શિવપુરાણમ્

જ્ઞાનીઓએ ભગવાનના વચનો પર શ્રદ્ધા રાખવી જોઈએ, કેમ કે પાપ-પુણ્યના વિષયમાં તે સાચા છે. જે વ્યક્તિ આ વચનોમાં શ્રદ્ધા રાખતો નથી, તે પતન પામે છે. મહર્ષિઓએ જે સુંદર, શાંત અને વિદ્વાનપણે સ્વર્ગ અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ માટે જે વચનો ઉચારી છે, તેને ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. પરંતુ જે વાણી આસક્તિ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, કામના કે લોભથી ભરેલી હોય, તેને કઠોર કહેવાય છે, કારણ કે તે નરક તરફ લઈ જાય છે. જ્યારે અજ્ઞાન અને આસક્તિથી બોલાયેલી વાણી—even જો તે મૃદુ કે સુંદર સંસ્કૃત હોય—જીવનમાં દુઃખ લાવે છે, ત્યારે તે વ્યર્થ છે. પણ અસુશિક્ષિત કે અપ્રસન્ન ભાષા પણ, જો તે સાંભળીને કલ્યાણ લાવે અને આસક્તિ જેવા દોષોમાં શંકા પેદા કરે, તો તે શુભ માનવામાં આવે છે. મંત્રો ઘણા છે, પણ સર્વજ્ઞ શિવજી દ્વારા રચાયેલ શુદ્ધ મંત્રના સમકક્ષ બીજું કશું જ નથી. વેદો અને તેમની શાખાઓ—even છ-અક્ષરી મંત્રમાં સ્થિત—even તે પણ તેના સમાન નથી. સાત કરોડ મહામંત્રો અને અનગણિત ઉપમંત્રો હોવા છતાં, છ-અક્ષરી મંત્ર织ેલા કપડામાં દોરાની જેમ વિશિષ્ટ છે. શિવજી વિષયક સર્વ શાસ્ત્રો અને તમામ જ્ઞાનના સ્ત્રોતો, મૂળમાં, આ છ-અક્ષરી મંત્રના જ વ્યાખ્યાનો છે. જેનું હૃદય "નમઃ શિવાય" મંત્રમાં સ્થિર છે, તેને અનેક મંત્રો કે વિશદ શાસ્ત્રોની જરૂર નથી. જે "નમઃ શિવાય" મંત્રને દૃઢતાપૂર્વક સાધે છે, તે બધું જ પ્રાપ્ત કરે છે—શિક્ષણ, શ્રવણ કે ક્રિયા. જેની જીભ પર હંમેશાં "શિવાય"ના ત્રણ અક્ષરો અને નમન જેવા કર્મો રહે છે, તેનું જીવન ફળદાયી બને છે. સર્વ ન્યૂનતમ કે મહાન, અશિક્ષિત કે વિદ્વાન—even જેપણે પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રનું નિયમિત જપન કર્યું છે, તે પાપના પાંજરમાંથી મુક્ત થાય છે. આ બધું ભગવાન ત્રિશૂલધારી શિવજીએ દેવીના પ્રશ્નના ઉત્તરરૂપે, સર્વ માનવો અને ખાસ કરીને દ્વિજોનાં કલ્યાણ માટે કહ્યું છે. કલીયુગમાં, જ્યારે સમય દુષ્ટ અને અપરાજિત છે, અને સમગ્ર જગત મહાપાપથી ઢંકાય છે, ધર્મથી વિમુખ થઈ ગયું છે—જ્યારે varnashrama dharma (વર્ણ અને આશ્રમની રીત) ઘટી ગઈ છે, જ્યારે બધું અનિશ્ચિત છે, જ્યારે ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા તૂટી ગઈ છે અને શિક્ષણ નષ્ટ થયું છે—ત્યારે ભગવાન, આપના ભક્તો મુક્તિ કેવી રીતે પામે છે? ભગવાન કહે છે: "કલીયુગના પુરુષો, જો તેઓ મારી સર્વોચ્ચ, હૃદયસ્થ પાંચ-અક્ષરી મંત્રમાં શરણાગત થાય અને મનથી ભક્તિ કરે, તો તેઓ મુક્ત થાય છે. જે મન, વાણી અને શરીરના દોષોથી પીડિત છે—even કૃતઘ્ન, નિંદક કે દગાખોર—even જે બોલી કે સ્મરણ પણ કરી શકતા નથી—even લોભી કે વક્રમનવાળા—even જો તેમનું હૃદય મારી તરફ વળે છે, તો પણ મારી પાંચ-અક્ષરી મંત્ર તેમને સંસારના ભયથી પાર ઉતારે છે. હે દેવી, હું વારંવાર પૃથ્વી પર આ જ વાત કહી છે: મારા ભક્ત—even જો પતિત થાય—even તો આ જ્ઞાન દ્વારા મુક્ત થાય છે. જો કોઈ કર્મ માટે અયોગ્ય છે અને સર્વ રીતે પતિત છે, તો કર્મથી જે થાય છે તે નરકમાં લઈ જાય છે—તો પછી માત્ર જ્ઞાનથી મુક્તિ કેમ મળે? તમારી વાત સાચી છે, તેથી હવે સાંભળો, હે સુન્દરી! એક ગુપ્ત વાત કહું છું, જેને મેં પહેલાં છુપાવી રાખી હતી. જો પતિત અને મોહગ્રસ્ત માણસ પણ મને મંત્રથી પૂજે, પણ તેમાં પાંચ-અક્ષરી મંત્ર ન હોય, તો તે નિશ્ચિતપણે નરકગામી થાય છે. માત્ર ઉપવાસ, પાણી કે વાયુ પર જીવતા કે કઠિન વ્રતોથી પણ, તેઓ મારા લોકને પ્રાપ્ત નથી કરતા. પણ જે ભક્ત—even એકવાર પણ ભક્તિપૂર્વક પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી મને પૂજે છે, તે પણ મારા લોકને પામે છે, કારણ કે આ મંત્ર મહાન છે. તેથી તપ, યજ્ઞ, વ્રત કે નિયમ—even કરોડના ભાગ જેટલું—even તે પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રના પૂજનની બરાબરી નથી કરી શકતા. બંધીલા હોય કે મુક્ત, જે પણ મને પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી પૂજે છે, તે મુક્ત થાય છે—આમાં વધુ વિચારવાની જરૂર નથી. ક્રોધ વગર કે ક્રોધ સાથે—even પતિત કે મોહગ્રસ્ત—even તે પણ મુક્ત થાય છે, જો તે પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી પૂજે છે. હે દેવી, છ-અક્ષરી કે પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી, યોગ્ય રીતે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરનાર પણ મુક્ત થાય છે. મારા ભક્ત—પતિત હોય કે ન હોય—even ક્રોધ જીત્યો હોય કે ન હોય—even પ્રાપ્ત કર્યું હોય કે ન—even તો પણ, જો તે આ મંત્રથી પૂજે છે, તો તે અહીં પ્રાપ્ત કરે કે ન કરે, તે અનેક કરોડ ગણી મહાન બને છે. તેથી, હે દેવી, મને પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ, આ મંત્રથી પૂજા કરવી જોઈએ. પણ જે ભક્ત મને પ્રાપ્ત કરી, દયાળુ, બ્રહ્મચારી અને ભક્તિપૂર્ણ બની પૂજે છે, તે મારા સમાન બને છે. વધુ શું કહું? મારા બધા ભક્ત સર્વશક્તિમાન છે, પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રનો ભક્ત સર્વોત્તમ છે. પાંચ-અક્ષરી મંત્રની શક્તિથી જ, જગત, વેદ, મહર્ષિ, શાશ્વત ધર્મ, દેવો અને સમગ્ર વિશ્વ ટક્યા છે. જ્યારે પ્રલય આવે છે અને ચલ-અચલ બધું નાશ પામે છે, ત્યારે બધું પોતાના મૂળ સ્વરૂપે વિલિન થાય છે. ત્યારબાદ, હે દેવી, માત્ર હું જ રહું છું, બીજું કંઈ જ નથી. એ સમયે, વેદો અને બધા શાસ્ત્રો પાંચ-અક્ષરી મંત્રમાં સ્થિત થાય છે. એમ છતાં, તેઓ નષ્ટ થાતા નથી, કેમ કે તેઓ મારી શક્તિથી સુરક્ષિત છે. ત્યારબાદ, સર્જન ફરીથી મારો ઉપાદાનરૂપે, પ્રકૃતિ અને આત્માની વિવિધતાથી થાય છે. જ્યારે આંતરિક ગુણોનું લય થાય છે, ત્યારે ગુણમય ભગવાન નારાયણ, માયામય શરીર ધારણ કરીને, શેષનાગના શયન પર જળમધ્યે સુએ છે. ત્યાંથી, તેમના નાભિમાંથી નીકળેલા કમળમાંથી, પાંચ-મુખ વાળા પિતામહ બ્રહ્માનો જન્મ થાય છે. આ રીતે, ભગવાન શિવજીએ દેવીના પ્રશ્નોના ઉત્તરરૂપે, મંત્ર અને ભક્તિના મહાત્મ્યનું વર્ણન કર્યું.