શિવપુરાણમ્

તે સમયે, હિમવતના પાદમાંથી દક્ષિણ તરફ વહેતી ભાગીરથીને જોઈને, સૌ મહાન ઋષિઓએ ત્યાં સ્નાન કર્યું અને પછી તેના તટ પરથી વિદાય લીધા. ત્યારબાદ તેઓ આનંદથી ભરપૂર બની વારાણસી પહોંચ્યા, જ્યાં ઉત્તર તરફ વહેતી ગંગામાં પ્રવેશી સૌએ સ્નાન કર્યું. પછી, અવિમુક્તેશ્વર લિંગના દર્શન અને યોગ્ય રીતે પૂજન કર્યા બાદ, જ્યારે તેઓ વિદાય લેવાના હતા, ત્યારે અચાનક આકાશમાં કંઈક તેજસ્વી દૃશ્ય દેખાયું. તે એક દિવ્ય, અજાયબ પ્રકાશ હતું, જે દસ મિલિયન સૂર્ય જેવી ઝળહળાટ ધરાવતું હતું અને તેનું તેજ ચારેય દિશાઓમાં વ્યાપી ગયેલું હતું. એ સમયે, શતાવંધ પાશુપત મહાન ઋષિઓ, જેમના શરીર પર ભસ્મ લગાવેલું હતું, એ પ્રકાશ તરફ ગયા અને તેમાં લય પામ્યા. જેમ જેમ એ મહાન તપસ્વીઓ એ તેજમાં વિલીન થવા લાગ્યા, એ અજાયબ પ્રકાશ તુરંત અદૃશ્ય થઈ ગયું, જાણે ક્યારેય હતું જ નહીં. આ મહાન ચમત્કાર જોઈને, નૈમિષારણ્યના મહાન ઋષિઓ, એ શું છે તે સમજ્યા વગર, બ્રહ્માવન તરફ ચાલ્યા. પરંતુ ત્યાં પહોંચતાં પહેલાં, વાયુદેવ, જે જગતને શુદ્ધ કરે છે, એ ઋષિઓને મળ્યા અને તેઓ સાથે સંવાદ કર્યો. વાયુદેવે તેમને શ્રી શિવ, તેમના પરિષદ સાથે, શ્રદ્ધા અને સમજણ આપી, અને યજ્ઞકર્તાઓના લાંબા યજ્ઞને પૂર્ણતા આપી. પછી, બ્રહ્મા — સૃષ્ટિના સર્જક —ને પોતાની કાર્યની માહિતી આપી અને અનુમતિ મેળવી, વાયુદેવ પોતાના ગૃહે પરત ગયા. ત્યારબાદ, બ્રહ્મા પોતાના સ્થાને બેઠા હતા, ત્યારે તુંબુરુ અને નારદ પરસ્પર સ્પર્ધામાં ગીત ગાવા લાગ્યા. તેમના સંગીતના રાગોમાં આનંદ પામતા, બ્રહ્મા, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સાથે, મધ્યમાં આરામથી બેઠા. એ સમયે, ઋષિઓને પ્રવેશ માટે અવસર ન મળ્યો, અને દ્વારપાલોએ તેમને રોકી દીધા, જેથી તેઓ બ્રહ્માના ગૃહ બહાર બેઠા. પછી, જ્યારે નારદે તુંબુરુ સાથે ગીતગાનમાં સમતાની સિદ્ધિ મેળવી, ત્યારે બ્રહ્માએ — શ્રેષ્ઠ ભગવાને — તેમને સંગતિમાં જોડાવાની અનુમતિ આપી. બંનેએ પોતપોતાની સ્પર્ધા છોડી, સર્વોચ્ચ મિત્રતા પ્રાપ્ત કરી, અને અપ્સરા તથા ગંધર્વો સાથે એકત્ર થયા. ત્યારબાદ, નારદ ભગવાન નકુલીષ્વર સામે વિણા વગાડવા માટે બ્રહ્માના ગૃહમાંથી નીકળ્યા, જેમ સૂર્ય વાદળમાંથી બહાર આવે છે. નારદને જોઈને, છ વંશના ઋષિઓએ તેમને વંદન કર્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પુછ્યું કે, શંભુના દર્શનનો અવસર ક્યારે મળશે? નારદે જવાબ આપ્યો: "હવે સમય આવ્યો છે, ચાલો અંદર જઈએ," અને ઉલ્લાસપૂર્વક સૌને અંદર લઈ ગયા. પછી, બ્રહ્માના દ્વાર પર ઊભેલા લોકોને જાણ કરી, અને બ્રહ્માના ગૃહમાં સૌ — અંડજ જન — સાથે પ્રવેશ્યા. પ્રવેશ કર્યા પછી, તેમણે ભગવાનને દૂરથી વંદન કર્યું, ભૂપરી શિર નમાવી, અને અનુમતિ મળતાં નજીક જઈ ઊભા રહ્યા. બ્રહ્માએ, કમળ પર બેઠેલા, તેમની સુખ-સુવિધા પુછતાં કહ્યું: "તમારી વાર્તા હું જાણું છું, વાયુદેવે જ અમને કહ્યું." પછી, દેવોના ભગવાને પુછ્યું: "વાયુદેવ વિદાય થયા પછી તમે શું કર્યું?" તો ઋષિઓએ, સ્નાન પૂર્ણ કર્યા બાદ, ઉત્તર આપ્યો. તેમણે ગંગાના પવિત્ર તીર્થોની યાત્રા, વારાણસીની તીર્થયાત્રા, અને દેવતાઓ દ્વારા સ્થાપિત લિંગના દર્શનની વાત કરી. તેમણે અવિમુક્તેશ્વર લિંગના પૂજન—even એક વખત—even અને આકાશમાં દેખાયેલી મહા તેજસ્વી પ્રકાશની વાત પણ કરી. તેઓએ એ સ્થાન પર ઋષિઓના વિલય, પ્રકાશમાં લય, અને તેના સાચા સ્વરૂપની સમજણ — પોતે જેમ સમજ્યા — વર્ણવી. પછી, ઋષિઓએ વારંવાર નમન કરીને, બધું વિગતે વર્ણવ્યું; અને જે કહેવામાં આવ્યું, એ ચારમુખી વિશ્વકર્માએ સાંભળ્યું. તેમણે થોડીક ઘડી માથું હલાવ્યું અને ઘેરા અવાજે કહ્યું: "તમારા માટે સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ હવે નજીક છે." "તમારે લાંબા યજ્ઞ દ્વારા ભગવાનની આરાધના કરી છે; હવે તેઓ કૃપા કરવા તૈયાર છે, જેમ તમારી ક્રિયાઓ દર્શાવે છે." "વારાણસીમાં તમે જે પ્રકાશ જોયો, એ જ લિંગ છે — મહેશ્વરનું પ્રગટ, સર્વોચ્ચ, દિવ્ય તેજ." "ત્યાં, વૈદિક અને પાશુપત વ્રત ધરાવનાર ઋષિઓએ એમાં લય પામી, મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી, સ્થિર, નિશ્ચયી અને સર્વ પાપથી મુક્ત બન્યા." "આ રીતે, મુક્તિ જલદી તમને પણ મળશે; એ પ્રકાશે એ અર્થ સૂચવ્યો છે." "હવે નક્કી સમય આવી ગયો છે; તરત જ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મેરુના દક્ષિણ શિખર પર જાઓ." "ત્યાં, મારા પુત્ર — મહાન ઋષિ — સનતકુમાર રહે છે; તેઓ નંદી — પ્રાણીઓના ભગવાન —ની આગાહીમાં રાહ જોઈ રહ્યા છે." "કયાંક પહેલાં, સનતકુમારે, સર્વોચ્ચ ભગવાનને જોઈ હોવા છતાં, યોગીઓના અધિપતિ તરીકે અહંકાર અને અજ્ઞાનથી, યોગ્ય સન્માન ન આપ્યું." "તેમણે ઉઠીને આવકાર આપ્યો નહિ, નિર્ભય અને વિનમ્રતા વિનાં; આ દોષ માટે, નંદીએ ક્રોધિત થઈ, તેમને મહાન ઊંટમાં રૂપાંતરિત કરી દીધા." "લાંબા સમય પછી, એ દુ:ખથી, મેં ભગવાન અને દેવીની આરાધના કરી અને નંદીને પ્રસન્ન કરવા ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો." "મહાન પ્રયાસથી, તેમનું ઊંટ સ્વરૂપ દૂર થયું અને સનતકુમારને ફરી તેમના મૂળ યુવાન સ્વરૂપમાં પરત મળ્યું." "પછી મહાદેવે સ્મિત સાથે ગણપતિને કહ્યું: 'કારણ કે તેમણે મને અપમાન કર્યું, ઋષિએ અહંકારપૂર્વક વર્તન કર્યું.'" "તેથી, મારા સાચા સ્વરૂપનું પ્રકટન માત્ર તું જ તેમને કર; પાપરહિત, ભલે તેઓ બ્રહ્માના જ્યेष्ठ પુત્ર છે, પણ મને ભૂલથી જુએ છે." "મારે જ તેમને તારા શિષ્ય તરીકે આપ્યા છે; તું જ તેમને જ્ઞાનમાં દીક્ષા આપજે; તેઓ તારી ધર્મના અધ્યક્ષ તરીકે અભિષેક પણ કરશે." આ રીતે, મહાન ઋષિઓની યાત્રા, દર્શન, અને દિવ્ય પ્રકાશના ચમત્કારથી શરૂ થયેલી વાર્તા બ્રહ્માના આશ્રમમાં, ભગવાનની કૃપા, અને મુક્તિની આગાહી સાથે આગળ વધે છે.