આ શાસ્ત્રના પવિત્ર શ્લોકોમાં મહાદેવ શિવને નમન કરવામાં આવે છે—એવા પરમેશ્વર, જે સમયથી પર છે, જેમને neither બંધન છે, neither મુક્તિ છે; જે neither પુરુષ છે, neither પ્રકૃતિ છે, neither જગત છે. તેમનાં રૂપો અદભૂત અને અનેક પ્રકારના છે. સમય અને જીવનની માપણી વિશે પૂછવામાં આવે છે: આ સમયગાળામાં જીવનની અવધિ કઈ રીતે નક્કી થાય છે? અને સમયનું અંતિમ મર્યાદા શું છે, જે ગણવામાં અને માપવામાં આવે છે? અહીં, જીવનનો પ્રથમ એકમ 'નિમેષ' કહેવાય છે—એટલે કે આંખની પલક. સમયની મર્યાદા, જે ગણવામાં આવે છે, એ શાંતિથી પરની સ્થિતિ સુધી પહોંચે છે. 'નિમેષ' એટલે પલક બંધ થવી; અને આવા પંદર નિમેષ મળીને એક 'કાષ્ઠા' બને છે. ત્રીસ કાષ્ઠા મળીને એક 'કલા' બને છે; ત્રીસ કલા મળીને એક 'મુહૂર્ત' બને છે; અને ત્રીસ મુહૂર્ત મળીને એક દિવસ-રાત બને છે. માસમાં બે પક્ષ હોય છે—અંધકાર અને પ્રકાશ—અને તે ત્રીસ દિવસ-રાતથી બને છે. પિતૃઓ માટે એક દિવસ-રાત એટલે એક માસ, જેમાં અંધકાર અને પ્રકાશ પક્ષ હોય છે. છ માસ મળીને એક અયન બને છે; બે અયન મળીને એક વર્ષ બને છે, અને આ પ્રમાણે માનવ વર્ષની ગણતરી થાય છે. દિવ્ય દિવસ-રાત શાસ્ત્રમાં નિર્ધારિત છે: દક્ષિણ અયન રાત છે, અને ઉત્તર અયન દિવસ છે. દેવો માટે એક માસ ત્રીસ દિવસ-રાતથી બને છે; અને દેવો માટે એક વર્ષ બાર એવા માસથી બને છે. દેવોનું એક વર્ષ ત્રણસો સાઠ માનવ વર્ષ જેટલું ગણાય છે, અને એ રીતે લોકોમાં જાણીતું છે. દિવ્ય માપણીથી યુગોની ગણતરી થાય છે; ઋષિઓ જાણે છે કે ભારતભૂમિમાં ચાર યુગ છે: પ્રથમ 'કૃત' યુગ, પછી 'ત્રેતા', પછી 'દ્વાપર', અને છેલ્લે 'કલી'—આ ચાર યુગો છે. 'કૃત' યુગ ચાર હજાર વર્ષ લાંબો છે, અને તેની પૂર્વ-અવધિ અને સંધ્યાકાલ (ટ્વિલાઇટ) પણ સૈંકડો વર્ષ છે. અન્ય ત્રણ યુગોમાં, dawn અને twilight સહિત, દરેક એક ચોથી ભાગે ઓછા છે, અને વર્ષો અને સૈંકડો accordingly. આ રીતે, ચાર યુગો મળીને બાર હજાર (દિવ્ય) વર્ષ થાય છે, અને એવા હજાર ચાર-યુગ ચક્રને 'કલ્પ' કહેવાય છે. એક કલ્પમાં એકાવન (૭૧) ચાર-યુગ ચક્ર હોય છે, અને એવા ચૌદ 'મન્વંતર'—મનુઓના ચક્ર—કલ્પમાં હોય છે. આ અનુપાતથી, હજારો કલ્પો અને મન્વંતરો, અને તેમનાં સંતાન, પસાર થઈ ચૂક્યા છે. તેઓ અજ્ઞેય અને અગણિત છે, તેથી બધાંનું વિગતવાર વર્ણન શક્ય નથી, કે ક્રમમાં ગણતરી શક્ય નથી. 'કલ્પ' એટલે બ્રહ્માનો દિવસ, જે અવિભાજ્યમાંથી જન્મે છે; અને એવા હજાર કલ્પો મળીને બ્રહ્માનો એક વર્ષ બને છે. બ્રહ્માનો યુગ આઠ હજાર વર્ષ છે; એવા હજાર યુગો મળીને બ્રહ્માનો 'સવના' બને છે. એવા હજાર સવના, ત્રણ વાર અને ફરી ત્રણ વાર ગણાય છે, એ બ્રહ્માનો પૂર્ણ સમય ગણાય છે. બ્રહ્માના દિવસમાં ચૌદ ઈન્દ્ર પસાર થાય છે; એક માસમાં ચાર વાર વીસ (૮૦), અને સૈંકડો. એક વર્ષમાં પાંચ હજાર ચાળીસ (૫૦૪૦); અને જીવનકાળમાં ચાળીસ હજાર અને પાંચ લાખ (૪૦,૦૦૦ + ૫,૦૦,૦૦૦). બ્રહ્માનો દિવસ એટલે વિષ્ણુનો દિવસ; વિષ્ણુનો દિવસ એટલે રુદ્રનો; અને રુદ્રનો દિવસ એટલે ઈશ્વરનો, જે સદા નામિત છે. આ જ સંખ્યા શિવ અને સદાશિવ માટે પણ લાગુ પડે છે: ચાળીસ હજાર અને પાંચ લાખ જીવનકાળ. જે માટે દિવસ નથી, તેના માટે સર્જન એ દિવસ છે, અને વિલય એ રાત; પણ સાચા અર્થમાં, તેના માટે neither દિવસ છે, neither રાત—એવું સમજવું જોઈએ. આ બધું રૂપકરૂપે સમજાવાયું છે, જગતોના, જીવોના, તેમના સ્વામી, તેમના રૂપો, દેવો અને અસુરો માટે. ઇન્દ્રિય, તેમના વિષય, પાંચ મહાભૂત, સૂક્ષ્મ તત્વો, તત્વોના આધાર, અને બુદ્ધિ, તેમનાં અધિપતિઓ સાથે—આ બધાં પરમેશ્વરના દિવસ દરમિયાન રહે છે; દિવસના અંતે વિલય પામે છે, અને રાતના અંતે જગત ફરી સર્જાય છે. મહાન શંકર, જગતના આત્મા, જેમની શક્તિ ક્રિયા, સમય અને પ્રકૃતિ છે; જેમની આજ્ઞા જ બધું ચલાવે છે, અને જે ભંગી શકાતી નથી—તેમને વંદન. પછી પૂછવામાં આવે છે: પરમેશ્વર, જેમણે આખું જગત સર્જ્યું અને પાછું ખેંચી લીધું, કેવી રીતે પોતાની આજ્ઞાથી પરમ લીલા કરે છે? સૌપ્રથમ શું પ્રગટ થયું? કોણે બધું વ્યાપ્યું છે? અને કોણે ફરી બધું ગ્રહણ કર્યું છે, જેમનું પેટ વિશાળ છે? શક્તિ સૌપ્રથમ પ્રગટ થાય છે, શાંતિથી પરની સ્થિતિને પાર કરીને; પછી માયા, પછી અવિભાજ્ય, શિવથી, જે શક્તિયુક્ત છે. શક્તિમાંથી શાંતિથી પરની સ્થિતિ, પછી ક્રમશઃ શાંતિની સ્થિતિ, પછી જ્ઞાનની સ્થિતિ, અને પછી આધારની સ્થિતિ પ્રગટ થાય છે. આધારની સ્થિતિમાંથી વિલયની સ્થિતિ ક્રમશઃ આવે છે; આ રીતે, સંક્ષિપ્તમાં, પરમેશ્વરે કરેલ સર્જન વર્ણવાયું છે. પ્રકૃતિ અનુસાર, આ સ્થિતિઓ ઊભી થાય છે; અને વાંકડા ક્રમમાં, વિલય પામે છે. પાંચ ગુણાત્મક પદ્ધતિથી વિના, બીજો સર્જનહાર સ્વીકારવામાં નથી આવતો. અતેઅંત, આખું જગત પાંચ શક્તિઓથી વ્યાપેલું છે; એ અવિભાજ્ય કારણ, જે સ્વયં સ્થિર છે, તે જ અર્થ છે. એ માનવામાં આવે છે કે, એ મહાપ્રિન્સિપલથી લઈને વિશેષ સુધી સર્વે સર્જે છે; છતાં, ત્યાં neither અવિભાજ્યને, neither આત્માને, agency નથી. કેમકે પ્રકૃતિ જડ છે, અને પુરુષ અજ્ઞાન છે, તેથી મહાભૂતથી લઈને પરમાણુ સુધી બધું જ અચેતન છે.