શિવપુરાણમ્

ગુરુપૂજૈવપૂજાસ્યાચ્છિવસ્યપરમાત્મનઃ ગુરુશેષંતુયત્સર્વમાત્મશુદ્ધિકરંભવેત્

ગુરુની પૂજા એ પરમાત્મા શિવની પૂજા છે; ગુરુનું જે કંઈ બાકી રહે છે, એ પોતાને પવિત્ર બનાવે છે.

ગુરોઃશેષઃશિવોચ્છિષ્ટંજલમન્નાદિનિર્મિતમ્ શિષ્યાણાંશિવભક્તાનાંગ્રાહ્યંભોજ્યંભવેદ્દ્વિજાઃ

ગુરુનું ઉચ્છિષ્ટ, એટલે કે શિવનું બચેલું પાણી, અન્ન વગેરે, શિષ્યો અને શિવભક્તોએ સ્વીકારવું અને ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

ગુર્વનુજ્ઞાવિરહિતંચોરવત્સકલંભવેત્ ગુરોરપિવિશેષજ્ઞંયત્નાદ્ગૃહ્ણીતવૈગુરુમ્

ગુરુની આજ્ઞા વિના લીધેલું બધું ચોરી જેવું છે; પણ ગુરુ જે ખાસ જાણે છે, એ ગુરુ પાસેથી જ ધ્યાનપૂર્વક ગ્રહણ કરવું.

અજ્ઞાનમોચનંસાધ્યંવિશેષજ્ઞોહિમોચકઃ આદૌચવિઘ્નશમનંકર્તવ્યંકર્મપૂર્તયે

વિશેષ જાણનાર અજ્ઞાન દૂર કરે છે અને કાર્ય સિદ્ધ કરે છે; શરૂઆતમાં વિઘ્ન દૂર કરવા જોઈએ, જેથી કાર્ય પૂર્ણ થાય.

નિર્વિઘ્નેનકૃતંસાંગંકર્મવૈસફલં ભવેત્ તસ્માત્સકલકર્માદૌવિઘ્નેશં પૂજયેદ્ બુધઃ

વિઘ્ન વિના અને સંપૂર્ણ રીતે કરેલું કાર્ય ફળ આપે છે; તેથી, વિદ્વાન વ્યક્તિએ દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં વિઘ્નેશનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સર્વબાધાનિવૃત્ત્યર્થંસર્વાન્દેવાન્યજેદ્બુધઃ જ્વરાદિગ્રંથિરોગાશ્ચબાધાહ્યાધ્યાત્મિકામતા

બધી પીડા દૂર કરવા માટે વિદ્વાન માણસે બધા દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ; તાવ, ગાંઠ, રોગ અને આત્મા સાથે જોડાયેલી બધી પીડાઓ માટે પણ.

પિશાચજંબુકાદીનાંવલ્મીકાદ્યુદ્ભવેતથા અકસ્માદેવગોધાદિજંતૂનાંપતનેપિચ

ભૂત, શિયાળ અને આવા પ્રાણીઓથી, કે પીપળી અને એ જેવા જીવોથી, તેમજ અચાનક ગોધળી કે બીજા પ્રાણીઓ પડવાથી થતી પીડા માટે.

ગૃહેકચ્છપસર્પસ્ત્રીદુર્જનાદર્શનેપિચ વૃક્ષનારીગવાદીનાંપ્રસૂતિવિષયેપિચ

ઘરમાં કાચબો, સાપ, દુષ્ટ સ્ત્રી કે ખરાબ માણસ દેખાય, અથવા વૃક્ષ, સ્ત્રી, ગાય વગેરે સંબંધિત બાબતોમાં, ખાસ કરીને પ્રસૂતિ સમયે.

ભાવિદુઃખંસમાયાતિતસ્માત્તેભૌતિકામતા અમેધ્યા શનિપાતશ્ચમહામારીતથૈવચ

આગામી દુઃખ દેખાય ત્યારે, આવી પીડાઓ ભૌતિક માનવામાં આવે છે; અશુદ્ધિ, શનિનો પ્રભાવ અને મોટી મહામારી પણ તેમાં આવે છે.

જ્વરમારીવિષૂચિશ્ચગોમારીચમસૂરિકા જન્મર્ક્ષગ્રહસંક્રાંતિગ્રહયોગાસ્વરાશિકે

તાવ, મહામારી, ચેપ લાગતો રોગ, ગોમાતાની બીમારી, મસૂરી, જન્મના નક્ષત્ર અને ગ્રહોની ચાલ કે પોતાના રાશિમાં ગ્રહયોગ.

દુઃસ્વપ્નદર્શનાદ્યાશ્ચમતાવૈહ્યધિદૈવિકાઃ શવચાંડાલપતિતસ્પર્શાદ્યેંતર્ગૃહેગતે

ખરાબ સ્વપ્ન વગેરે દૈવી પીડા કહેવાય છે; તેમજ જ્યારે મૃતદેહ, ચંડાળ કે પતિત વ્યક્તિનો સ્પર્શ થાય અને તે ઘરમાં આવે.

એતાદૃશેસમુત્પન્નેભાવિદુઃખસ્યસૂચકે શાંતિયજ્ઞંતુમતિમાન્કુર્યાત્તદ્દોષશાંતયે

આવી નિશાનીઓથી આવનારા દુઃખની જાણ થાય ત્યારે, વિદ્વાન માણસે તે દોષ શાંત કરવા માટે શાંતિયજ્ઞ કરવો જોઈએ.

દેવાલયે ઽથગોષ્ઠેવાચૈત્યેવાપિગૃહાંગણે પ્રાદેશોન્નતધિષ્ણ્યેવૈદ્વિહસ્તેયસ્વલંકૃતે

મંદિર, ગૌશાળા, ચૈત્ય કે ઘરના આંગણામાં, ઊંચા અને સુંદર રીતે સજાવેલા સ્થળે કે સ્વચ્છ જગ્યાએ આ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.

ભારમાત્રવ્રીહિધાન્યંપ્રસ્થાપ્યપરિસૃત્યચ મધ્યેવિલિખ્યકમલંતથાદિક્ષુવિલિખ્યવૈ

જેટલું ધાન્ય કે ચોખા જરૂરી હોય એટલું મૂકી, તેને સમાન પાથરી, વચ્ચે કમળ આંકવું અને આસપાસ ચોરસ દોરી બનાવવી.

તંતુનાવેષ્ટિતંકુંભં નવગુગ્ગુલધૂપિતમ્ મધ્યેસ્થાપ્યમહાકુંભંતથાદિક્ષ્વપિવિન્યસેત્

ઘડાને દોરથી વાળી, તાજા ગુગ્ગળથી ધૂપ આપવી અને મોટો ઘડો વચ્ચે મૂકવો; એ જ રીતે ચાર દિશામાં પણ ગોઠવવું.

સનાલામ્રકકૂર્ચાદીન્કલશાંશ્ચ તથાષ્ટસુ પૂરયેન્મંત્રપૂતેનપઞ્ચદ્રવ્યયુતેનહિ

આઠ કળશોમાં મંત્રથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અને પાંચ પવિત્ર વસ્તુઓ ભરી, તેમાં આમ્રડાળ અને શુભ છોડની ડાળીઓ મૂકવી.

પ્રક્ષિપેન્નવરત્નાનિનીલાદીન્ક્રમશસ્તથા કર્મજ્ઞંચસપત્નીકમાચાર્યંવરયેદ્બુધઃ

નવ રત્નો, નીલમથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવા; વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિધિ જાણતા પુજારીને પત્ની સાથે નિમણૂક કરવી.

સુવર્ણપ્રતિમાં વિષ્ણોરિંદ્રાદીનાંચ નિક્ષિપેત્ સશિરસ્કેમધ્યકુંભેવિષ્ણુમાબાહ્યપૂજયેત્

વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર વગેરેની સોનાની પ્રતિમા મૂકી, માથું નમાવી, મધ્યના ઘડામાં વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને બહાર પણ પૂજા કરવી.

પ્રાગાદિષુયથામંત્રમિંદ્રાદીન્ક્રમશોયજેત્ તત્તન્નામ્નાચતુર્થ્યાંચનમોન્તે નયથાક્રમમ્

પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, યોગ્ય મંત્રથી ઇન્દ્ર વગેરેની ક્રમશઃ પૂજા કરવી અને અંતે દરેકના નામથી હવન કરવું.

આવાહનાદિકંસર્વમાચાર્યેણૈવકારયેત્ આચાર્ય ઋત્વિજા સાર્ધં તન્માત્રાન્પ્રજપેચ્છતમ્

આવાહનથી શરૂ કરીને બધું કાર્ય આચાર્યે જ કરવું; આચાર્યે ઋત્વિજ સાથે મળીને નિર્ધારિત મંત્રોનું જપ કરવું.

કુંભસ્ય પશ્ચિમે ભાગેજપાંતેહોમમાચરેત્ કોટિંલક્ષંસહસ્રંવાશતમષ્ટોત્તરં બુધાઃ

ઘડાના પશ્ચિમ ભાગે જપ પૂરો થયા પછી હવન કરવો; એક કરોડ, લાખ, હજાર, સો કે એકસોઅઠ વખત પણ વિદ્વાન લોકો હવન કરે.

એકાહંવાનવાહંવાતથામંડલમેવ વા યથાયોગ્યંપ્રકુર્વીતકાલદેશાનુસારતઃ

આ યજ્ઞ એક દિવસ, નવ દિવસ કે ચાળીસ દિવસ (મંડળ) સુધી, સમય અને સ્થળ પ્રમાણે યોગ્ય રીતે કરી શકાય.

શમીહોમશ્ચ શાંત્યર્થે વૃત્ત્યર્થેચપલાશકમ્ સમિદન્નાજ્યકૈર્દ્રવ્યૈર્નામ્નામંત્રેણ વા હુનેત્

શાંતિ માટે શમીની લાકડીથી હવન કરવો અને વૃદ્ધિ માટે પલાશની લાકડીથી; સમિદ્ધ, અન્ન અને ઘીથી, દરેકના નામ અને મંત્રથી આહુતિ આપવી.

પ્રારંભેયત્કૃતંદ્રવ્યંતત્ક્રિયાંતંસમાચરેત્ પુણ્યાહંવાચયિત્વાંતે દિનેસંપ્રોક્ષ્યયેજ્જલૈઃ

વિધિ શરૂ કર્યા પછી, જે સામગ્રી તૈયાર કરી છે, તે વડે વિધિ પૂર્ણ કરવી. અંતે શુભ મંત્ર બોલી, સ્થળે પાણી છાંટવું.

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્યાવદાહુતિસંખ્યયા આચાર્યશ્ચહવિષ્યાશીત્વિજશ્ચભવેદ્બુધાઃ

પછી, જેટલી આહુતિઓ આપી હોય, તેટલા બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. આચાર્ય અને યજ્ઞકર્મ કરનાર વિદ્વાન પુરુષો પણ પ્રસાદ ગ્રહણ કરે.

આદિત્યાદીન્ગ્રહાનિષ્ટ્વાસર્વહોમાંત એવહિ ઋત્વિભ્યોદક્ષિણાંદદ્યાન્નવરત્નંયથા ક્રમમ્

બધી હોળીઓ પૂર્ણ થયા પછી, સૌપ્રથમ સૂર્ય અને પછીના ગ્રહોનું પૂજન કરવું. પછી, ઋત્વિજોને અનુક્રમે અન્ન અને રત્ન વગેરે દાન આપવું.

દશદાનંતતઃકુર્યાદ્ભૂરિદાનંતતઃ પરમ્ બાલાનામુપનીતાનાંગૃહિણાંવનિનાંધનમ્

પછી દસ પ્રકારના દાન કરવું અને પછી વધુ વિશાળ દાન આપવું. તેમાં બાળકો, ઉપનયન કરાવેલા, ગૃહસ્થ અને વનવાસી લોકોને દાન આપવું.

કન્યાનાંચસભર્ત્ઃણાંવિધવાનાંતતઃપરમ્ તંત્રોપકરણંસર્વમાચાર્યાયનિવેદયેત્

પછી કન્યાઓને, લગ્નિત સ્ત્રીઓને અને પછી વિધવા સ્ત્રીઓને દાન આપવું. ત્યાં ઉપયોગમાં લીધેલા બધા ઉપકરણો આચાર્યને અર્પણ કરવું.

ઉત્પાતાનાંચમારીણાંદુઃખસ્વામીયમઃસ્મૃતઃ તસ્માદ્યમસ્યપ્રીત્યર્થંકાલદાનંપ્રદાપયેત્

અપશુક અને રોગોના સ્વામી યમ કહેવાય છે. તેથી, યમને પ્રસન્ન કરવા માટે 'કાલદાન' કરવું.