શિવપુરાણમ્
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
શિવ પુરાણના મહિમાની વાત આવે ત્યારે, એક અનોખો દૃશ્ય માનસપટ પર ઊભો થાય છે. જ્યારે સુધી દુનિયામાં શિવ પુરાણનું પ્રચાર અને પઠન ન થાય, ત્યાં સુધી યમના ક્રૂર દૂત નિર્ભયતાપૂર્વક ભટકતા રહે છે—આ દુઃખદ વાત છે! એ જ રીતે, બીજા બધા પુરાણો પણ ધરતી પર ગર્જના કરતા રહેશે, પવિત્ર તીર્થો, મંત્રો, યજ્ઞસ્થાનો, દાનકર્મો, અને દેવતાઓ—all dispute among themselves—શિવ પુરાણના પ્રચાર વિના સતત વિવાદ કરતા રહેશે. બધા શાસ્ત્રો, મતો અને સિદ્ધાંતો પણ, શિવ પુરાણના પ્રગટ થયા વિના, એકબીજા સાથે મતભેદ રાખતા રહેશે. આગળ વાત કરતા, કથાકાર કહે છે: “હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! હું શિવ પુરાણના પઠન અને શ્રવણથી જે ફળ મળે છે, તેનું પૂર્ણ વર્ણન તો કરી શકતો નથી. છતાં, હું એના મહિમાનું થોડું વર્ણન કરું છું—મન એકાગ્ર કરીને સાંભળો, જે કદીક વ્યાસજીએ મને કહ્યું હતું.” જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક—even એક શ્લોક અથવા અર્ધો શ્લોક પણ—શિવ પુરાણનું પઠન કરે છે, તે ક્ષણમાત્રમાં પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે. જે કોઈ નિયમિતપણે, શ્રદ્ધાપૂર્વક, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, દરરોજ શિવ પુરાણનું પઠન કરે છે, તેને જીવતેજ મુક્ત ગણવામાં આવે છે. જે કોઈ ભક્તિથી રોજ શિવ પુરાણનું પૂજન કરે છે, તેને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું મહાન ફળ મળે છે. જો કોઈ સામાન્ય સ્થળે—even બીજાથી—શિવ પુરાણ સાંભળે છે, તો પણ તે પાપમુક્ત થઈ જાય છે. શિવ પુરાણને દૂરથી નમસ્કાર કરનારને પણ બધા દેવતાઓના પૂજનનું ફળ મળે છે. હવે સાંભળો, જે કોઈ શિવભક્તોને શિવ પુરાણ લખીને આપે છે, તેને શાસ્ત્રો, વેદ અને તેમના ભાષ્યના અભ્યાસથી મળતું દુર્લભ ફળ મળે છે. જે કોઈ ચતુર્દશીનો ઉપવાસ રાખીને, શિવભક્તોની સભામાં શિવ પુરાણનું વ્યાખ્યાન કરે છે, તે સર્વોત્તમ ગણાય છે. શિવ પુરાણના દરેક અક્ષર માટે ગાયત્રી પુરશ્ચરણ જેટલું ફળ મળે છે; અહીં સર્વ ઇચ્છાઓની પૂર્તિ કરીને અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. જે કોઈ ચતુર્દશીનો ઉપવાસ રાખીને, રાત્રિ જાગરણ કરીને, આ પુરાણનું પઠન અથવા શ્રવણ કરે છે, તેને જે ફળ કુરુક્ષેત્ર જેવા તીર્થોમાં, સૂર્યગ્રહણ સમયે, પોતાનાથી બરાબર ધન દાન કરીને મળે છે, એ જ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે—વિશેષ કરીને વ્યાસાદિ બ્રાહ્મણોને દાન આપવાથી. જે કોઈ દિવસ-રાતે શિવ પુરાણનું ગાન કરે છે, તેને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ તેની આજ્ઞાની રાહ જુએ છે. જે કોઈ રોજ શિવ પુરાણનું પઠન અથવા શ્રવણ કરે છે, તેના દરેક પુણ્યકર્મ કરોડગણું વધે છે. જો કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક શ્રી રુદ્ર સંહિતાનું પઠન કરે છે—even બ્રાહ્મણહત્યા જેવું મહાપાપ પણ તે માત્ર ત્રણ દિવસમાં દૂર થઈ જાય છે. જે કોઈ મૌનવ્રત રાખી, ભૈરવજીની પ્રતિમા સામે, રુદ્ર સંહિતાનું ત્રણ વખત પઠન કરે છે, તેને સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે. વટવૃક્ષ અથવા બિલ્વવૃક્ષની પરિક્રમા કરતા-કરતા રુદ્ર સંહિતાનું પઠન કરવાથી પણ બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ નાશ પામે છે. આ ઉપરાંત, કૈલાસ સંહિતા તો વધુ મહાન ગણાય છે—તે બ્રહ્મસ્વરૂપ છે અને ઓમકારના અર્થને સ્પષ્ટ કરે છે. કૈલાસ સંહિતાનો મહિમા સંપૂર્ણપણે તો શંકરજીએ જાણે છે, વ્યાસજી એનો અડધો જાણે છે, અને હું (સૂતજી) એનો પણ અડધો ભાગ જ જાણું છું. હું એમાંથી થોડું વર્ણન કરું છું; જે કોઈ એટલું જાણે છે, તેનું મન તરત પવિત્ર થઈ જાય છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! હું આખી પૃથ્વી પર શોધું છું, પણ કૈલાસ સંહિતાના પઠનથી નાશ ન થતું એવું કોઈ પાપ નથી. આ સંહિતા શિવજી દ્વારા આનંદપૂર્વક ઉપનિષદોના સાગરમાંથી ઉત્પન્ન કરી, કુમારને અર્પણ કરવામાં આવી હતી; જે કોઈ એ અમૃતને પાન કરે છે, તે ખરેખર અમર બની જાય છે. બ્રાહ્મણહત્યા જેવા મહાપાપનો પ્રાયશ્ચિત કરવા ઈચ્છે તો માત્ર એક માસ સુધી આ સંહિતાનું પઠન કરવાથી મુક્તિ મળી જાય છે. અયોગ્ય દાન, અશુદ્ધ આહાર કે દુર્વચનથી થયેલા પાપ પણ—even એક વખત પઠન કરતા—નાશ પામે છે. જે કોઈ શિવમંદિરમાં અથવા બિલ્વવનમાં આ સંહિતાનું પઠન કરે છે, તેને વર્ણનાતીત ફળ મળે છે. શ્રદ્ધાથી આ સંહિતાનું પઠન કરીને, શ્રાદ્ધ પ્રસંગે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે છે, તેના સર્વ પિતૃઓને શંભુનું પરમ ધામ મળે છે. ચતુર્દશીનો ઉપવાસ રાખી, બિલ્વવૃક્ષની મુળે આ સંહિતાનું પઠન કરનારનું શિવજી અને દેવતાઓ સાથે સીધું પૂજન કરે છે. આ ઉપરાંત, બીજી સંહિતાઓ પણ છે, જે સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે—બન્ને જ ઉત્તમ છે અને જ્ઞાનલિલાથી ભરપૂર છે. આ રીતે, શિવ પુરાણનું વર્ણન થયું—જે વેદના સમાન છે, અને જે શિવજી દ્વારા બ્રહ્માનુસાર રચાયું છે.