શિવપુરાણમ્

પાંચમૂળ અર્થના આચરણરૂપ સર્વોત્તમ અમૃત સ્વરૂપે, અને જ્ઞાનામૃતના સ્તોત્રરૂપે, તમને વિજય પ્રાપ્ત થાય! ભયાનક સંસારરૂપ મહારોગ માટે સર્વોચ્ચ વૈદ્ય, તથા પ્રાચીન અશુદ્ધિ અને અજ્ઞાનના અંધકારને દૂર કરનાર ચંદ્રપ્રકાશરૂપ, એ ભગવાનને વિજય મળે! ત્રણ પુર અને ત્રણ કાળના અગ્નિરૂપ, ત્રિપુરભૈરવી, ત્રણ ગુણથી પર અને તેમને વિનાશ કરનાર, તમને વિજય મળે! સર્વપ્રથમ જાણનારા, સર્વને જાગૃત કરનારા, અનેક દિવ્ય અંગોથી અલંકૃત, ઇચ્છિત ફળ આપનાર, એવા ભગવાનને વિજય મળે! હે ભગવાન, આપનું સર્વોચ્ચ સ્થાન કયા છે અને મારા નિરર્થક શબ્દો ક્યાં છે? છતાં, હે પ્રભુ, ભક્તિથી ઉત્સાહિત થઈને હું જે બોલું છું, તેને ક્ષમા કરો. આ રીતે શ્રેષ્ઠ શબ્દોથી વિશ્વકર્મા, ચાર મુખ ધરાવનારા બ્રહ્માએ, પુન: પુન: રુદ્ર અને રુદ્રાણીના ચરણોમાં નમસ્કાર કર્યો. બ્રહ્માદ્વારા ઉક્ત આ પવિત્ર અને ઉત્તમ સ્તોત્ર અર્ધનારીશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જે શિવ અને પાર્વતીને આનંદ આપે છે. જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક તેનું પઠન કરે છે અથવા અન્યને શિખવે છે, તેને શિવ-પાર્વતીને પ્રસન્ન કરનાર ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. સર્વ જીવો અને લોકોના સર્જક તથા પાલક, જન્મ અને વિનાશથી રહિત, પુરુષ અને સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કરનાર શંકરનાં બંને રૂપને હું હંમેશા નમસ્કાર કરું છું. પછી મહાદેવ મહાદેવ, મેઘના ગર્જન જેવા ગંભીર અને મધુર, પવિત્ર તથા નિર્મળ શબ્દોમાં બોલ્યા. તેમના શબ્દો અર્થસભર, રાજસિક ગુણોથી યુક્ત અને સર્વ વિષયને સ્પષ્ટપણે પ્રગટાવનારા હતા. અત્યંત મોહક અને મધુર સ્મિતથી પૂર્વે, પ્રસન્ન ચિત્તે ભગવાને વિશ્વકર્માને કહ્યું: "બાળક, મારા પુત્ર, હે પ્રજાપતિ! તારા બધા શબ્દોનું મહત્ત્વ હું જાણું છું. તું સર્વજીવોના વિકાસ માટે તપ કર્યું છે. તેના પરિણામે હું પ્રસન્ન છું અને તારી ઇચ્છા પૂર્ણ કરીશ." આ રીતે મધુર અને ઉત્તમ વચન બોલ્યા પછી, મહાદેવ હરાએ પોતાના સ્વરૂપમાંથી એક અંશથી દેવીની રચના કરી. બ્રહ્મજ્ઞાની તેને દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત, પરમાત્મા ભવાની, પરમ શક્તિ અને સર્વોચ્ચ આત્મા માને છે. તેમાં જન્મ, મૃત્યુ કે વૃદ્ધાવસ્થા નથી; ભવાની, ભવાનીના શરીરમાંથી પ્રગટ થઈ. શબ્દ, મન અને ઇન્દ્રિયો પણ તેની સુધી પહોંચી શકતા નથી; તે ભગવાનના અંશરૂપે પ્રગટ થઈ. પોતાની મહિમાથી તે સમગ્ર જગતને વ્યાપે છે અને અનેક અદભૂત રૂપોમાં દૃશ્યમાન થાય છે. તે પોતાની માયાથી સમગ્ર વિશ્વને મોહિત કરે છે; ભગવાનમાંથી જન્મેલી હોવા છતાં, વાસ્તવમાં જન્મરહિત છે. તેની પરમ તત્વને દેવતાઓ પણ જાણી શકતા નથી; છતાં, તે જગતની શાસિકા છે અને પોતાના પ્રભુના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે. સર્વજ્ઞ, સર્વવ્યાપી, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વથી પર, એ પરમ શક્તિસ्वरૂપા દેવીને જોઈને, વિરાટએ નમન કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રાર્થના કરી: "હે દેવી! ભગવાને મને સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં સર્જ્યું, તમે સર્વ લોકનો સાર છો. સર્વ જીવોની રચનામાં નિયુક્ત થઈને હું સમગ્ર જગતની રચના કરું છું. હે દેવી, સર્વ દેવતા અને અન્ય જીવો મેં મનથી સર્જ્યા, છતાં વારંવાર સર્જાયા છતાં તેઓ વૃદ્ધિ પામતા નથી. હું સર્વ સંતતિને ઉન્નત કરવા ઈચ્છું છું, પણ તમારી તરફથી સ્ત્રીઓની ઉત્પત્તિ ક્યારેય થઈ નથી, તેથી હું સ્ત્રીવંશ સર્જવામાં અસમર્થ છું. સર્વ શક્તિઓ તમારામાંથી આવે છે, તેથી તમે સર્વત્ર સર્વને શક્તિ આપનાર છો. હે માયારૂપિ દેવી, સર્વવ્યાપિકા, સજીવ-નિર્જીવની વૃદ્ધિ માટે હું તમને પ્રાર્થના કરું છું. દક્ષની પુત્રી બની જાવ, જેથી સર્વ જીવોની વૃદ્ધિ થાય." બ્રહ્માએ પ્રાર્થના કરી. ત્યારે દેવીયે પોતાના ભ્રૂમધ્યમાંથી પોતાને સમાન તેજસ્વી એક શક્તિ સર્જી. તેને જોઈને પરમેશ્વર હરાએ સ્મિત સાથે કહ્યું: "બ્રહ્માને તપથી પૂજ અને તેની ઈચ્છા પૂર્ણ કર." ભગવાનના આદેશથી દેવીયે નમન કરીને સ્વીકાર્યું. બ્રહ્માના વચનથી, દેવી દક્ષની પુત્રી બની અને તે અનન્ય શક્તિને, જે બ્રહ્માનો સ્વરૂપ છે, બ્રહ્માને આપી. પછી દેવી બ્રહ્માના શરીરમાં પ્રવેશી અને બ્રહ્મા અદૃશ્ય થયા; ત્યારથી સ્ત્રીઓ સાથે સંયોગ દ્વારા આનંદ અને સંતાન ઉત્પત્તિ શરૂ થઈ. ત્યારપછી, સર્વ જીવોની ઉત્પત્તિ સંયોગથી થવા લાગી અને બ્રહ્મા પણ આનંદ અને તૃપ્તિ પામ્યા. આ રીતે દેવીની શક્તિની ઉત્પત્તિનું વર્ણન થયું, જે પુણ્યવર્ધક અને શ્રવણયોગ્ય છે. જે કોઈ દૈનિક આ કથા સાંભળે અથવા વાંચે, તેને સર્વ પુણ્ય અને શુભ સંતાન પ્રાપ્ત થાય છે. આ રીતે, ભગવાન પાસેથી પરમ અને શાશ્વત શક્તિ પામીને પ્રજાપતિ બ્રહ્માએ સંયોગથી ઉત્પન્ન થતી સંતાનની રચના કરવા તૈયારી કરી. પોતે અર્ધે પુરુષ અને અર્ધે સ્ત્રી રૂપે પ્રગટ થયા, અને સ્ત્રી અર્ધમાંથી શતરૂપાનું જન્મ થયું. બ્રહ્માએ વિરાટનું સર્જન કર્યું, જે અર્ધે પુરુષ હતા; તેઓ સ્વયંભૂ મનુ તરીકે જાણીતા, પ્રથમ મનુષ્ય થયા.