શિવપુરાણમ્

દુઃસ્વપ્નદર્શનાદ્યાશ્ચમતાવૈહ્યધિદૈવિકાઃ શવચાંડાલપતિતસ્પર્શાદ્યેંતર્ગૃહેગતે

ખરાબ સ્વપ્ન વગેરે દૈવી પીડા કહેવાય છે; તેમજ જ્યારે મૃતદેહ, ચંડાળ કે પતિત વ્યક્તિનો સ્પર્શ થાય અને તે ઘરમાં આવે.

એતાદૃશેસમુત્પન્નેભાવિદુઃખસ્યસૂચકે શાંતિયજ્ઞંતુમતિમાન્કુર્યાત્તદ્દોષશાંતયે

આવી નિશાનીઓથી આવનારા દુઃખની જાણ થાય ત્યારે, વિદ્વાન માણસે તે દોષ શાંત કરવા માટે શાંતિયજ્ઞ કરવો જોઈએ.

દેવાલયે ઽથગોષ્ઠેવાચૈત્યેવાપિગૃહાંગણે પ્રાદેશોન્નતધિષ્ણ્યેવૈદ્વિહસ્તેયસ્વલંકૃતે

મંદિર, ગૌશાળા, ચૈત્ય કે ઘરના આંગણામાં, ઊંચા અને સુંદર રીતે સજાવેલા સ્થળે કે સ્વચ્છ જગ્યાએ આ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.

ભારમાત્રવ્રીહિધાન્યંપ્રસ્થાપ્યપરિસૃત્યચ મધ્યેવિલિખ્યકમલંતથાદિક્ષુવિલિખ્યવૈ

જેટલું ધાન્ય કે ચોખા જરૂરી હોય એટલું મૂકી, તેને સમાન પાથરી, વચ્ચે કમળ આંકવું અને આસપાસ ચોરસ દોરી બનાવવી.

તંતુનાવેષ્ટિતંકુંભં નવગુગ્ગુલધૂપિતમ્ મધ્યેસ્થાપ્યમહાકુંભંતથાદિક્ષ્વપિવિન્યસેત્

ઘડાને દોરથી વાળી, તાજા ગુગ્ગળથી ધૂપ આપવી અને મોટો ઘડો વચ્ચે મૂકવો; એ જ રીતે ચાર દિશામાં પણ ગોઠવવું.

સનાલામ્રકકૂર્ચાદીન્કલશાંશ્ચ તથાષ્ટસુ પૂરયેન્મંત્રપૂતેનપઞ્ચદ્રવ્યયુતેનહિ

આઠ કળશોમાં મંત્રથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અને પાંચ પવિત્ર વસ્તુઓ ભરી, તેમાં આમ્રડાળ અને શુભ છોડની ડાળીઓ મૂકવી.

પ્રક્ષિપેન્નવરત્નાનિનીલાદીન્ક્રમશસ્તથા કર્મજ્ઞંચસપત્નીકમાચાર્યંવરયેદ્બુધઃ

નવ રત્નો, નીલમથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવા; વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિધિ જાણતા પુજારીને પત્ની સાથે નિમણૂક કરવી.

સુવર્ણપ્રતિમાં વિષ્ણોરિંદ્રાદીનાંચ નિક્ષિપેત્ સશિરસ્કેમધ્યકુંભેવિષ્ણુમાબાહ્યપૂજયેત્

વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર વગેરેની સોનાની પ્રતિમા મૂકી, માથું નમાવી, મધ્યના ઘડામાં વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને બહાર પણ પૂજા કરવી.

પ્રાગાદિષુયથામંત્રમિંદ્રાદીન્ક્રમશોયજેત્ તત્તન્નામ્નાચતુર્થ્યાંચનમોન્તે નયથાક્રમમ્

પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, યોગ્ય મંત્રથી ઇન્દ્ર વગેરેની ક્રમશઃ પૂજા કરવી અને અંતે દરેકના નામથી હવન કરવું.

આવાહનાદિકંસર્વમાચાર્યેણૈવકારયેત્ આચાર્ય ઋત્વિજા સાર્ધં તન્માત્રાન્પ્રજપેચ્છતમ્

આવાહનથી શરૂ કરીને બધું કાર્ય આચાર્યે જ કરવું; આચાર્યે ઋત્વિજ સાથે મળીને નિર્ધારિત મંત્રોનું જપ કરવું.

કુંભસ્ય પશ્ચિમે ભાગેજપાંતેહોમમાચરેત્ કોટિંલક્ષંસહસ્રંવાશતમષ્ટોત્તરં બુધાઃ

ઘડાના પશ્ચિમ ભાગે જપ પૂરો થયા પછી હવન કરવો; એક કરોડ, લાખ, હજાર, સો કે એકસોઅઠ વખત પણ વિદ્વાન લોકો હવન કરે.

એકાહંવાનવાહંવાતથામંડલમેવ વા યથાયોગ્યંપ્રકુર્વીતકાલદેશાનુસારતઃ

આ યજ્ઞ એક દિવસ, નવ દિવસ કે ચાળીસ દિવસ (મંડળ) સુધી, સમય અને સ્થળ પ્રમાણે યોગ્ય રીતે કરી શકાય.

શમીહોમશ્ચ શાંત્યર્થે વૃત્ત્યર્થેચપલાશકમ્ સમિદન્નાજ્યકૈર્દ્રવ્યૈર્નામ્નામંત્રેણ વા હુનેત્

શાંતિ માટે શમીની લાકડીથી હવન કરવો અને વૃદ્ધિ માટે પલાશની લાકડીથી; સમિદ્ધ, અન્ન અને ઘીથી, દરેકના નામ અને મંત્રથી આહુતિ આપવી.

પ્રારંભેયત્કૃતંદ્રવ્યંતત્ક્રિયાંતંસમાચરેત્ પુણ્યાહંવાચયિત્વાંતે દિનેસંપ્રોક્ષ્યયેજ્જલૈઃ

વિધિ શરૂ કર્યા પછી, જે સામગ્રી તૈયાર કરી છે, તે વડે વિધિ પૂર્ણ કરવી. અંતે શુભ મંત્ર બોલી, સ્થળે પાણી છાંટવું.

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્યાવદાહુતિસંખ્યયા આચાર્યશ્ચહવિષ્યાશીત્વિજશ્ચભવેદ્બુધાઃ

પછી, જેટલી આહુતિઓ આપી હોય, તેટલા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. આચાર્ય અને યજ્ઞકર્મ કરનાર વિદ્વાન પુરુષો પણ પ્રસાદ ગ્રહણ કરે.

આદિત્યાદીન્ગ્રહાનિષ્ટ્વાસર્વહોમાંત એવહિ ઋત્વિભ્યોદક્ષિણાંદદ્યાન્નવરત્નંયથા ક્રમમ્

બધી હોળીઓ પૂર્ણ થયા પછી, સૌપ્રથમ સૂર્ય અને પછીના ગ્રહોનું પૂજન કરવું. પછી, ઋત્વિજોને અનુક્રમે અન્ન અને રત્ન વગેરે દાન આપવું.

દશદાનંતતઃકુર્યાદ્ભૂરિદાનંતતઃ પરમ્ બાલાનામુપનીતાનાંગૃહિણાંવનિનાંધનમ્

પછી દસ પ્રકારના દાન કરવું અને પછી વધુ વિશાળ દાન આપવું. તેમાં બાળકો, ઉપનયન કરાવેલા, ગૃહસ્થ અને વનવાસી લોકોને દાન આપવું.

કન્યાનાંચસભર્ત્ઃણાંવિધવાનાંતતઃપરમ્ તંત્રોપકરણંસર્વમાચાર્યાયનિવેદયેત્

પછી કન્યાઓને, લગ્નિત સ્ત્રીઓને અને પછી વિધવા સ્ત્રીઓને દાન આપવું. ત્યાં ઉપયોગમાં લીધેલા બધા ઉપકરણો આચાર્યને અર્પણ કરવું.

ઉત્પાતાનાંચમારીણાંદુઃખસ્વામીયમઃસ્મૃતઃ તસ્માદ્યમસ્યપ્રીત્યર્થંકાલદાનંપ્રદાપયેત્

અપશુક અને રોગોના સ્વામી યમ કહેવાય છે. તેથી, યમને પ્રસન્ન કરવા માટે 'કાલદાન' કરવું.

શતનિષ્કેણ વા કુર્યાદ્દશનિષ્કેણ વા પુનઃ પાશાંકુશધરં કાલં કુર્યાત્પુરુષરૂપિણમ્

એક હજાર અથવા દસ નિષ્કથી, માનવાકારમાં પાશ અને અંકુશ ધરાવતો કાળની પ્રતિમા બનાવવી.

તત્સ્વર્ણપ્રતિમાદાનંકુર્યાદ્દક્ષિણયાસહ તિલદાનંતતઃકુર્યાત્પૂર્ણાયુષ્યપ્રસિદ્ધયે

એ સોનાની પ્રતિમા દક્ષિણાસહિત દાન કરવી અને પછી પૂર્ણ આયુષ્ય માટે તિલનું દાન કરવું.

આજ્યાવેક્ષણદાનંચકુર્યાદ્વ્યાધિનિવૃત્તયે સહસ્રંભોજયેદ્વિપ્રાન્દરિદ્રઃશતમેવવા

રોગ દૂર કરવા માટે ઘીનું દાન કરવું અને હજાર બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; ગરીબ હોય તો ઓછામાં ઓછા સો બ્રાહ્મણોને.

વિત્તાભાવેદરિદ્રસ્તુયથાશક્તિસમાચરેત્ ભૈરવસ્યમહાપૂજાંકુર્યાદ્ભૂતાદિશાંતયે

જો ધન ન હોય, તો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જે શક્ય હોય તે કરવું. ભૂતાદિ શાંતિ માટે ભૈરવજીની મહાપૂજા કરવી.

મહાભિષેકંનૈવેદ્યંશિવસ્યાન્તેતુકારયેત્ બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્ભૂરિભોજનરૂપતઃ

અંતે, શિવજીનું મહાભિષેક અને મહાપ્રસાદ અર્પણ કરવું. પછી બ્રાહ્મણોને પુષ્કળ ભોજન કરાવવું.

એવંકૃતેનયજ્ઞેનદોષશાંતિમવાપ્નુયાત્ શાંતિયજ્ઞમિમંકુર્યાદ્વર્ષેવર્ષેતુફાલ્ગુને

આ રીતે યજ્ઞ કરવાથી દોષો શાંત થાય છે. આવો શાંતિયજ્ઞ દર વર્ષે ફાગણ મહિનામાં કરવો.

દુર્દર્શનાદૌ સદ્યો વૈ માસમાત્રેસમાચરેત્ મહાપાપાદિસંપ્રાપ્તૌ કુર્યાદ્ભૈરવપૂજનમ્

અશુભ સંકેત દેખાય ત્યારે તરત જ, નહિ તો એક મહિનામાં આ વિધિ કરવી. મોટું પાપ થાય ત્યારે ભૈરવજીનું પૂજન કરવું.

મહાવ્યાધિસમુત્પત્તૌસંકલ્પંપુનરાચરેત્ સર્વભાવે દરિદ્રસ્તુ દીપદાનમથાચરેત્

મોટો રોગ થાય ત્યારે ફરી સંકલ્પ કરવો. દરેક સમયે, જો ગરીબ હોય તો ઓછામાં ઓછું દીપક દાન કરવું.

તદપ્યશક્તઃ સ્નાત્વાવૈયત્કિંચિદ્દાનમાચરેત્ દિવાકરંનમસ્કુર્યાન્મન્ત્રેણાષ્ટોત્તરંશતમ્

એ પણ શક્ય ન હોય, તો સ્નાન કરીને થોડીક ક્ષમતા પ્રમાણે દાન કરવું અને એકસો આઠ વખત મંત્રથી સૂર્યને વંદન કરવું.

સહસ્રમયુતંલક્ષંકોટિંવાકારયેદ્ બુધઃ નમસ્કારાત્મયજ્ઞેન તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ

વિદ્વાન વ્યક્તિએ હજાર, દસ હજાર, લાખ કે કરોડ જેટલી વંદના કરવી. આવું વંદનયજ્ઞ કરવાથી સર્વે દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.