શિવપુરાણમ્

આ લોકમાં કોઈ પણ વસ્તુ પોતાની જાતે, વિવેકરૂપ કારક વિના, સ્વયં ક્રિયા કરતી જોવા મળતી નથી. ધર્મ-અધર્મનું જ્ઞાન, બંધન અને મુક્તિ—all discernment—આ વિવેકથી જ જન્મે છે. જેમ સર્વજ્ઞાની વિના જીવોની પ્રથમ સૃષ્ટિ શક્ય નથી, તેવું રોગી ડૉક્ટર વિના દુઃખી રહે છે, એમ સર્વજ્ઞ, અનાદિ અને પૂર્ણ એવા ભગવાન સદાશિવ જ સર્વજીવોને સંસારરૂપ સાગરથી ઉગારનાર પ્રભુ છે. ભગવાન શિવ અનાદિ, મધ્ય અને અંતથી રહિત, સ્વરૂપે પવિત્ર, સર્વજ્ઞ અને સર્વથા પૂર્ણ છે. શિવગ્રંથોમાં જે શિવનું વર્ણન થાય છે, તે જ જાણી શકાય છે. તેમનું નામ જ મંત્ર છે અને મંત્રથી જે દર્શાવવામાં આવે છે, તે પણ શિવ છે. નામ અને નામીનું જે સંબંધ છે, એથી શિવમંત્ર પણ પરમ શિવરૂપે સ્થાપિત થાય છે. શિવનું જ્ઞાન પણ આ જ છે, અને પરમ અવસ્થાનું પણ એ જ સ્વરૂપ છે—એ છે છ-અક્ષરી શિવવાક્ય: "ૐ નમઃ શિવાય." આ શૈવવાક્ય માત્ર સ્તુતિ નથી, પણ આજ્ઞારૂપ છે અને એ સ્વયં શિવસ્વરૂપ છે. શિવ, સર્વજ્ઞ, પૂર્ણ અને પવિત્ર સ્વભાવ ધરાવનાર છે. તેઓ જગતના કલ્યાણકર્તા છે, તો તેઓ કદી અસત્ય બોલી શકે નહીં. જગતમાં જે કંઈ ગુણ-દોષથી યુક્ત છે, તે પણ પોતાની પ્રકૃતિથી જ છે. અને જે પરિણામ પૂર્ણ હોય, તે સર્વજ્ઞે તેમ જ કહેલું હોય છે; કામના કે અજ્ઞાનથી દુષિત મનુષ્ય જ અસત્ય બોલે. પણ ભગવાનમાં આવા કોઈ દોષ નથી, તો તેઓ ભિન્ન રીતે કેમ બોલે? શિવે રચેલું, સર્વજ્ઞ અને નિર્દોષ નિવૃત્ત, શુદ્ધ વાક્ય અવિચલિત પ્રામાણ્ય ધરાવે છે. તેથી, બુદ્ધિમાનોને ભગવાનના વચન પર શ્રદ્ધા રાખવી જોઈએ; પુણ્ય-પાપ વિષયક સાચા જ્ઞાનમાં જે શ્રદ્ધાહીન છે, તે પતન પામે છે. મહાન ઋષિઓએ સ્વર્ગ અને મોક્ષપ્રાપ્તિ માટે જે સુંદર, શાંત અને વિવેકપૂર્ણ વચન કહ્યાં છે, તે પણ શ્રેષ્ઠ માનવા યોગ્ય છે. જે વાણી રાગ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, કામના અથવા તૃષ્ણાથી પ્રેરિત હોય, તે કઠોર કહેવાય છે, કારણ કે તે નરક તરફ દોરી જાય છે. અને જો કોઈને સંસ્કૃત ભાષા—even if sweet sounding—પણ તે અજ્ઞાન અને આસક્તિથી બોલાય, તો તે પણ સંસારદુઃખ લાવે છે. પણ એ વાણી—even if simple or unrefined—જે સાંભળીને કલ્યાણ થાય અને આસક્તિ વગેરે વિષે સંશય ઉત્પન્ન થાય, તે શુભ કહેવાય છે. અનેક મંત્રો હોવા છતાં, સર્વજ્ઞ શિવે રચેલો શુદ્ધ મંત્ર સમો કોઈ નથી. વેદ અને તેમના અંગો પણ આ છ-અક્ષરી મંત્રમાં સ્થિત છે, પણ તેની સમતા કરી શકે તેવો બીજો કોઈ મંત્ર નથી. અઢી કરોડ મહામંત્રો અને અસંખ્ય ઉપમંત્રો હોવા છતાં, છ-અક્ષરી મંત્ર એમ જ વિશિષ્ટ છે, જેમ વસ્ત્રમાં સૂત્ર. શિવવિષયક સર્વ શાસ્ત્રો અને જ્ઞાનના સ્ત્રોતો પણ અંતે આ છ-અક્ષરી મંત્રનું જ ભાષ્ય છે. તેથી, જેમના હૃદયમાં "નમઃ શિવાય" મંત્ર સ્થિર થયો છે, તેમને માટે અનેક મંત્રો કે વ્યાખ્યાનો શાસ્ત્રોનું શું કામ? જે "નમઃ શિવાય" મંત્રને દૃઢપણે અનુસરે છે, તે બધું જ વાંચેલું, સાંભળેલું કે કરેલું સિદ્ધ કરે છે. જેની જીભે સતત "શિવાય"—આ ત્રણ અક્ષર—ઉચ્ચરાય છે અને તે પ્રણામાદિ કર્મમાં જોડાય છે, તેનો જીવન સકારથ થાય છે. પછી ભલે તે ચંડાલ, પતિત, અજ્ઞાની કે વિદ્વાન હોય—જે પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રનું નિષ્ઠાપૂર્વક જાપ કરે છે, તે પાપપાંજરમાંથી મુક્ત થાય છે. આ સર્વ ઉપદેશ ભગવાન ત્રિશૂળધારી શિવે, દેવીના પ્રશ્નના ઉત્તરરૂપે, સર્વ માનવો અને ખાસ કરીને દ્વિજાતિઓના કલ્યાણ માટે આપ્યો છે. હવે કલિયુગમાં, જ્યારે સમય દુષ્ટ, દુર્લભ અને અપરાજેય છે, જ્યારે જગત મહાપાપથી ઢંકાઈ ગયું છે અને ધર્મથી વિમુખ થઈ ગયું છે—જ્યારે વર્ણાશ્રમની પ્રથા ઘટી ગઈ છે, મુશ્કેલીઓ વધી છે, અને સર્વ અધિકારો સંશયમાં છે—જ્યારે ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા લુપ્ત થઈ ગઈ છે અને શિક્ષણ પણ બંધ થઈ ગયું છે—ત્યારે, હે મહાદેવ, આપના ભક્તો કેવી રીતે મુક્ત થાય છે? ત્યારે ભગવાન કહે છે: "કલિયુગના મનુષ્યો, જે મારા પરમ, હૃદયસ્થ પાંચ-અક્ષરી મંત્રમાં શરણાગત થાય છે અને મનથી ભક્તિ ધરાવે છે, તેઓ મુક્તિ પામે છે—even if they are afflicted by faults of mind, speech, or body—even if they are ungrateful, slanderers, deceitful, or unable to speak or remember—even if they are greedy or with crooked mind—જ્યારે તેમનું હૃદય મારી તરફ વળે છે, ત્યારે મારું પાંચ-અક્ષરી મંત્ર તેમને સંસારભયમાંથી પાર ઉતારે છે. હે દેવી, મેં પુનઃપુનઃ પૃથ્વી પર જાહેર કર્યું છે—even if my devotee falls, by the greatness of this knowledge and mantra, he is liberated. જો કોઈ પાપી કર્મ માટે અયોગ્ય હોય અને સર્વ રીતે પતિત હોય, તો કર્મ માટેની અયોગ્યતા હોવાથી જે કામ કરે છે તે નરકમાં લઈ જાય છે; તો પછી પતિત મનુષ્ય આ જ્ઞાનથી કેવી રીતે મુક્ત થાય? તમે જે કહ્યું તે સાચું છે; તેથી, હવે સાંભળો—આ ગુપ્ત વાત, જે હું અગાઉ ગુપ્ત રાખી હતી. જો પતિત, મૂઢ મનુષ્ય પણ મંત્રથી મારી પૂજા કરે, પણ એમાં પાંચ-અક્ષરી મંત્ર ન હોય, તો તે અવશ્ય નરકગામી થાય છે. જેઓ માત્ર વ્રતોથી, પાણી કે વાયુથી જીવન ધારે છે અને શરીર ક્ષીણ કરે છે, તેઓ માત્ર એ વ્રતો દ્વારા મારા લોકને પ્રાપ્ત નથી કરતા. પણ જે કોઈ પણ ભક્તિપૂર્વક એકવાર પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે, તે પણ મંત્રના મહિમાથી મારા લોકને પામે છે. તેથી, તપ, યજ્ઞ, વ્રત અને ઉપવાસ—even a fraction of a crore—પાંચ-અક્ષરી મંત્રની ઉપાસના જેટલા સમાન નથી. બંધનગ્રસ્ત હોય કે બંધનમુક્ત, જે પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી મારી ઉપાસના કરે છે, તે મુક્ત થાય છે—આમાં બીજું વિચરવું જ નહીં. ક્રોધ હોય કે ન હોય, જે પણ પાંચ-અક્ષરી મંત્રથી પૂજા કરે—even if fallen or deluded—તે મુક્તિ પામે છે. હે દેવી, છ-અક્ષરી કે પાંચ-અક્ષરી, જે પણ મંત્રથી યોગ્ય રીતે ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે, તે અવશ્ય મુક્ત થાય છે." આ રીતે, ભગવાન શિવે પોતાના મુખે, સર્વજ્ઞ અને દયાળુ સ્વરૂપે, મંત્રના મહિમા અને કલિયુગમાં પણ તેની અચૂક કલ્યાણશક્તિનું વર્ણન કર્યું.