શિવપુરાણમ્

કુંભસ્ય પશ્ચિમે ભાગેજપાંતેહોમમાચરેત્ કોટિંલક્ષંસહસ્રંવાશતમષ્ટોત્તરં બુધાઃ

ઘડાના પશ્ચિમ ભાગે જપ પૂરો થયા પછી હવન કરવો; એક કરોડ, લાખ, હજાર, સો કે એકસોઅઠ વખત પણ વિદ્વાન લોકો હવન કરે.

એકાહંવાનવાહંવાતથામંડલમેવ વા યથાયોગ્યંપ્રકુર્વીતકાલદેશાનુસારતઃ

આ યજ્ઞ એક દિવસ, નવ દિવસ કે ચાળીસ દિવસ (મંડળ) સુધી, સમય અને સ્થળ પ્રમાણે યોગ્ય રીતે કરી શકાય.

શમીહોમશ્ચ શાંત્યર્થે વૃત્ત્યર્થેચપલાશકમ્ સમિદન્નાજ્યકૈર્દ્રવ્યૈર્નામ્નામંત્રેણ વા હુનેત્

શાંતિ માટે શમીની લાકડીથી હવન કરવો અને વૃદ્ધિ માટે પલાશની લાકડીથી; સમિદ્ધ, અન્ન અને ઘીથી, દરેકના નામ અને મંત્રથી આહુતિ આપવી.

પ્રારંભેયત્કૃતંદ્રવ્યંતત્ક્રિયાંતંસમાચરેત્ પુણ્યાહંવાચયિત્વાંતે દિનેસંપ્રોક્ષ્યયેજ્જલૈઃ

વિધિ શરૂ કર્યા પછી, જે સામગ્રી તૈયાર કરી છે, તે વડે વિધિ પૂર્ણ કરવી. અંતે શુભ મંત્ર બોલી, સ્થળે પાણી છાંટવું.

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્યાવદાહુતિસંખ્યયા આચાર્યશ્ચહવિષ્યાશીત્વિજશ્ચભવેદ્બુધાઃ

પછી, જેટલી આહુતિઓ આપી હોય, તેટલા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. આચાર્ય અને યજ્ઞકર્મ કરનાર વિદ્વાન પુરુષો પણ પ્રસાદ ગ્રહણ કરે.

આદિત્યાદીન્ગ્રહાનિષ્ટ્વાસર્વહોમાંત એવહિ ઋત્વિભ્યોદક્ષિણાંદદ્યાન્નવરત્નંયથા ક્રમમ્

બધી હોળીઓ પૂર્ણ થયા પછી, સૌપ્રથમ સૂર્ય અને પછીના ગ્રહોનું પૂજન કરવું. પછી, ઋત્વિજોને અનુક્રમે અન્ન અને રત્ન વગેરે દાન આપવું.

દશદાનંતતઃકુર્યાદ્ભૂરિદાનંતતઃ પરમ્ બાલાનામુપનીતાનાંગૃહિણાંવનિનાંધનમ્

પછી દસ પ્રકારના દાન કરવું અને પછી વધુ વિશાળ દાન આપવું. તેમાં બાળકો, ઉપનયન કરાવેલા, ગૃહસ્થ અને વનવાસી લોકોને દાન આપવું.

કન્યાનાંચસભર્ત્ઃણાંવિધવાનાંતતઃપરમ્ તંત્રોપકરણંસર્વમાચાર્યાયનિવેદયેત્

પછી કન્યાઓને, લગ્નિત સ્ત્રીઓને અને પછી વિધવા સ્ત્રીઓને દાન આપવું. ત્યાં ઉપયોગમાં લીધેલા બધા ઉપકરણો આચાર્યને અર્પણ કરવું.

ઉત્પાતાનાંચમારીણાંદુઃખસ્વામીયમઃસ્મૃતઃ તસ્માદ્યમસ્યપ્રીત્યર્થંકાલદાનંપ્રદાપયેત્

અપશુક અને રોગોના સ્વામી યમ કહેવાય છે. તેથી, યમને પ્રસન્ન કરવા માટે 'કાલદાન' કરવું.

શતનિષ્કેણ વા કુર્યાદ્દશનિષ્કેણ વા પુનઃ પાશાંકુશધરં કાલં કુર્યાત્પુરુષરૂપિણમ્

એક હજાર અથવા દસ નિષ્કથી, માનવાકારમાં પાશ અને અંકુશ ધરાવતો કાળની પ્રતિમા બનાવવી.

તત્સ્વર્ણપ્રતિમાદાનંકુર્યાદ્દક્ષિણયાસહ તિલદાનંતતઃકુર્યાત્પૂર્ણાયુષ્યપ્રસિદ્ધયે

એ સોનાની પ્રતિમા દક્ષિણાસહિત દાન કરવી અને પછી પૂર્ણ આયુષ્ય માટે તિલનું દાન કરવું.

આજ્યાવેક્ષણદાનંચકુર્યાદ્વ્યાધિનિવૃત્તયે સહસ્રંભોજયેદ્વિપ્રાન્દરિદ્રઃશતમેવવા

રોગ દૂર કરવા માટે ઘીનું દાન કરવું અને હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; ગરીબ હોય તો ઓછામાં ઓછા સો બ્રાહ્મણોને.

વિત્તાભાવેદરિદ્રસ્તુયથાશક્તિસમાચરેત્ ભૈરવસ્યમહાપૂજાંકુર્યાદ્ભૂતાદિશાંતયે

જો ધન ન હોય, તો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જે શક્ય હોય તે કરવું. ભૂતાદિ શાંતિ માટે ભૈરવજીની મહાપૂજા કરવી.

મહાભિષેકંનૈવેદ્યંશિવસ્યાન્તેતુકારયેત્ બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્ભૂરિભોજનરૂપતઃ

અંતે, શિવજીનું મહાભિષેક અને મહાપ્રસાદ અર્પણ કરવું. પછી બ્રાહ્મણોને પુષ્કળ ભોજન કરાવવું.

એવંકૃતેનયજ્ઞેનદોષશાંતિમવાપ્નુયાત્ શાંતિયજ્ઞમિમંકુર્યાદ્વર્ષેવર્ષેતુફાલ્ગુને

આ રીતે યજ્ઞ કરવાથી દોષો શાંત થાય છે. આવો શાંતિયજ્ઞ દર વર્ષે ફાગણ મહિનામાં કરવો.

દુર્દર્શનાદૌ સદ્યો વૈ માસમાત્રેસમાચરેત્ મહાપાપાદિસંપ્રાપ્તૌ કુર્યાદ્ભૈરવપૂજનમ્

અશુભ સંકેત દેખાય ત્યારે તરત જ, નહિ તો એક મહિનામાં આ વિધિ કરવી. મોટું પાપ થાય ત્યારે ભૈરવજીનું પૂજન કરવું.

મહાવ્યાધિસમુત્પત્તૌસંકલ્પંપુનરાચરેત્ સર્વભાવે દરિદ્રસ્તુ દીપદાનમથાચરેત્

મોટો રોગ થાય ત્યારે ફરી સંકલ્પ કરવો. દરેક સમયે, જો ગરીબ હોય તો ઓછામાં ઓછું દીપક દાન કરવું.

તદપ્યશક્તઃ સ્નાત્વાવૈયત્કિંચિદ્દાનમાચરેત્ દિવાકરંનમસ્કુર્યાન્મન્ત્રેણાષ્ટોત્તરંશતમ્

એ પણ શક્ય ન હોય, તો સ્નાન કરીને થોડીક ક્ષમતા પ્રમાણે દાન કરવું અને એકસો આઠ વખત મંત્રથી સૂર્યને વંદન કરવું.

સહસ્રમયુતંલક્ષંકોટિંવાકારયેદ્ બુધઃ નમસ્કારાત્મયજ્ઞેન તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ

વિદ્વાન વ્યક્તિએ હજાર, દસ હજાર, લાખ કે કરોડ જેટલી વંદના કરવી. આવું વંદનયજ્ઞ કરવાથી સર્વે દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.

ત્વત્સ્વરૂપેર્પિતાબુદ્ધિર્નતે ઽશૂન્યે ચ રોચતિ યા ચાસ્ત્યસ્મદહંતેતિ ત્વયિદૃષ્ટે વિવર્જિતા

હે પ્રભુ! તમારી મૂર્તિમાં અર્પિત મન ખાલીપામાં આનંદ પામતું નથી. આપણામાં જે 'હું છું' એવો અભિમાન છે, તે તમારું દર્શન થતાં દૂર થઈ જાય છે.

નમ્રો ઽહંહિસ્વદેહેનભોમહાંસ્ત્વમસિપ્રભો નશૂન્યોમત્સ્વરૂપોવૈતવદાસો ઽસ્મિસાંપ્રતમ્

હું મારા શરીરથી નમ્ર છું અને તમે મહાન છો, હે પ્રભુ! મારું સ્વરૂપ ખાલી નથી, કારણ કે હવે હું સાચો તમારો દાસ છું.

યથાયોગ્યંસ્વાત્મયજ્ઞંનમસ્કારંપ્રકલ્પયેત્ અથાત્રશિવનૈવેદ્યંદત્ત્વાતાંબૂલમાહરેત્

જેમ યોગ્ય હોય તેમ, પોતાના આત્માને પૂજા અને વંદન કરવું. પછી શિવને ભોજન અર્પણ કરી, પછી પાન લેવું.

શિવપ્રદક્ષિણંકુર્યાત્સ્વયમષ્ટોત્તરં શતમ્ સહસ્રમયુતંલક્ષં કોટિમન્યેન કારયેત્

પોતે શિવની એકસો આઠ વાર પ્રદક્ષિણ કરવી. બીજા કોઈએ હજાર, દસ હજાર, લાખ કે કરોડ જેટલી પ્રદક્ષિણ કરવી.

શિવપ્રદક્ષિણાત્સર્વંપાતકંનશ્યતિક્ષણાત્ દુઃખસ્યમૂલંવ્યાધિર્હિવ્યાધેર્મૂલંહિપાતકમ્

શિવની પ્રદક્ષિણથી બધા પાપો ક્ષણમાં નાશ પામે છે. દુઃખનું મૂળ રોગ છે અને રોગનું મૂળ પાપ છે.

ધર્મેણૈવહિપાપાનામપનોદનમીરિતમ્ શિવોદ્દેશકૃતોધર્મઃક્ષમઃપાપવિનોદને

પાપો દૂર કરવા માટે ધર્મ જ ઉપાય છે. શિવ માટે કરેલો ધર્મ પાપ દૂર કરવામાં સક્ષમ છે.

અધ્યક્ષં શિવધર્મેષુ પ્રદક્ષિણમિતીરિતમ્ ક્રિયયા જપરૂપંહિપ્રણવંતુપ્રદક્ષિણમ્

શિવના ધર્મોમાં પ્રદક્ષિણને મુખ્ય માનવામાં આવી છે. હકીકતમાં, પ્રદક્ષિણ કરવું એ જ પ્રણવનો જપ છે.

જનનંમરણંદ્વંદ્વંમાયાચક્રમિતીરિતમ્ શિવસ્યમાયાચક્રંહિબલિપીઠંતદુચ્યતે

જન્મ અને મરણ, એ બંને માયાનું ચક્ર કહેવાય છે. શિવનું બલિપીઠ પણ એ માયાના ચક્ર તરીકે ઓળખાય છે.

બલિપીઠંસમારભ્યપ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણવૈ પદેપદાંતરંગત્વાબલિપીઠં સમાવિશેત્

બલિપીઠથી પ્રદક્ષિણની ક્રમશઃ શરૂઆત કરી, પગલાં વચ્ચે અંતર રાખીને, બલિપીઠમાં પ્રવેશવું.

નમસ્કારંતતઃ કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમિતીરિતમ્ નિર્ગમાજ્જનનંપ્રાપ્તંનમસ્ત્વાત્મસમર્પણમ્

પછી વંદન કરવું, જેને પ્રદક્ષિણ કહેવાય છે. બહાર જતાં જન્મ મળે છે અને વંદનથી આત્માને અર્પણ કરાય છે.