શિવપુરાણમ્

ગુણત્રયંવ્યપોહ્યાગ્રેશિવંબોધયતીતિસઃ વિશ્વસ્તાનાંતુશિષ્યાણાંગુરુરિત્યભિધીયતે

ત્રણે ગુણોને દૂર કરીને, પહેલા શિવતત્વનું જ્ઞાન કરાવે છે; તેથી, જે શિષ્યો પર વિશ્વાસ કરે છે, તેમને માટે એ 'ગુરુ' કહેવાય છે.

તસ્માદ્ગુરુશરીરંતુગુરુલિંગંભવેદ્બુધઃ ગુરુલિંગસ્યપૂજાતુગુરુશુશ્રૂષણં ભવેત્

એથી, વિદ્વાન લોકો ગુરુના શરીરને ગુરુલિંગ માને છે; ગુરુની સેવા કરવી એ ગુરુલિંગની પૂજા કરવી છે.

શ્રુતંકરોતિશુશ્રૂષાકાયેનમનસાગિરા ઉક્તં યદ્ગુરુણાપૂર્વં શક્યંવા ઽશક્યમેવવા

શિષ્ય પોતાના શરીર, મન અને વાણીથી, ગુરુએ અગાઉ જે કહ્યું હોય તે શક્ય હોય કે અશક્ય, બધું શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે અને સેવા કરે છે.

કરોત્યેવહિપૂતાત્માપ્રાણૈરપિધનૈરપિ તસ્માદ્વૈશાસનેયોગ્યઃ શિષ્ય ઇત્યભિધીયતે

પવિત્ર મનવાળો શિષ્ય એ બધું પોતાના પ્રાણ અને ધનથી પણ કરે છે; તેથી એ દીક્ષા માટે યોગ્ય શિષ્ય કહેવાય છે.

શરીરાદ્યર્થકંસર્વંગુરોર્દત્ત્વાસુશિષ્યકઃ અગ્રપાકંનિવેદ્યાગ્રેભુંજીયાદ્ગુર્વનુજ્ઞયા

શિષ્ય પોતાનું શરીર સહિત બધું ગુરુને અર્પણ કરે છે; પછી પ્રથમ ભાગ અર્પણ કરીને, ગુરુની આજ્ઞાથી જ ભોજન કરે છે.

શિષ્યઃપુત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ સદાશિષ્યત્વયોગતઃ જિહ્વાલિંગાન્મંત્રશુક્રંકર્ણયોનૌનિષિચ્યવૈ

શિષ્યને સદા પુત્ર કહેવાય છે, કારણ કે એ ગુરુ-શિષ્ય સંબંધથી જોડાયેલો છે; જીભ, લિંગ, મંત્ર, વિર્ય, કાન અને ગર્ભનું સંસ્કાર થાય છે.

જાતઃપુત્રોમંત્રપુત્રઃપિતરંપૂજયેદ્ગુરુમ્ નિમજ્જયતિપુત્રંવૈસંસારેજનકઃપિતા

મંત્રથી જન્મેલો પુત્ર ગુરુને પિતા સમાન માને અને પૂજે; પિતા પુત્રને સંસારમાં ડૂબાડે છે.

સંતારયતિસંસારાદ્ગુરુર્વૈબોધકઃ પિતા ઉભયોરંતરંજ્ઞાત્વાપિતરંગુરુમર્ચયેત્

ગુરુ જ્ઞાન આપીને સંસારમાંથી પાર ઉતારે છે; બંનેમાં ફરક જાણી, ગુરુને પિતા સમાન પૂજવો જોઈએ.

અંગશુશ્રૂષયાચાપિ ધનાદ્યૈઃ સ્વાર્જિતૈર્ગુરુમ્ પાદાદિકેશપર્યંતંલિંગાન્યંગાનિયદ્ગુરોઃ

પોતે મેળવેલા ધન અને વસ્તુઓથી, ગુરુના પગથી લઈને વાળ સુધીના બધા અંગોની સેવા કરવી જોઈએ.

ધનરૂપૈઃ પાદુકાદ્યૈઃ પાદસંગ્રણાદિભિઃ સ્નાનાભિષેકનૈવેદ્યૈર્ભોજનૈશ્ચપ્રપૂજયેત્

ધન, પાદુકા અને અન્ય વસ્તુઓથી, ગુરુના પગ સ્પર્શ વગેરે, સ્નાન, અભિષેક, નૈવેદ્ય અને ભોજનથી પૂજા કરવી જોઈએ.

ગુરુપૂજૈવપૂજાસ્યાચ્છિવસ્યપરમાત્મનઃ ગુરુશેષંતુયત્સર્વમાત્મશુદ્ધિકરંભવેત્

ગુરુની પૂજા એ પરમાત્મા શિવની પૂજા છે; ગુરુનું જે કંઈ બાકી રહે છે, એ પોતાને પવિત્ર બનાવે છે.

ગુરોઃશેષઃશિવોચ્છિષ્ટંજલમન્નાદિનિર્મિતમ્ શિષ્યાણાંશિવભક્તાનાંગ્રાહ્યંભોજ્યંભવેદ્દ્વિજાઃ

ગુરુનું ઉચ્છિષ્ટ, એટલે કે શિવનું બચેલું પાણી, અન્ન વગેરે, શિષ્યો અને શિવભક્તોએ સ્વીકારવું અને ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

ગુર્વનુજ્ઞાવિરહિતંચોરવત્સકલંભવેત્ ગુરોરપિવિશેષજ્ઞંયત્નાદ્ગૃહ્ણીતવૈગુરુમ્

ગુરુની આજ્ઞા વિના લીધેલું બધું ચોરી જેવું છે; પણ ગુરુ જે ખાસ જાણે છે, એ ગુરુ પાસેથી જ ધ્યાનપૂર્વક ગ્રહણ કરવું.

અજ્ઞાનમોચનંસાધ્યંવિશેષજ્ઞોહિમોચકઃ આદૌચવિઘ્નશમનંકર્તવ્યંકર્મપૂર્તયે

વિશેષ જાણનાર અજ્ઞાન દૂર કરે છે અને કાર્ય સિદ્ધ કરે છે; શરૂઆતમાં વિઘ્ન દૂર કરવા જોઈએ, જેથી કાર્ય પૂર્ણ થાય.

નિર્વિઘ્નેનકૃતંસાંગંકર્મવૈસફલં ભવેત્ તસ્માત્સકલકર્માદૌવિઘ્નેશં પૂજયેદ્ બુધઃ

વિઘ્ન વિના અને સંપૂર્ણ રીતે કરેલું કાર્ય ફળ આપે છે; તેથી, વિદ્વાન વ્યક્તિએ દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં વિઘ્નેશનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સર્વબાધાનિવૃત્ત્યર્થંસર્વાન્દેવાન્યજેદ્બુધઃ જ્વરાદિગ્રંથિરોગાશ્ચબાધાહ્યાધ્યાત્મિકામતા

બધી પીડા દૂર કરવા માટે વિદ્વાન માણસે બધા દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ; તાવ, ગાંઠ, રોગ અને આત્મા સાથે જોડાયેલી બધી પીડાઓ માટે પણ.

પિશાચજંબુકાદીનાંવલ્મીકાદ્યુદ્ભવેતથા અકસ્માદેવગોધાદિજંતૂનાંપતનેપિચ

ભૂત, શિયાળ અને આવા પ્રાણીઓથી, કે પીપળી અને એ જેવા જીવોથી, તેમજ અચાનક ગોધળી કે બીજા પ્રાણીઓ પડવાથી થતી પીડા માટે.

ગૃહેકચ્છપસર્પસ્ત્રીદુર્જનાદર્શનેપિચ વૃક્ષનારીગવાદીનાંપ્રસૂતિવિષયેપિચ

ઘરમાં કાચબો, સાપ, દુષ્ટ સ્ત્રી કે ખરાબ માણસ દેખાય, અથવા વૃક્ષ, સ્ત્રી, ગાય વગેરે સંબંધિત બાબતોમાં, ખાસ કરીને પ્રસૂતિ સમયે.

ભાવિદુઃખંસમાયાતિતસ્માત્તેભૌતિકામતા અમેધ્યા શનિપાતશ્ચમહામારીતથૈવચ

આગામી દુઃખ દેખાય ત્યારે, આવી પીડાઓ ભૌતિક માનવામાં આવે છે; અશુદ્ધિ, શનિનો પ્રભાવ અને મોટી મહામારી પણ તેમાં આવે છે.

જ્વરમારીવિષૂચિશ્ચગોમારીચમસૂરિકા જન્મર્ક્ષગ્રહસંક્રાંતિગ્રહયોગાસ્વરાશિકે

તાવ, મહામારી, ચેપ લાગતો રોગ, ગોમાતાની બીમારી, મસૂરી, જન્મના નક્ષત્ર અને ગ્રહોની ચાલ કે પોતાના રાશિમાં ગ્રહયોગ.

દુઃસ્વપ્નદર્શનાદ્યાશ્ચમતાવૈહ્યધિદૈવિકાઃ શવચાંડાલપતિતસ્પર્શાદ્યેંતર્ગૃહેગતે

ખરાબ સ્વપ્ન વગેરે દૈવી પીડા કહેવાય છે; તેમજ જ્યારે મૃતદેહ, ચંડાળ કે પતિત વ્યક્તિનો સ્પર્શ થાય અને તે ઘરમાં આવે.

એતાદૃશેસમુત્પન્નેભાવિદુઃખસ્યસૂચકે શાંતિયજ્ઞંતુમતિમાન્કુર્યાત્તદ્દોષશાંતયે

આવી નિશાનીઓથી આવનારા દુઃખની જાણ થાય ત્યારે, વિદ્વાન માણસે તે દોષ શાંત કરવા માટે શાંતિયજ્ઞ કરવો જોઈએ.

દેવાલયે ઽથગોષ્ઠેવાચૈત્યેવાપિગૃહાંગણે પ્રાદેશોન્નતધિષ્ણ્યેવૈદ્વિહસ્તેયસ્વલંકૃતે

મંદિર, ગૌશાળા, ચૈત્ય કે ઘરના આંગણામાં, ઊંચા અને સુંદર રીતે સજાવેલા સ્થળે કે સ્વચ્છ જગ્યાએ આ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.

ભારમાત્રવ્રીહિધાન્યંપ્રસ્થાપ્યપરિસૃત્યચ મધ્યેવિલિખ્યકમલંતથાદિક્ષુવિલિખ્યવૈ

જેટલું ધાન્ય કે ચોખા જરૂરી હોય એટલું મૂકી, તેને સમાન પાથરી, વચ્ચે કમળ આંકવું અને આસપાસ ચોરસ દોરી બનાવવી.

તંતુનાવેષ્ટિતંકુંભં નવગુગ્ગુલધૂપિતમ્ મધ્યેસ્થાપ્યમહાકુંભંતથાદિક્ષ્વપિવિન્યસેત્

ઘડાને દોરથી વાળી, તાજા ગુગ્ગળથી ધૂપ આપવી અને મોટો ઘડો વચ્ચે મૂકવો; એ જ રીતે ચાર દિશામાં પણ ગોઠવવું.

સનાલામ્રકકૂર્ચાદીન્કલશાંશ્ચ તથાષ્ટસુ પૂરયેન્મંત્રપૂતેનપઞ્ચદ્રવ્યયુતેનહિ

આઠ કળશોમાં મંત્રથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અને પાંચ પવિત્ર વસ્તુઓ ભરી, તેમાં આમ્રડાળ અને શુભ છોડની ડાળીઓ મૂકવી.

પ્રક્ષિપેન્નવરત્નાનિનીલાદીન્ક્રમશસ્તથા કર્મજ્ઞંચસપત્નીકમાચાર્યંવરયેદ્બુધઃ

નવ રત્નો, નીલમથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ મૂકવા; વિદ્વાન વ્યક્તિએ વિધિ જાણતા પુજારીને પત્ની સાથે નિમણૂક કરવી.

સુવર્ણપ્રતિમાં વિષ્ણોરિંદ્રાદીનાંચ નિક્ષિપેત્ સશિરસ્કેમધ્યકુંભેવિષ્ણુમાબાહ્યપૂજયેત્

વિષ્ણુ અને ઇન્દ્ર વગેરેની સોનાની પ્રતિમા મૂકી, માથું નમાવી, મધ્યના ઘડામાં વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને બહાર પણ પૂજા કરવી.

પ્રાગાદિષુયથામંત્રમિંદ્રાદીન્ક્રમશોયજેત્ તત્તન્નામ્નાચતુર્થ્યાંચનમોન્તે નયથાક્રમમ્

પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, યોગ્ય મંત્રથી ઇન્દ્ર વગેરેની ક્રમશઃ પૂજા કરવી અને અંતે દરેકના નામથી હવન કરવું.