પછી, સર્જનના ઇરાદે, બ્રહ્માએ ચાર વર્ગો—દેવ, અસુર, પિતૃ અને માનવ—સહીત રુદ્ર સાથે જળમાં નિયમ સ્થાપિત કર્યો. સર્જન માટે બ્રહ્માએ પોતે જ પોતાના મનને એકાગ્ર કર્યો અને પોતાના સ્વરૂપમાં પ્રવૃત્ત થયો. તેના મુખમાંથી તેણે દેવોને અને પિતૃઓને અનુક્રમમાં ઉત્પન્ન કર્યા. તેના કટિમાંથી અસુરો અને નીચલા અંગોથી માનવો ઉત્પન્ન થયા; તેના અવશેષમાંથી, જે ભૂખથી પીડિત હતા, રાક્ષસો જન્મ્યા. બ્રહ્માના પુત્રો, જે અંધકાર અને રાગથી ભરેલા, શક્તિશાળી અને રાત્રે વિહાર કરતા, સર્પ, યક્ષ, ભૂત અને ગંધર્વ પણ જન્મ્યા. તેણે પોતાના પાંખમાંથી પક્ષીઓ અને છાતીમાંથી પાંખવાળા જીવ ઉત્પન્ન કર્યા; તેના બાજુઓમાંથી સર્પો ઉત્પન્ન થયા. તેના પગમાંથી ઘોડા, હાથી, શ્રભ, જંગલી બળદ અને હરણો ઉત્પન્ન થયા. તેના વાળમાંથી ઔષધિ, ફળ અને મૂળ ઉત્પન્ન થયા; તેમજ ગાયત્રી, ઋચ, ત્રણ પ્રકારના સામ અને રથંતર પણ. તેના મુખમાંથી સર્વપ્રથમ અગ્નિષ્ઠોમ યજ્ઞ, યજુર, તૃષ્ટુભ છંદ અને પંદર ભાગવાળા સ્તોમ ઉત્પન્ન થયા. ફરી, તેના મુખમાંથી બ્રહત્સામ, ઉક્ત, સામગાન, જગતી છંદ અને સત્તર ભાગવાળો સ્તોમ ઉત્પન્ન થયો. પશ્ચિમી મુખમાંથી વૈરૂપ્ય, અતિરાત્ર, એકવીસમા અથર્વ અને આપ્તોર્યામ યજ્ઞ ઉત્પન્ન થયા. ઉત્તર મુખમાંથી અનુષ્ઠુભ અને વૈરાજા છંદ ઉત્પન્ન થયા; અને તેના અંગોથી વિવિધ સ્વરૂપવાળા જીવ ઉત્પન્ન થયા. યક્ષ, પિશાચ, ગંધર્વ, અપ્સરા, માનવ, કિન્નર, રાક્ષસ, પક્ષી, પશુ અને સર્પ પણ જન્મ્યા. જે અવિનાશી, અચળ અને ચળતા—જેને સ્થાણુ કહેવાય છે—તેમના પૂર્વે સર્જાયેલા કર્મો તેમના અંદર પ્રવેશ્યા. એ જ કર્મો, હિંસક કે સહજ, ધર્મ કે અધર્મ, સત્ય કે અસત્ય, જીવોએ વારંવાર ધારણ કર્યા છે, જ્યારે તેઓ પુનઃપુનઃ સર્જાય છે. આ કર્મોના પ્રભાવથી, જીવો પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે; તેથી મહત્ત્વના તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને મુક્તિમાં વિવિધતા દેખાય છે. સર્જનહારએ જીવોના કાર્ય, નામ અને સ્વરૂપ, તેમજ કુદરતી તત્વોની પ્રકૃતિ નિર્ધારિત કરી. શરૂઆતમાં, પ્રપિતામહે વેદના શબ્દોથી ઋષિઓના નામ અને વેદોમાં વર્ણવાયેલા ઉપયોગો રચ્યા. દરેક યુગના અંતે, તેમણે જન્મેલા જીવોને અગાઉના જેવું જ સ્વરૂપ અને ચિહ્નો આપ્યા, વિવિધ રૂપે અનુક્રમમાં. આ જ સ્વરૂપ અને અવસ્થાઓ દરેક યુગના આરંભે દેખાય છે; આમ, વિશ્વનું સર્જન સાધનોમાંથી સ્વયંભૂ ઉદભવ થાય છે. પ્રકૃતિની પરિવર્તનશીલતા, મહાન તત્વથી વિશિષ્ટ સુધી, ચંદ્ર અને સૂર્યના તેજથી શોભાયમાન છે, અને ગ્રહો તથા તારાઓથી ઘેરાયેલ છે. તે નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો અને વિવિધ સુખદ, સમૃદ્ધ પ્રદેશોથી શોભાયમાન છે. આ બ્રહ્મા-વનમાં, અપ્રગટ બ્રહ્મા સર્વજ્ઞ, ભગવાનની કૃપાથી સ્થાપિત, અપ્રગટ બીજમાંથી ઉદ્ભવીને વિહાર કરે છે. બુદ્ધિ તેના મહાન શાખા, ઇન્દ્રિયો આંતરિક ખોળા, તત્વોનું માપ અને વિશિષ્ટતાઓના શુદ્ધ અંકુર છે. ધર્મ અને અધર્મના પુષ્પોથી ભરપૂર, સુખ અને દુ:ખના ફળો આપતી, એ શાશ્વત બ્રહ્મ વૃક્ષ સર્વ જીવોની જીવન-ઉપજ છે. ઋષિઓ કહે છે કે તેનું મસ્તક આકાશ છે, નાભિ અવકાશ છે, આંખે ચંદ્ર અને સૂર્ય છે, કાન દિશાઓ છે, પગ પૃથ્વી છે; આ અદભૂત આત્મા સર્વ જીવોના ચાલક છે. તેના મુખમાંથી બ્રાહ્મણ, છાતીમાંથી ક્ષત્રિય, આગળથી વૈશ્ય, જાંઘ અને પગમાંથી શૂદ્ર—એ રીતે સર્વ વર્ણો તેના અંગોમાંથી જન્મ્યા. પછી, બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: "તમે સર્વોચ્ચ આત્મા, ભવના, ચારમુખી બ્રહ્માના મુખમાંથી સર્જન વર્ણવ્યું, પણ અમને શંકા છે. દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, વિરુપાક્ષ, તેજસ્વી, ત્રિશૂલધારી, હરા, સમયના સ્વરૂપ, શુભ રુદ્ર, જટાધારી, કાળાં અને લાલ રંગના—જે યુગના અંતે, ક્રોધમાં, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને અગ્નિ સહિત જગતને સંકોચી લે છે—જેની સામે બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ ડરે છે, કારણ કે એ જગતને સંકોચે છે અને બંને તેના વશમાં રહે છે—એ જ દેવ, જે પૂર્વે પોતાના શરીરમાંથી બ્રહ્મા અને વિષ્ણુની સર્જના કરી, સદા તેમનું કલ્યાણ અને પોષણ કરે છે. તો, એ પ્રાચીન, પ્રગટ ન થયેલા બ્રહ્માના પુત્ર તરીકે, રુદ્ર, શંભુ, કેવી રીતે જન્મ્યા? અમે એ પણ સાંભળ્યું છે કે પ્રજાપતિ અને વિષ્ણુ પરસ્પર રુદ્રમાંથી, અને એકબીજાના શરીરમાંથી, સર્જાયા. તો, આ બંને, જે સર્વ જીવોના કારણ છે, કેવી રીતે પરસ્પર ઉદભવ્યા, ગુણ અને પ્રધાનના રૂપમાં? તમે જે પૂછ્યું છે તે બધું, અને જે સાંભળ્યું છે તે બધું, તમે જાણો છો; ભગવાનના ભક્ત શિષ્ય તરીકે, તમે બધું સ્મરી શકો છો. સત્ય કહો, જેમ બ્રહ્મા સર્વવ્યાપી ઋષિઓને કહેતા હતા; અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક ભગવાનના વિભવમય કૃત્યો સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ." પછી, જવાબ આપનાર કહે છે: "આ પ્રશ્ન તમે યોગ્ય રીતે પૂછ્યો, જ્ઞાની બ્રાહ્મણો; મારા પ્રપિતામહે પણ પ્રાચીન સમયમાં એ જ પ્રશ્ન કર્યો હતો. તેથી, હવે હું સમજાવું છું કે રુદ્ર કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયા, અને બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ કેવી રીતે પરસ્પર પુનઃ જન્મે છે. આ ત્રણ, મહાન ભગવાનમાંથી સીધા જન્મેલા, જગતના કારણ છે—ચળતા અને અચળ—અને સર્જન, પોષણ અને પ્રલયના કારણ છે. તેઓ સર્વોચ્ચ સત્તા ધરાવે છે, સર્વોચ્ચ ભગવાનથી પ્રેરિત, સદા પોતાની શક્તિમાં સ્થિત, અને પોતાના-પોતાના કાર્ય કરવા સદા સમર્થ છે.