શિવપુરાણમ્

દ્વિખંડંતુચરાંલિંગંકુર્વન્ત્યજ્ઞાનમોહિતાઃ નૈવસિદ્ધાન્તવેત્તારો મુનયઃ શાસ્ત્રકોવિદાઃ

જે લોકો ચાલતું લિંગ બે ભાગમાં બનાવે છે, તેઓ અજ્ઞાનથી ભ્રમિત છે; શાસ્ત્રના જાણકાર ઋષિઓ અને સિદ્ધાંતોના પંડિતો આવું કદી નથી કરતા.

અખંડંસ્થાવરંલિંગંદ્વિખંડંચરમેવચ યેકુર્વન્તિનરામૂઢાનપૂજાફલભાગિનઃ

જે લોકો અચળ લિંગ પૂર્ણ અને ચાલતું લિંગ બે ભાગમાં બનાવે છે, તેઓ મૂર્ખ નથી અને તેમને પૂજાનું ફળ મળે છે.

તસ્માચ્છાસ્ત્રોક્તવિધિના અખંડંચરસંજ્ઞકમ્ દ્વિખંડં સ્થાવરં લિંગં કર્તવ્યં પરયા મુદા

માટે, શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે, ચાલતું લિંગ પૂર્ણ અને અચળ લિંગ બે ભાગમાં આનંદપૂર્વક બનાવવું જોઈએ.

અખંડે તુ ચરે પૂજાસમ્પૂર્ણફલદાયિની દ્વિખંડે તુ ચરે પૂજામહાહાનિપ્રદા સ્મૃતા

પૂર્ણ ચાલતા લિંગની પૂજા પૂર્ણ ફળ આપતી છે; જ્યારે બે ભાગના ચાલતા લિંગની પૂજા મહાન નુકસાન લાવે છે.

અખંડે સ્થાવરે પૂજા ન કામફલદાયિની પ્રત્યવાયકરીનિત્યમિત્યુક્તંશાસ્ત્રવેદિભિઃ

પૂર્ણ અચળ લિંગની પૂજા ઇચ્છિત ફળ આપતી નથી; શાસ્ત્રના જાણકારો કહે છે કે એ હંમેશા વિઘ્ન લાવે છે.

અથ વૈદિકભક્તાનાં પાર્થિવાર્ચાં નિગદ્યતે વૈદિકેનૈવમાર્ગેણભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

હવે વૈદિક ભક્તો માટે માટીના લિંગની પૂજાની વિધિ કહેવામાં આવે છે; વૈદિક માર્ગે ચાલવાથી ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.

સૂત્રોક્તવિધિનાસ્નાત્વાસંધ્યાં કૃત્વા યથાવિધિ બ્રહ્મયજ્ઞંવિધાયાદૌતતસ્તર્પણમાચરેત્

સૂત્રોમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે સ્નાન કરી, સંધ્યા કરી અને બ્રહ્મયજ્ઞ પૂર્ણ કરીને પછી તર્પણ કરવું જોઈએ.

શિવસ્મરણપૂર્વં હિ ભસ્મરુદ્રાક્ષધારકઃ

શિવજીનું સ્મરણ કરતા પહેલા, ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવી જોઈએ.

વેદોક્તાવિધિના સમ્યક્સંપૂર્ણફલસિદ્ધયે પૂજયેત્પરયાભક્ત્યાપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્

વેદોમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે, પૂર્ણ ફળ મેળવવા માટે, શ્રદ્ધાથી શ્રેષ્ઠ માટીના લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

નદીતીરે તડાગે ચ પર્વતેકાનને ઽપિચ શિવાલયે શુચૌ દેશે પાર્થિવાર્ચા વિધીયતે

નદીના કાંઠે, તળાવમાં, પર્વત પર, જંગલમાં કે શિવમંદિર જેવા પવિત્ર સ્થળે માટીના લિંગની પૂજા કરવી કહેવાઈ છે.

શુદ્ધપ્રદેશસંભૂતાં મૃદમાહૃત્ય યત્નતઃ શિવલિંગં પ્રકલ્પેત સાવધાનતયા દ્વિજાઃ

પવિત્ર સ્થળેથી માટી સાવધાનીથી લાવી, દ્વિજોએ ધ્યાનપૂર્વક શિવલિંગ બનાવવું જોઈએ.

વિપ્રે ગૌરા સ્મૃતા શોણા બાહુજે પીતવર્ણકા વૈશ્યેકૃષ્ણા પાદજાતે હ્યથવા યત્ર યા ભવેત્

બ્રાહ્મણ માટે સફેદ, ક્ષત્રિય માટે લાલ, વૈશ્ય માટે હાથ પર પીળો અને શૂદ્ર માટે પગ પર કાળો રંગ યોગ્ય છે; અથવા જે રંગ મળે તે લઈ શકાય.

સંગૃહ્યમૃત્તિકાંલિંગનિર્માણાર્થંપ્રયત્નતઃ અતીવશુભદેશેચસ્થાપયેત્તાંમૃદંશુભામ્

લિંગ બનાવવાના હેતુથી માટી સાવધાનીથી એકત્ર કરી, તે શુભ માટીને અત્યંત શુભ સ્થળે રાખવી જોઈએ.

સંશોધ્યચજલેનાપિપિંડીકૃત્ય શનૈઃ શનૈઃ વિધીયેતશુભંલિંગંપાર્થિવંવેદમાર્ગતઃ

માટીને સારી રીતે ધોઈને, ધીમે ધીમે ગોળાકાર બનાવવી જોઈએ; પછી, વેદના માર્ગ પ્રમાણે, શુભ માટીનું લિંગ તૈયાર કરવું જોઈએ.

તતઃ સંપૂજયેદ્ભક્ત્યાભુક્તિમુક્તિફલાપ્તયે તત્પ્રકારમહંવચ્મિશૃણુધ્વંસંવિધાનતઃ

પછી, ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરવી જોઈએ જેથી ભોગ અને મોક્ષના ફળ મળે; હવે હું એ વિધિ કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

નમઃ શિવાયમંત્રેણાર્ચનંદ્રવ્યંચપ્રોક્ષયેત્ ભૂરસીતિચમંત્રેણક્ષેત્રસિદ્ધિંપ્રકારયેત્

'નમઃ શિવાય' મંત્રથી પૂજાના સામાનને છાંટવું, અને 'ભૂઃ અસી' મંત્રથી સ્થાનને pavitra કરવું જોઈએ.

આપોસ્માનિતિમંત્રેણજલસંસ્કારમાચરેત્ નમસ્તે રુદ્રમંત્રેણ ફાટિકાબંધમુચ્યતે

'આપો સ્માનિ' મંત્રથી પાણીથી શુદ્ધિ કરવી, અને 'નમસ્તે રુદ્ર' મંત્રથી ફાટકનો બંધન કરવું જોઈએ.

શંભવાયેતિમંત્રેણક્ષેત્રશુદ્ધિં પ્રકારયેત્ નમઃ પૂર્વેણ કુર્યાત્પઞ્ચામૃતસ્યાપિ પ્રોક્ષણમ્

'શંભવાય' મંત્રથી સ્થાન શુદ્ધ કરવું, અને પહેલાના નમસ્કાર મંત્રથી પાંચ અમૃત પણ છાંટવું જોઈએ.

નીલગ્રીવાયમંત્રેણનમઃપૂર્વેણભક્તિમાન્ ચરેચ્છંકરલિંગસ્યપ્રતિષ્ઠાપનમુત્તમમ્

'નીલકંઠ' અને પહેલાના નમસ્કાર મંત્રથી, ભક્તિપૂર્વક શ્રેષ્ઠ રીતે શંકરલિંગની સ્થાપના કરવી જોઈએ.

ભક્તિતસ્તત એતત્તેરુદ્રાયેતિ ચ મંત્રતઃ આસનં રમણીયં વૈદદ્યાદ્વૈદિકમાર્ગકૃત્

પછી, ભક્તિથી અને 'તે રુદ્રાય' મંત્રથી, વેદોક્ત રીત પ્રમાણે સુંદર આસન આપવું જોઈએ.

માનોમહન્તમિતિચમંત્રેણાવાહનંચરેત્ યાતેરુદ્રેણમંત્રેણસંચરેદુપવેશનમ્

'માનો મહંતમ્' મંત્રથી આવાહન કરવું, અને 'યાતે રુદ્ર' મંત્રથી ઉપવેશન કરવું જોઈએ.

મંત્રેણયામિષુમિતિ ન્યાસંકુર્યાચ્છિવસ્યચ અધ્યવોચદિતિ પ્રેમ્ણાધિવાસંમનુનાચરેત્

'યામિ ષુમ્' મંત્રથી શિવનું ન્યાસ કરવું, અને 'અધ્યવોચદ્' મંત્રથી પ્રેમપૂર્વક અધિવાસ કરવું જોઈએ.

મનુનાસૌજીવ ઇતિદેવતાન્યાસમાચરેત્ અસૌયોવસર્પતીતિ ચાચરેદપસર્પણમ્

'સૌજીવ' મંત્રથી દેવતાઓનું ન્યાસ કરવું, અને 'અસૌ યો વસર્પતિ' મંત્રથી વિઘ્નો દૂર કરવા માટે વિધિ કરવી.

અર્ઘ્યં ચ રુદ્રગાયત્ર્યા ઽચમનં ત્ર્યંબકેણ ચ

રુદ્ર ગાયત્રી મંત્રથી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, અને ત્ર્યંબક મંત્રથી આચમન કરવું જોઈએ.

પયઃપૃથિવ્યામિતિ ચ પયસાસ્નાનમાચરેત્ દધિક્રાવ્ણેતિમંત્રેણદધિસ્નાનં ચ કારયેત્

'પયઃ પૃથિવ્યા' મંત્રથી દૂધથી સ્નાન કરવું, અને 'દધિક્રાવણ' મંત્રથી દહીંથી સ્નાન કરવું જોઈએ.

મધુખંડસ્નપનંપ્રોક્તમિતિપઞ્ચામૃતં સ્મૃતમ્ અથવા પાદ્યમંત્રેણ સ્નાનંપઞ્ચામૃતેન ચ

મધ અને ખાંડથી સ્નાન કરવું એ પાંચ અમૃત કહેવાય છે; અથવા પાદ્ય મંત્રથી પણ પાંચ અમૃતથી સ્નાન કરવું જોઈએ.

માનસ્તોકે ઇતિ પ્રેમ્ણા મંત્રેણ કટિબંધનમ્ નમો ધૃષ્ણવે ઇતિ વા ઉત્તરીયં ચ ધાપયેત્

'માનસ્તોકે' મંત્રથી પ્રેમપૂર્વક કટિબંધ બાંધવું, અથવા 'નમો ધૃષ્ણવે' મંત્રથી ઉપરનું વસ્ત્ર પહેરાવવું.

યા તે હેતિરિતિ પ્રેમ્ણા ઋક્ચતુષ્કેણ વૈદિકઃ શિવાય વિધિના ભક્તશ્ચરેદ્વસ્ત્રસમર્પણમ્

'યા તે હેતિ' મંત્ર અને ચાર ઋચાઓથી, ભક્તિપૂર્વક અને વેદોક્ત રીતથી શિવને વસ્ત્ર અર્પણ કરવું.

નમઃ શ્વભ્ય ઇતિ પ્રેમ્ણા ગંધં દદ્યાદૃચા સુધીઃ

'નમઃ શ્વભ્ય' મંત્ર અને ઋચાથી પ્રેમપૂર્વક સુગંધ અર્પણ કરવી.