શિવપુરાણમ્

યોગના માર્ગે ચાલતા યોગી માટે અનેક પ્રકારના અવરોધો આવે છે. અવિનય એટલે યોગમાં ભૂલવાનો સ્વભાવ, જ્યારે અભ્યાસ એટલે ચિંતન. બંનેથી જ્ઞાનમાં સંશય ઊભો થાય છે—યોગી ક્યાં છે, કયા સ્થાને છે, એમાં શંકા રહે છે. મનની અસ્થિરતા એટલે સ્થિરતા ન હોવી; અને શ્રદ્ધા ન હોવી એટલે યોગના માર્ગે વિશ્વાસ ન હોવો, જે યોગીનું મન નિશ્ચયથી વંચિત રહે છે. જ્યારે સમજણમાં વિકાર આવે, ત્યારે તેને ભૂલ કહેવાય છે; અને અજ્ઞાનથી ઉપજતા દુઃખને આંતરિક માનસિક પીડા કહેવાય છે. શરીરથી થતી પીડા, પૂર્વે કરેલા કર્મોથી ઊભી થતી worldly affliction કહેવાય છે; અને ગ્રહો, ઝેર જેવા દૈવી કારણોથી થતી પીડા પણ વર્ણવવામાં આવે છે. મુક્તિની ઈચ્છામાં અવરોધ આવે ત્યારે ઉત્સાહમાં ઘટાડો આવે છે; અને વિવિધ વસ્તુઓમાં ગૂંચવણ રહે, ત્યારે મન અશાંત બની જાય છે. પરંતુ જ્યારે આ બધા અવરોધો શાંતિ પામે, ત્યારે યોગમાં તત્પર યોગી પાસે દૈવી લક્ષણો પ્રગટ થાય છે—આ સિદ્ધિના ચિહ્નો છે. યોગમાં છ પ્રકારના અવરોધો છે: દૃષ્ટિ, શ્રવણ, સમાચાર, દૃશ્ય, સ્વાદ અને સ્પર્શ. જ્યારે યોગી આ બધું ગુમાવે છે, ત્યારે તેને યોગની સિદ્ધિ મળે છે. દૃષ્ટિ એટલે કોઈપણ વસ્તુને—સૂક્ષ્મ, છુપાયેલી, ભૂતકાળની, દૂર, કે આવનારી—જેમ છે તેમ જોઈ શકવું. શ્રવણ એટલે effortless રીતે બધા અવાજો સાંભળવું. સમાચાર એટલે embodied beings વચ્ચેની બધી માહિતી જાણવી. દૃશ્ય એટલે effortless રીતે દૈવી પુરુષોને જોઈ શકવું; સ્વાદ એટલે દૈવી સ્વાદનો આનંદ માણવો. સ્પર્શ એટલે દૈવી સુગંધ અને અન્ય ઇન્દ્રિયોને—even up to Brahma’s world rulers—અનુભવી શકવું. યોગી પાસે જ્વેલ્સ રહે છે અને તે ભરપૂર રીતે આપે છે; spontaneous, મધુર અને વિવિધ પ્રકારની વાણી પ્રગટ થાય છે. બધા અમૃત અને દૈવી ઔષધિઓ સિદ્ધ થાય છે; અને યોગીનું પૂજન કરતાં, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ તેને આપે છે. યોગની એક જ સિદ્ધિ જોઈને, યોગીનું મન મુક્તિ પર સ્થિર થઈ જાય છે—'જેમ મેં આ જોયું, તેમ મુક્તિ પણ મળે.' શરીરનું sustainment ચાર પ્રકારનું છે: પાતળું, જાડું, બાળપણ, વૃદ્ધાવસ્થા અને યુવાનપણ, તેમજ અન્ય અદભૂત રૂપોમાં. પૃથ્વી તત્વ વગર fragrance scentsનું સંગ્રહ હંમેશા રહે છે; અને આ રીતે આઠ ગુણોને દૈત્ય અને પૃથ્વી અવસ્થાની ગણના થાય છે. યોગી પાણીમાં રહે છે, પૃથ્વીમાંથી બહાર આવે છે; ઈચ્છા મુજબ સમુદ્ર પી શકે છે, કોઈ તકલીફ વગર. જગતમાં જ્યાં ઈચ્છા થાય ત્યાં પાણી પ્રગટ થાય છે; કુંડાની જરૂર વગર, પાણી હાથમાં સંગ્રહ થાય છે. tasteless વસ્તુ પણ, જ્યારે ઈચ્છા થાય, ત્યારે સ્વાદિષ્ટ બની જાય છે; અને અન્યત્ર, ત્રણ પ્રકારના શરીરની sustainment થાય છે. શરીર wound-free હોય છે, earthly qualitiesથી સમૃદ્ધ; આ sovereigntyની sixteenfold અદભૂત સિદ્ધિ છે. શરીરથી આગ ઉત્પન્ન થાય છે, તાપ અને ભયથી બચી શકાય છે; ઈચ્છા કરતાં effortless રીતે જગતને બળી શકે છે. પાણીમાં આગ સ્થાપિત થાય છે, હાથમાં આગ રાખી શકાય છે; બળ્યા પછી, સર્જન ફરી પહેલા જેવું થાય છે, અને મોઢામાં જ ખોરાક રાંધાય છે; બંનેથી, શરીરનું સર્જન attainment અને sovereigntyથી સમૃદ્ધ થાય છે. આ twenty-fourfold fiery attainment કહેવાય છે: મનની ઝડપ, તત્વોમાં તરત પ્રવેશ. effortless રીતે પર્વતો અને મોટા વજનનું support, heaviness-lightness, અને હાથમાં પવન રાખી શકાય છે. finger tipsના પ્રહરથી અને અન્ય રીતે, પૃથ્વી પણ કંપી શકે છે; એક જ શરીરથી fiery enjoyments મળે છે. વિદ્વાન જાણે છે કે પવનમાં thirty-twofold power છે: તેનું manifestation shadow વગર છે, અને ઇન્દ્રિયો અદૃશ્ય થઈ જાય છે. ઈચ્છા મુજબ આકાશમાં ગતિ, sense-objects સાથે જોડાણ, spaceમાં ઝંપલાવવું, અને પોતાના શરીરમાં પ્રવેશ—આ પવનના શક્તિઓ છે. etherનું mass બનાવવું, bodiless બનવું, wind sovereigntyથી સમૃદ્ધ થવું—આ fortyfold great power છે. આ sovereignty of Indra કહેવાય છે; તેને etheric principle કહે છે. attainment અને departure ઇચ્છા મુજબ થાય છે. બધું જીતવું, બધું ગુપ્ત અર્થ perceiving, પોતાના કર્મ મુજબ સર્જન, mastery, અને સૌને pleasing દેખાવા—આ બધું શક્ય બને છે. જન્મ-મરણના ચક્ર perceiving, Indra enjoymentsથી સમૃદ્ધ થવું—આ lunar sovereignty છે, જે mental કરતાં ગુણમાં શ્રેષ્ઠ છે. काटવું, પ્રહર કરવું, બાંધવું, મુક્ત કરવું, અને બધા beingsને પકડી શકાય છે, જે ચક્રમાં છે. સૌને આશીર્વાદ આપવું, મરણના સમય પર વિજય મેળવવો—આ Prajapati sovereignty છે, જે sense of selfમાંથી ઉપજતી છે. lunar enjoymentsથી fifty-sixfold great power મળે છે: ઇચ્છા માત્રથી સર્જન, રક્ષણ અને વિલય. સૌ પર sovereignty, beingsના મનને guide કરવું, uniqueness, અને જગતની separate creation—આ બધું થાય છે. auspicious-inauspicious કરવું, Prajapati power united, sixty-fourfold Brahmic sovereignty thus declared. આથી આગળ, secondary, natural sovereignty intellectની ગણાય છે; તેને Vaishnava કહે છે, અને તેનો ક્ષેત્ર worldsના maintenanceમાં છે. એ Brahmanની supreme state અન્ય કોઈ વર્ણવી શકતું નથી. એ Purusha અને secondary, Ganesha sovereignty—તેની અવસ્થા અન્ય કોઈ—even Vishnu—જાણતી નથી. જ્ઞાનની તમામ સિદ્ધિઓમાં અવરોધ હોય છે; તે diligent અને supreme detachmentથી restraint કરવી જોઈએ. જેનું મન impure manifestations અને qualitiesમાં જોડાયેલું છે, તેને supreme, fearless, all-desiring sovereignty પ્રાપ્ત થતી નથી.