શિવપુરાણમ્

તસ્માદસ્યવશીકર્તાનાસ્તીતિસશિવઃસ્મૃતઃ યથાસર્વમૃગાણાંચહિંસકોમૃગહિંસકઃ

આથી, શિવને સર્વને વશમાં કરનાર કહેવાય છે; જેમ બધા પ્રાણીઓમાં સિંહને મૃગહિંસક કહેવાય છે.

અસ્યહિંસામૃગોનાસ્તિતતસ્માત્સિંહ ઇતીરિતઃ શં નિત્યંસુખમાનંદમિકારઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ

કોઈ પણ પ્રાણી એવું નથી કે જે સિંહથી ડરે નહીં, તેથી તેને સિંહ કહે છે; 'શ' હંમેશા સુખ અને આનંદનો અર્થ આપે છે, અને 'મ' પુરુષ તરીકે ઓળખાય છે.

વકારઃ શક્તિરમૃતંમેલનંશિવ ઉચ્યતે તસ્માદેવંસ્વમાત્માનં શિવંકૃત્વાર્ચયેચ્છિવમ્

'વ' શક્તિ, અમૃત અને મિલનનું સૂચક છે; તેથી, પોતાના આત્માને શિવરૂપ બનાવીને શિવની પૂજા કરવી જોઈએ.

તસ્માદુદ્ધૂલનંપૂર્વં ત્રિપુંડ્રંધારયેત્પરમ્ પૂજાકાલેહિસજલંશુદ્ધ્યર્થંનિર્જલંભવેત્

આથી, ઉદ્ધૂળન કરતા પહેલાં શ્રેષ્ઠ રીતે ત્રિપુંડ્ર ધારણ કરવું; પૂજાના સમયે શુદ્ધિ માટે પાણી સાથે અથવા પાણી વિના પણ ધારણ કરી શકાય.

દિવાવા યદિવારાત્રૌનારીવાથનરોપિવા પૂજાર્થંસજલંભસ્મત્રિપુંડ્રેણૈવધારયેત્

દિવસે કે રાત્રે, સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, પૂજાના હેતુથી ભસ્મનું ત્રિપુંડ્ર પાણી સાથે ધારણ કરવું જોઈએ.

ત્રિપુંડ્રંસજલંભસ્મધૃત્વાપૂજાંકરોતિયઃ શિવપૂજાંફલંસાંગંતસ્યૈવહિસુનિશ્ચિતમ્

જે ભસ્મનું ત્રિપુંડ્ર પાણી સાથે ધારણ કરીને પૂજા કરે છે, તેને નિશ્ચિતપણે શિવપૂજાનું સંપૂર્ણ ફળ મળે છે.

ભસ્મવૈશિવમંત્રેણધૃત્વાહ્યત્યાશ્રમીભવેત્ શિવાશ્રમીતિસંપ્રોક્તઃ શિવૈકપરમોયતઃ

શિવમંત્રથી ભસ્મ ધારણ કરનાર સાચો આશ્રમી બને છે; તેને શિવાશ્રમી કહે છે, કારણ કે તે માત્ર શિવને જ પરમ માને છે.

શિવવ્રતૈકનિષ્ઠસ્યનાશૌચંનચસૂતકમ્ લલાટે ઽગ્રેસિતંભસ્મતિલકંધારયેન્મૃદા

જેને માત્ર શિવવ્રતનો નિષ્ઠાપૂર્વક અનુસરણ છે, તેને અશૌચ્ય કે સૂતક પાળવાની જરૂર નથી; તે પોતાના કપાળ પર માટીથી ભસ્મનું તિલક ધારણ કરે.

સ્વહસ્તાદ્ગુરુહસ્તાદ્વાશિવભક્તસ્યલક્ષણમ્ ગુણાન્રુંધ ઇતિ પ્રોક્તોગુરુશબ્દસ્યવિગ્રહઃ

આ તિલક પોતે કે ગુરુના હાથે લગાવેલું હોય, એ શિવભક્તનું લક્ષણ છે; એ ગુણોને રોકે છે, અને 'ગુરુ' શબ્દનો અર્થ પણ એ જ છે.

સવિકારાન્રાજસાદીન્ગુણાન્રુંધેવ્યપોહતિ ગુણાતીતઃ પરશિવોગુરુરૂપંસમાશ્રિતઃ

એ રાગાદિ ગુણોને દૂર કરે છે અને દૂર હાંકે છે; ગુણોથી પર શિવ, ગુરુરૂપે અવતરે છે.

ગુણત્રયંવ્યપોહ્યાગ્રેશિવંબોધયતીતિસઃ વિશ્વસ્તાનાંતુશિષ્યાણાંગુરુરિત્યભિધીયતે

ત્રણે ગુણોને દૂર કરીને, પહેલા શિવતત્વનું જ્ઞાન કરાવે છે; તેથી, જે શિષ્યો પર વિશ્વાસ કરે છે, તેમને માટે એ 'ગુરુ' કહેવાય છે.

તસ્માદ્ગુરુશરીરંતુગુરુલિંગંભવેદ્બુધઃ ગુરુલિંગસ્યપૂજાતુગુરુશુશ્રૂષણં ભવેત્

એથી, વિદ્વાન લોકો ગુરુના શરીરને ગુરુલિંગ માને છે; ગુરુની સેવા કરવી એ ગુરુલિંગની પૂજા કરવી છે.

શ્રુતંકરોતિશુશ્રૂષાકાયેનમનસાગિરા ઉક્તં યદ્ગુરુણાપૂર્વં શક્યંવા ઽશક્યમેવવા

શિષ્ય પોતાના શરીર, મન અને વાણીથી, ગુરુએ અગાઉ જે કહ્યું હોય તે શક્ય હોય કે અશક્ય, બધું શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે અને સેવા કરે છે.

કરોત્યેવહિપૂતાત્માપ્રાણૈરપિધનૈરપિ તસ્માદ્વૈશાસનેયોગ્યઃ શિષ્ય ઇત્યભિધીયતે

પવિત્ર મનવાળો શિષ્ય એ બધું પોતાના પ્રાણ અને ધનથી પણ કરે છે; તેથી એ દીક્ષા માટે યોગ્ય શિષ્ય કહેવાય છે.

શરીરાદ્યર્થકંસર્વંગુરોર્દત્ત્વાસુશિષ્યકઃ અગ્રપાકંનિવેદ્યાગ્રેભુંજીયાદ્ગુર્વનુજ્ઞયા

શિષ્ય પોતાનું શરીર સહિત બધું ગુરુને અર્પણ કરે છે; પછી પ્રથમ ભાગ અર્પણ કરીને, ગુરુની આજ્ઞાથી જ ભોજન કરે છે.

શિષ્યઃપુત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ સદાશિષ્યત્વયોગતઃ જિહ્વાલિંગાન્મંત્રશુક્રંકર્ણયોનૌનિષિચ્યવૈ

શિષ્યને સદા પુત્ર કહેવાય છે, કારણ કે એ ગુરુ-શિષ્ય સંબંધથી જોડાયેલો છે; જીભ, લિંગ, મંત્ર, વિર્ય, કાન અને ગર્ભનું સંસ્કાર થાય છે.

જાતઃપુત્રોમંત્રપુત્રઃપિતરંપૂજયેદ્ગુરુમ્ નિમજ્જયતિપુત્રંવૈસંસારેજનકઃપિતા

મંત્રથી જન્મેલો પુત્ર ગુરુને પિતા સમાન માને અને પૂજે; પિતા પુત્રને સંસારમાં ડૂબાડે છે.

સંતારયતિસંસારાદ્ગુરુર્વૈબોધકઃ પિતા ઉભયોરંતરંજ્ઞાત્વાપિતરંગુરુમર્ચયેત્

ગુરુ જ્ઞાન આપીને સંસારમાંથી પાર ઉતારે છે; બંનેમાં ફરક જાણી, ગુરુને પિતા સમાન પૂજવો જોઈએ.

અંગશુશ્રૂષયાચાપિ ધનાદ્યૈઃ સ્વાર્જિતૈર્ગુરુમ્ પાદાદિકેશપર્યંતંલિંગાન્યંગાનિયદ્ગુરોઃ

પોતે મેળવેલા ધન અને વસ્તુઓથી, ગુરુના પગથી લઈને વાળ સુધીના બધા અંગોની સેવા કરવી જોઈએ.

ધનરૂપૈઃ પાદુકાદ્યૈઃ પાદસંગ્રણાદિભિઃ સ્નાનાભિષેકનૈવેદ્યૈર્ભોજનૈશ્ચપ્રપૂજયેત્

ધન, પાદુકા અને અન્ય વસ્તુઓથી, ગુરુના પગ સ્પર્શ વગેરે, સ્નાન, અભિષેક, નૈવેદ્ય અને ભોજનથી પૂજા કરવી જોઈએ.

ગુરુપૂજૈવપૂજાસ્યાચ્છિવસ્યપરમાત્મનઃ ગુરુશેષંતુયત્સર્વમાત્મશુદ્ધિકરંભવેત્

ગુરુની પૂજા એ પરમાત્મા શિવની પૂજા છે; ગુરુનું જે કંઈ બાકી રહે છે, એ પોતાને પવિત્ર બનાવે છે.

ગુરોઃશેષઃશિવોચ્છિષ્ટંજલમન્નાદિનિર્મિતમ્ શિષ્યાણાંશિવભક્તાનાંગ્રાહ્યંભોજ્યંભવેદ્દ્વિજાઃ

ગુરુનું ઉચ્છિષ્ટ, એટલે કે શિવનું બચેલું પાણી, અન્ન વગેરે, શિષ્યો અને શિવભક્તોએ સ્વીકારવું અને ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

ગુર્વનુજ્ઞાવિરહિતંચોરવત્સકલંભવેત્ ગુરોરપિવિશેષજ્ઞંયત્નાદ્ગૃહ્ણીતવૈગુરુમ્

ગુરુની આજ્ઞા વિના લીધેલું બધું ચોરી જેવું છે; પણ ગુરુ જે ખાસ જાણે છે, એ ગુરુ પાસેથી જ ધ્યાનપૂર્વક ગ્રહણ કરવું.

અજ્ઞાનમોચનંસાધ્યંવિશેષજ્ઞોહિમોચકઃ આદૌચવિઘ્નશમનંકર્તવ્યંકર્મપૂર્તયે

વિશેષ જાણનાર અજ્ઞાન દૂર કરે છે અને કાર્ય સિદ્ધ કરે છે; શરૂઆતમાં વિઘ્ન દૂર કરવા જોઈએ, જેથી કાર્ય પૂર્ણ થાય.

નિર્વિઘ્નેનકૃતંસાંગંકર્મવૈસફલં ભવેત્ તસ્માત્સકલકર્માદૌવિઘ્નેશં પૂજયેદ્ બુધઃ

વિઘ્ન વિના અને સંપૂર્ણ રીતે કરેલું કાર્ય ફળ આપે છે; તેથી, વિદ્વાન વ્યક્તિએ દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં વિઘ્નેશનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સર્વબાધાનિવૃત્ત્યર્થંસર્વાન્દેવાન્યજેદ્બુધઃ જ્વરાદિગ્રંથિરોગાશ્ચબાધાહ્યાધ્યાત્મિકામતા

બધી પીડા દૂર કરવા માટે વિદ્વાન માણસે બધા દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ; તાવ, ગાંઠ, રોગ અને આત્મા સાથે જોડાયેલી બધી પીડાઓ માટે પણ.

પિશાચજંબુકાદીનાંવલ્મીકાદ્યુદ્ભવેતથા અકસ્માદેવગોધાદિજંતૂનાંપતનેપિચ

ભૂત, શિયાળ અને આવા પ્રાણીઓથી, કે પીપળી અને એ જેવા જીવોથી, તેમજ અચાનક ગોધળી કે બીજા પ્રાણીઓ પડવાથી થતી પીડા માટે.

ગૃહેકચ્છપસર્પસ્ત્રીદુર્જનાદર્શનેપિચ વૃક્ષનારીગવાદીનાંપ્રસૂતિવિષયેપિચ

ઘરમાં કાચબો, સાપ, દુષ્ટ સ્ત્રી કે ખરાબ માણસ દેખાય, અથવા વૃક્ષ, સ્ત્રી, ગાય વગેરે સંબંધિત બાબતોમાં, ખાસ કરીને પ્રસૂતિ સમયે.

ભાવિદુઃખંસમાયાતિતસ્માત્તેભૌતિકામતા અમેધ્યા શનિપાતશ્ચમહામારીતથૈવચ

આગામી દુઃખ દેખાય ત્યારે, આવી પીડાઓ ભૌતિક માનવામાં આવે છે; અશુદ્ધિ, શનિનો પ્રભાવ અને મોટી મહામારી પણ તેમાં આવે છે.