શિવપુરાણમ્
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ઋષિગણોએ સૂતજી પાસે ખૂબ જ કરુણા અને આત્મીયતાથી પૂછ્યું કે, “આ દુઃખના ભારે ભારને સરળ ઉપાયથી કેવી રીતે દૂર કરી શકાય? કૃપા કરીને એ ઉપાય જણાવો, જેના દ્વારા તમામ શાસ્ત્રોનું સાચું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય.” ઋષિઓના પવિત્ર અને શુદ્ધ હૃદયથી ઉદ્ભવેલા આ શબ્દો સાંભળીને, સૂતજી પોતાના હૃદયમાં શંકર ભગવાનને સ્મરી, ઋષિગણોને સંબોધીને બોલ્યા. સૂતજી કહે છે: “હે ધર્મનિષ્ઠ ઋષિગણો! તમે સમગ્ર જગતના કલ્યાણ માટે ખૂબ જ યોગ્ય પ્રશ્ન કર્યો છે. ગુરુનું સ્મરણ કરીને, અને આપ સૌ પ્રત્યેના સ્નેહથી, હું હવે કહું છું—આપ સૌ શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો. આ શ્રેષ્ઠ શૈવ પુરાણ એ વેદાંતનું સાર અને પૂર્ણ રૂપ છે; તે સર્વ પાપોને નાશ કરી, પરલોકમાં પરમ સત્યની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. તેમાં ભગવાન શિવની પરમ મહિમા સતત વિસ્તરે છે, જે કલિયુગના દોષોને નષ્ટ કરે છે અને બ્રાહ્મણોને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થના ફળ આપે છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! માત્ર આ ઉત્તમ શૈવ પુરાણના અધ્યયનથી જ મનુષ્ય સર્વોત્તમ અને શુભ અવસ્થાને પામે છે. જ્યાં સુધી શિવપુરાણ જગતમાં પ્રચલિત થતું નથી, ત્યાં સુધી બ્રાહ્મણહત્યાદિ પાપો વધતાં જ રહેશે. જયાં સુધી શિવપુરાણનું પ્રચાર નથી, ત્યાં સુધી કલિયુગના મહા વિકટ દુઃખો નિર્ભયપણે ફરતાં રહેશે. શિવપુરાણના અભાવે બધા શાસ્ત્રો પરસ્પર વિવાદ કરતા રહેશે. મહાન પુરુષો પણ ભગવાન શિવના સત્ય સ્વરૂપને સમજવામાં અસમર્થ રહેશે. યમદૂત પણ નિર્ભય થઈને ફરી શકે છે. બીજા બધા પુરાણો ધરતી પર ગર્જના કરતા રહેશે. બધા તીર્થો, મંત્રો, પવિત્ર ક્ષેત્રો, આસનસ્થાનો અને દાનકર્મ—all will remain in dispute—જ્યાં સુધી શિવપુરાણનું પ્રચાર નથી. દેવતાઓ પણ પરસ્પર વિવાદ કરતા રહેશે. સર્વ શાસ્ત્રો ધરતી પર વિવાદ કરતા રહેશે, ત્યાં સુધી શિવપુરાણનું પ્રચાર નથી. હે દ્વિજગણ! આ શિવપુરાણના પઠન અને શ્રવણથી જે ફળ મળે છે, તેનું સંપૂર્ણ વર્ણન કરવું મારા માટે અશક્ય છે. છતાં, તેના મહિમાનું થોડું વર્ણન હું કરું છું; મનને એકાગ્ર કરીને સાંભળો, જે કદીક વેદવ્યાસજીએ મને કહ્યું હતું. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક આ શિવપુરાણનું એક શ્લોક—even અર્ધશ્લોક—પાઠ કરે છે, તે ક્ષણમાત્રમાં પાપમુક્ત થઈ જાય છે. જે રોજ નિષ્ઠાપૂર્વક, શ્રદ્ધાથી, પોતાની શક્તિ મુજબ શિવપુરાણનું પઠન કરે છે, તે જીવતો જ મુક્ત કહેવાય છે. જે દરરોજ ભક્તિપૂર્વક આ પુરાણનું પૂજન કરે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે. જે કોઈ બીજા પાસેથી—even સામાન્ય સ્થાન પર—આ પુરાણ સાંભળે છે, તે પણ પાપમુક્ત થાય છે. જે કોઈ દૂરથી પણ આ શિવપુરાણને નમસ્કાર કરે છે, તેને બધા દેવતાઓના પૂજનનું ફળ મળે છે. હવે સાંભળો, જે કોઈ આ પુરાણને લખી, શિવભક્તોને આપે છે, તેને શાસ્ત્રો અને વેદોના અભ્યાસ તથા તેમના ઉપદેશથી મળતું દુર્લભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. જે કોઈ ચતુર્દશી દિવસે ઉપવાસ રાખી, શિવભક્તોની સભામાં આ પુરાણનું વિધાન કરે છે, તે સર્વોત્તમ છે. દરેક અક્ષર માટે, ગાયત્રી પુરશ્ચરણ જેટલું ફળ મળે છે; અહીં સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી, અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. ચતુર્દશી દિવસે ઉપવાસ અને રાત્રિ જાગરણ કરીને, જે આ પુરાણનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તે જેવું ફળ પવિત્ર તીર્થો—કુરુક્ષેત્ર, ગ્રહણ કાળ, અને સર્વ દિશામાં પોતાનાથી સમાન ધનદાનથી મળે છે—તેવું જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. બ્રાહ્મણોને, ખાસ કરીને વ્યાસાદિ મહાનુભાવોને આપવાથી પણ તે ફળ નિશ્ચિતરૂપે મળે છે. જે કોઈ દિવસ-રાત આ શિવપુરાણનું ગાન કરે છે, તેને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ પણ આજ્ઞાની રાહ જુએ છે. જે કોઈ રોજ આ પુરાણનું પઠન કે શ્રવણ કરે છે, તેનો દરેક પુણ્યકર્મ કરોડગુંણા વધી જાય છે. જે કોઈ એકાગ્રતાથી શ્રીરુદ્ર સંહિતાનું પઠન કરે છે—even બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ પણ માત્ર ત્રણ દિવસમાં નષ્ટ થઈ જાય છે. જે કોઈ મૌનવ્રત રાખી, ભૈરવમૂર્તિ સમક્ષ, રૂદ્ર સંહિતાનું દિવસમાં ત્રણ વાર પઠન કરે છે, તેની સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે. જે કોઈ વટવૃક્ષ કે બિલ્વવૃક્ષની પરિક્રમા કરીને રૂદ્ર સંહિતાનું પઠન કરે છે, તે બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે. આમાં કૈલાસ સંહિતા તો વધુ મહાન માનવામાં આવે છે; તે બ્રહ્મસ્વરૂપ છે અને પવિત્ર ઓમકારના અર્થને સ્પષ્ટ કરે છે. કૈલાસ સંહિતાનું પરમ મહાત્મ્ય તો શંકરજીએ સંપૂર્ણ જાણ્યું છે; વ્યાસજીએ તેનો અડધો ભાગ જાણ્યો છે, અને હે દ્વિજગણ, હું તો તેનો પણ અડધો જ જાણું છું. આ રીતે સૂતજી એ ઋષિગણોને શિવપુરાણના મહિમા અને કલિયુગમાં તેના પઠન-શ્રવણના ઉત્તમ ફળોનું વર્ણન કર્યું.