શિવપુરાણમ્

શિવં યઃ પૂજયેન્નિત્યં કૃત્વાલિંગં તુ પાર્થિવમ્ યાવજ્જીવનપર્યંતં સ યાતિ શિવમન્દિરમ્

જે વ્યક્તિ જીવનભર પૃથ્વીથી બનેલું લિંગ બનાવી રોજ શિવની પૂજા કરે છે, તે મૃત્યુ પછી શિવના ધામે જાય છે.

મૃડેનાપ્રમિતાન્વર્ષાઞ્છિવલોકેહિ તિષ્ઠતિ સકામઃ પુનરાગત્ય રાજેન્દ્રોભારતેભવેત્

માટીના લિંગથી તે શિવલોકમાં અનંત વર્ષો સુધી ઈચ્છિત સુખ ભોગવે છે અને પછી ફરી ભારતમાં રાજા બને છે.

નિષ્કામઃ પૂજયેન્નિત્યં પાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્ શિવલોકે સદા તિષ્ઠેત્તતઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્

જે નિષ્કામપણે રોજ શ્રેષ્ઠ પૃથ્વી લિંગની પૂજા કરે છે, તે હંમેશા શિવલોકમાં રહે છે અને અંતે શિવ સાથે એકરૂપ થાય છે.

પાર્થિવં શિવલિંગં ચ વિપ્રો યદિ ન પૂજયેત્ સયાતિનરકંઘોરંશૂલપ્રોતં સુદારુણમ્

જો બ્રાહ્મણ પૃથ્વીથી બનેલા શિવલિંગની પૂજા નથી કરતો, તો તે ભયાનક નરકમાં જાય છે, જ્યાં તેને ભાલાથી ભેદવામાં આવે છે.

યથાકથંચિદ્વિધિનારમ્યં લિંગં પ્રકારયેત્ પઞ્ચસૂત્રવિધાનાં ચ પાર્થિવેન વિચારયેત્

જે રીતે પણ નિયમ પ્રમાણે સુંદર લિંગ બનાવવું, અને પૃથ્વીથી પાંચ રીતના વિધાનથી તેનું ધ્યાન કરવું.

અખણ્ડંતદ્ધિકર્તવ્યંનવિખણ્ડંપ્રકારયેત્ દ્વિખણ્ડંતુપ્રકુર્વાણોનૈવપૂજાફલંલભેત્

જે પૂર્ણ હોય તે જ બનાવવું અને કદીયે બે ભાગમાં ન વહેંચવું. જે વ્યક્તિ બે ભાગમાં વહેંચે છે, તેને પૂજાનું ફળ મળતું નથી.

રત્નજં હેમજં લિંગં પારદં સ્ફાટિકં તથા પાર્થિવં પુષ્પરાગોત્થમખંડં તુ પ્રકારયેત્

રત્ન, સોનું, પારો, સ્ફટિક, માટી, ફૂલ કે રત્નમાંથી બનેલું લિંગ હંમેશા પૂર્ણ બનાવવું જોઈએ.

અખંડં તુ ચરં લિંગંદ્વિખંડમચરં સ્મૃતમ્ ખંડાખંડવિચારોયં સચરાચરયોઃ સ્મૃતઃ

ચાલતું લિંગ પૂર્ણ ગણાય છે અને અચળ લિંગ બે ભાગનું માનવામાં આવે છે. ચાલતું અને અચળ બંનેમાં પૂર્ણ અને અધૂરી સ્થિતિનું વિચારણું કહેવાયું છે.

વેદિકાતુમહાવિદ્યાલિંગંદેવો મહેશ્વરઃ અતો હિ સ્થાવરેલિંગે સ્મૃતાશ્રેષ્ઠાદિખંડિતા

મહાદેવજી યજ્ઞવેદિકા અને મહા વિદ્યા સ્વરૂપ છે. એટલે અચળ લિંગોમાં જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલું હોય તે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

દ્વિખંડંસ્થાવરંલિંગંકર્તવ્યંહિવિધાનતઃ અખંડંજંગમંપ્રોક્તંશૈવસિદ્ધાન્તવેદિભિઃ

નિયમ પ્રમાણે અચળ લિંગ બે ભાગમાં બનાવવું જોઈએ અને ચાલતું લિંગ પૂર્ણ હોવું જોઈએ, એવું શૈવ માર્ગના જાણકારો કહે છે.

દ્વિખંડંતુચરાંલિંગંકુર્વન્ત્યજ્ઞાનમોહિતાઃ નૈવસિદ્ધાન્તવેત્તારો મુનયઃ શાસ્ત્રકોવિદાઃ

જે લોકો ચાલતું લિંગ બે ભાગમાં બનાવે છે, તેઓ અજ્ઞાનથી ભ્રમિત છે; શાસ્ત્રના જાણકાર ઋષિઓ અને સિદ્ધાંતોના પંડિતો આવું કદી નથી કરતા.

અખંડંસ્થાવરંલિંગંદ્વિખંડંચરમેવચ યેકુર્વન્તિનરામૂઢાનપૂજાફલભાગિનઃ

જે લોકો અચળ લિંગ પૂર્ણ અને ચાલતું લિંગ બે ભાગમાં બનાવે છે, તેઓ મૂર્ખ નથી અને તેમને પૂજાનું ફળ મળે છે.

તસ્માચ્છાસ્ત્રોક્તવિધિના અખંડંચરસંજ્ઞકમ્ દ્વિખંડં સ્થાવરં લિંગં કર્તવ્યં પરયા મુદા

માટે, શાસ્ત્રોક્ત રીત પ્રમાણે, ચાલતું લિંગ પૂર્ણ અને અચળ લિંગ બે ભાગમાં આનંદપૂર્વક બનાવવું જોઈએ.

અખંડે તુ ચરે પૂજાસમ્પૂર્ણફલદાયિની દ્વિખંડે તુ ચરે પૂજામહાહાનિપ્રદા સ્મૃતા

પૂર્ણ ચાલતા લિંગની પૂજા પૂર્ણ ફળ આપતી છે; જ્યારે બે ભાગના ચાલતા લિંગની પૂજા મહાન નુકસાન લાવે છે.

અખંડે સ્થાવરે પૂજા ન કામફલદાયિની પ્રત્યવાયકરીનિત્યમિત્યુક્તંશાસ્ત્રવેદિભિઃ

પૂર્ણ અચળ લિંગની પૂજા ઇચ્છિત ફળ આપતી નથી; શાસ્ત્રના જાણકારો કહે છે કે એ હંમેશા વિઘ્ન લાવે છે.

અથ વૈદિકભક્તાનાં પાર્થિવાર્ચાં નિગદ્યતે વૈદિકેનૈવમાર્ગેણભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

હવે વૈદિક ભક્તો માટે માટીના લિંગની પૂજાની વિધિ કહેવામાં આવે છે; વૈદિક માર્ગે ચાલવાથી ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે.

સૂત્રોક્તવિધિનાસ્નાત્વાસંધ્યાં કૃત્વા યથાવિધિ બ્રહ્મયજ્ઞંવિધાયાદૌતતસ્તર્પણમાચરેત્

સૂત્રોમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે સ્નાન કરી, સંધ્યા કરી અને બ્રહ્મયજ્ઞ પૂર્ણ કરીને પછી તર્પણ કરવું જોઈએ.

શિવસ્મરણપૂર્વં હિ ભસ્મરુદ્રાક્ષધારકઃ

શિવજીનું સ્મરણ કરતા પહેલા, ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવી જોઈએ.

વેદોક્તાવિધિના સમ્યક્સંપૂર્ણફલસિદ્ધયે પૂજયેત્પરયાભક્ત્યાપાર્થિવંલિંગમુત્તમમ્

વેદોમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે, પૂર્ણ ફળ મેળવવા માટે, શ્રદ્ધાથી શ્રેષ્ઠ માટીના લિંગની પૂજા કરવી જોઈએ.

નદીતીરે તડાગે ચ પર્વતેકાનને ઽપિચ શિવાલયે શુચૌ દેશે પાર્થિવાર્ચા વિધીયતે

નદીના કાંઠે, તળાવમાં, પર્વત પર, જંગલમાં કે શિવમંદિર જેવા પવિત્ર સ્થળે માટીના લિંગની પૂજા કરવી કહેવાઈ છે.

શુદ્ધપ્રદેશસંભૂતાં મૃદમાહૃત્ય યત્નતઃ શિવલિંગં પ્રકલ્પેત સાવધાનતયા દ્વિજાઃ

પવિત્ર સ્થળેથી માટી સાવધાનીથી લાવી, દ્વિજોએ ધ્યાનપૂર્વક શિવલિંગ બનાવવું જોઈએ.

વિપ્રે ગૌરા સ્મૃતા શોણા બાહુજે પીતવર્ણકા વૈશ્યેકૃષ્ણા પાદજાતે હ્યથવા યત્ર યા ભવેત્

બ્રાહ્મણ માટે સફેદ, ક્ષત્રિય માટે લાલ, વૈશ્ય માટે હાથ પર પીળો અને શૂદ્ર માટે પગ પર કાળો રંગ યોગ્ય છે; અથવા જે રંગ મળે તે લઈ શકાય.

સંગૃહ્યમૃત્તિકાંલિંગનિર્માણાર્થંપ્રયત્નતઃ અતીવશુભદેશેચસ્થાપયેત્તાંમૃદંશુભામ્

લિંગ બનાવવાના હેતુથી માટી સાવધાનીથી એકત્ર કરી, તે શુભ માટીને અત્યંત શુભ સ્થળે રાખવી જોઈએ.

સંશોધ્યચજલેનાપિપિંડીકૃત્ય શનૈઃ શનૈઃ વિધીયેતશુભંલિંગંપાર્થિવંવેદમાર્ગતઃ

માટીને સારી રીતે ધોઈને, ધીમે ધીમે ગોળાકાર બનાવવી જોઈએ; પછી, વેદના માર્ગ પ્રમાણે, શુભ માટીનું લિંગ તૈયાર કરવું જોઈએ.

તતઃ સંપૂજયેદ્ભક્ત્યાભુક્તિમુક્તિફલાપ્તયે તત્પ્રકારમહંવચ્મિશૃણુધ્વંસંવિધાનતઃ

પછી, ભક્તિપૂર્વક તેની પૂજા કરવી જોઈએ જેથી ભોગ અને મોક્ષના ફળ મળે; હવે હું એ વિધિ કહું છું, તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

નમઃ શિવાયમંત્રેણાર્ચનંદ્રવ્યંચપ્રોક્ષયેત્ ભૂરસીતિચમંત્રેણક્ષેત્રસિદ્ધિંપ્રકારયેત્

'નમઃ શિવાય' મંત્રથી પૂજાના સામાનને છાંટવું, અને 'ભૂઃ અસી' મંત્રથી સ્થાનને pavitra કરવું જોઈએ.

આપોસ્માનિતિમંત્રેણજલસંસ્કારમાચરેત્ નમસ્તે રુદ્રમંત્રેણ ફાટિકાબંધમુચ્યતે

'આપો સ્માનિ' મંત્રથી પાણીથી શુદ્ધિ કરવી, અને 'નમસ્તે રુદ્ર' મંત્રથી ફાટકનો બંધન કરવું જોઈએ.

શંભવાયેતિમંત્રેણક્ષેત્રશુદ્ધિં પ્રકારયેત્ નમઃ પૂર્વેણ કુર્યાત્પઞ્ચામૃતસ્યાપિ પ્રોક્ષણમ્

'શંભવાય' મંત્રથી સ્થાન શુદ્ધ કરવું, અને પહેલાના નમસ્કાર મંત્રથી પાંચ અમૃત પણ છાંટવું જોઈએ.

નીલગ્રીવાયમંત્રેણનમઃપૂર્વેણભક્તિમાન્ ચરેચ્છંકરલિંગસ્યપ્રતિષ્ઠાપનમુત્તમમ્

'નીલકંઠ' અને પહેલાના નમસ્કાર મંત્રથી, ભક્તિપૂર્વક શ્રેષ્ઠ રીતે શંકરલિંગની સ્થાપના કરવી જોઈએ.