદ્રાય’ની ત્રણ ઋચાઓથી ફૂલોની અંજલિ અર્પણ કરવી.

માનોમહાન્તમિતિ ચ ચરેત્પ્રાજ્ઞઃ પ્રદક્ષિણામ્ માનસ્તોકેતિ મંત્રેણ સાષ્ટાઙ્ગંપ્રણમેત્સુધીઃ

‘મનો મહાંતમ્’ મંત્રથી વિદ્વાન પ્રદક્ષિણ કરવી અને ‘માનસ્તોકે’ મંત્રથી બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ સષ્ટાંગ પ્રણામ કરવો.

યતોયત ઇત્યભયાંજ્ઞાનાખ્યાં ત્ર્યંબકેણ ચ

‘યતો યતા’ મંત્રથી અભયમુદ્રા દર્શાવવી અને ‘ત્ર્યંબક’ મંત્રથી જ્ઞાનમુદ્રા દર્શાવવી.

નમઃસેનેતિ મંત્રેણમહામુદ્રાંપ્રદર્શયેત્ દર્શયેદ્ધેનુમુદ્રાંચનમોગેભ્ય ઋચાનયા

‘નમઃ સેનેતિ’ મંત્રથી મહામુદ્રા દર્શાવવી, ધેનુમુદ્રા પણ બતાવવી અને ‘નમોગે’ ઋચાથી મુદ્રા દર્શાવવી.

પઞ્ચમુદ્રાઃપ્રદર્શ્યાથ શિવમંત્રજપં ચરેત્ શતરુદ્રિયમંત્રેણ જપેદ્વેદવિચક્ષણઃ

પાંચ મુદ્રાઓ દર્શાવ્યા પછી શિવમંત્ર જપવો અને વેદવિદ્વાન શતરુદ્રિય મંત્રનું પાઠ કરવો.

તતઃ પઞ્ચાઙ્ગપાઠંચકુર્યાદ્વેદવિચક્ષણઃ દેવાગાત્વિતિમંત્રેણકુર્યાચ્છંભોર્વિસર્જનમ્

પછી વેદવિદ્વાન પાંચ અંગોનું પાઠ કરવો અને ‘દેવાગાત્’ મંત્રથી શંભુનું વિસર્જન કરવું.

ઇત્યુક્તઃ શિવપૂજાયાવ્યાસતોવૈદિકોવિધિઃ સમાસતશ્ચશૃણુતવૈદિકંવિધિમુત્તમમ્

આ રીતે વ્યાસજી દ્વારા શિવપૂજાનો વૈદિક વિધિ જણાવાયો છે; હવે સંક્ષિપ્તમાં શ્રેષ્ઠ વૈદિક વિધિ સાંભળો.

ઋચાસદ્યોજાતમિતિમૃદાહરણમાચરેત્ વામદેવાય ઇતિ ચ જલપ્રક્ષેપમાચરેત્

‘સદ્યોજાત’ ઋચાથી માટી લાવવી અને ‘વામદેવાય’ મંત્રથી પાણી છાંટવું.

અઘોરેણ ચ મંત્રેણલિંગનિર્માણમાચરેત્ તત્પુરુષાયમંત્રેણાહ્વાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

‘અઘોરે’ મંત્રથી લિંગ બનાવવું અને ‘તત્પુરુષાય’ મંત્રથી યોગ્ય રીતે આવાહન કરવું.

સંયોજયેદ્વેદિકાયામીશાનમનુનાહરમ્ અન્યત્સર્વં વિધાનંચકુર્યાત્સંક્ષેપતઃ સુધીઃ

‘ઈશાન’ મંત્રથી હરને વેદિકામાં સ્થાપવું અને બાકી બધો વિધિ બુદ્ધિશાળી સંક્ષિપ્તમાં કરે.

પઞ્ચાક્ષરેણમંત્રેણગુરુદત્તેનવાતથા કુર્યાત્પૂજાં ષોડશોપચારેણ વિધિવત્સુધીઃ

ગુરુપ્રદત્ત પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી વિદ્વાન વ્યક્તિ વિધિ પ્રમાણે શોડશોપચારપૂજા કરવી.

ભવાયભવનાશાયમહાદેવાયધીમહિ ઉગ્રાય ઉગ્રનાશાય શર્વાય શશિમૌલિને

અમે ભવ, ભવનાશક, મહાદેવ, ઉગ્ર અને ઉગ્રનાશક, શર્વ અને ચંદ્રમૌળીનું ધ્યાન કરીએ છીએ.

અનેન મનુના વાપિ પૂજયેચ્છંકરંસુધીઃ સુભક્ત્યા ચભ્રમંત્યક્ત્વાભક્ત્યૈવફલદઃ શિવઃ

આ મંત્રથી અથવા બીજા રીતે પણ વિદ્વાન વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક શંકરની પૂજા કરે; ભ્રમ છોડીને શુદ્ધ ભક્તિથી જ શિવ ફળ આપે છે.

ઇત્યપિ પ્રોક્તમાદૃત્ય વૈદિકક્રમપૂજનમ્ પ્રોચ્યતેન્યવિધિઃ સમ્યક્સાધારણતયાદ્વિજઃ

આ રીતે વૈદિક ક્રમની પૂજા પણ સમજાવી; હવે દ્વિજ માટે સામાન્ય વિધિ યોગ્ય રીતે જણાવવામાં આવે છે.