શિવપુરાણમ્
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
એક સમયે, મહાન ઋષિગણોએ સુતજી પાસે સમયના દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ચિત્ર વિશે પ્રશ્ન કર્યો. તેઓએ જણાવ્યું કે કેટલાંય લોકો પથ્થરો, ગામડાના દેવતાઓ અને આવા અન્ય રૂપોમાં પૂજા કરે છે, પણ તેમની મનોભાવના વિપરીત, વાંકાં અને દ્વિજાતિઓની નિંદા કરવા વાળા હોય છે. ઘણા લોકો ધનવાન છે, પણ દુષ્કર્મો કરે છે; વિદ્વાન છે, છતાં ઝઘડાળુ છે. તેઓ ધર્મની વાર્તાઓ કહે છે, પણ સાચા ધર્મને ડગમગાવી દે છે. રાજાઓ પણ, ભલેને ઉન્નત વર્ગના દેખાય, દાનશીલ અને દંભી છે, અને બ્રાહ્મણો તથા બીજાની સેવા કરવી એ પોતાનું મહાત્મ્ય માને છે. આવા લોકો પોતાનું સત્વ નથી જાળવી શકતા, મૂર્ખ અને મિશ્ર વર્ગના, ક્રૂર હૃદયવાળા અને અહંકારથી ભરપૂર હોય છે—અને એ રીતે ચાર વર્ણની વ્યવસ્થા નષ્ટ થાય છે. કેટલાક શ્રેષ્ઠ કુળમાં જન્મેલા, પોતાને શ્રેષ્ઠ માને છે, પણ તેઓ વર્ણવ્યવસ્થામાં ભ્રમ ફેલાવે છે, જાતિઓને બગાડે છે; ભલે સારા કર્મ કરે, છતાં મૂર્ખતા કરે છે. મહિલાઓનું વર્ણન કરતાં ઋષિઓ કહે છે કે મોટાભાગની સ્ત્રીઓ પતિ પ્રત્યે અવમાનપૂર્વક વર્તે છે, સાસરીને દુઃખ આપે છે, નિર્ભય બની જાય છે અને અશુદ્ધ આહાર કરે છે. તેઓ કપટ અને દંભમાં તલિન, ચતુરાઈથી ભરપૂર, કામવાસનામાં મગ્ન અને પરપુરુષગમન કરતી રહે છે, પોતાના પતિથી વિમુખ રહે છે. બાળકો પણ માતા-પિતા પ્રત્યે ભક્તિ વિના, દુષ્કર્મમાં મગ્ન, જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરતા નથી અને તેમનાં શરીર હંમેશા રોગગ્રસ્ત રહે છે. ઋષિઓએ પુછ્યું: "હે સુતજી, આવા લોકો, જેમની બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ છે અને જે પોતાનું ધર્મ છોડે છે, એમને આ લોક કે પરલોકમાં કોઈ માર્ગ કેવી રીતે મળી શકે? અમારું મન આવા વિચારોમાં હંમેશા બેચેન રહે છે. ખરેખર, પરોપકાર કરતાં મોટું કોઈ ધર્મ નથી." "આ દુઃખના ભારને સરળ રીતે કેવી રીતે દૂર કરી શકાય? કૃપા કરીને એવી રીત જણાવો, જેનાથી બધા શાસ્ત્રોનું તત્વ સમજાઈ શકે." આવી રીતે, શુદ્ધ મનવાળા ઋષિઓના શબ્દો સાંભળી, સુતજીએ પોતાના હૃદયમાં શંકરજીને સ્મરણ કરીને ઋષિઓને ઉત્તર આપવાનું નક્કી કર્યું. ત્યારે સુતજી બોલ્યા: "હે પુણ્યશાળીઓ, તમે સર્વ લોકહિત માટે ઉત્તમ પ્રશ્ન કર્યો છે. ગુરુનું સ્મરણ કરીને, અને તમારી પર પ્રેમથી, હું કહું છું—શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો. આ શ્રેષ્ઠ શૈવ પુરાણ એ વેદાંતનું સાર અને સમસ્ત છે, જે પાપોના ઢગલાને નાશ કરે છે અને પરલોકમાં સર્વોચ્ચ તત્વની પ્રાપ્તિ કરાવે છે. તેમાં શિવજીની મહિમા સતત વિસ્તરે છે, જે કલિયુગના દોષોનો નાશ કરે છે અને બ્રાહ્મણોને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થ ફળ આપે છે. હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓ, માત્ર આ ઉત્તમ શિવપુરાણનું અધ્યયન કરવાથી મનુષ્યને સર્વોચ્ચ અને કલ્યાણકારી અવસ્થા મળે છે. જયાં સુધી દુનિયામાં શિવપુરાણ પ્રચલિત નથી, ત્યાં સુધી પાપો, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપો, વધશે—હાય! કલિયુગના મહા દુઃખદાયક ઉપદ્રવ નિર્ભયપણે ફરે છે, શિવપુરાણના પ્રચાર વિના. શાસ્ત્રો પરસ્પર વિવાદ કરશે, શિવજીનું તત્વ સમજવું—even મહાન લોકો માટે—મુશ્કેલ રહેશે, યમદૂત નિર્ભયપણે ફરશે, અન્ય પુરાણો જોરથી પ્રચાર કરશે, તીર્થો, મંત્રો, ક્ષેત્રો, પીઠો, દાન—all will mutually dispute on earth, as long as Shival Purana is not proclaimed. દેવતાઓ પણ પરસ્પર વિવાદ કરશે, દરેક સિદ્ધાંતમાં વિવાદ જ રહેશે—શિવપુરાણના પ્રચાર વિના. હે દ્વિજાતિઓ, હું શિવપુરાણના પાઠ અને શ્રવણથી મળતા ફળને સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી શકતો નથી. છતાં, હું તેની મહિમાનો થોડો અંશ કહું છું—મન એકાગ્ર કરીને સાંભળો, જે વ્યાસજીએ મને કહેલું. જે કોઈ શ્રદ્ધાથી—even એક શ્લોક કે અર્ધ શ્લોક—શિવપુરાણનું પાઠ કરે છે, તે ક્ષણમાં જ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે. જે કોઈ રોજ શ્રદ્ધાથી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, શિવપુરાણનું પાઠ કરે છે, તે જીવિતે જ મુક્ત કહેવાય છે. જે કોઈ દરરોજ ભક્તિપૂર્વક શિવપુરાણની પૂજા કરે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે. બીજાથી—even સામાન્ય સ્થળે—આ શિવપુરાણ સાંભળનાર પણ મારે દ્વારા પાપમુક્ત થાય છે. જે કોઈ દૂરથી પણ શિવપુરાણને વંદન કરે છે, તે સર્વ દેવતાઓની પૂજા જેવું ફળ પામે છે. જે કોઈ આ શિવપુરાણને પોતાના હાથે લખે અને શિવભક્તોને આપે, તેને શાસ્ત્રો અને વેદોના અધ્યયન તથા ઉપદેશથી મળતું દુર્લભ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. જે કોઈ ચતુર્દશીનું વ્રત રાખીને શિવભક્તોની સભામાં આ શિવપુરાણનું વિવરણ કરે છે, તે સર્વોત્તમ ગણાય છે. દરેક અક્ષર માટે, ગાયત્રી પુરશ્ચરણ જેટલું ફળ મળે છે; અહીં સર્વ ઈચ્છાઓની સિદ્ધિ થાય છે અને અંતે મોક્ષ મળે છે." આ રીતે, સુતજીએ ઋષિગણોને શિવપુરાણના મહિમા અને કલિયુગના દુઃખમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો માર્ગ સમજાવ્યો.