શિવપુરાણમ્

આ સનાતન શાસ્ત્રની કથા પ્રમાણે, ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ અદ્વિતીય છે—તેના કોઈ સર્જક નથી, તે ક્યાંયથી જન્મતા નથી, અને જન્મના કારણો જેવી કે અશુદ્ધિ કે માયા, તેમનામાં નથી. એ ભગવાન સર્વ જીવોમાં ગુપ્ત રીતે વ્યાપી રહ્યા છે; તેઓ સર્વત્ર વ્યાપક છે અને સર્વ જીવોના આંતરિક આત્મા તરીકે ધાર્મિકતા પર નજર રાખે છે. શિવ સર્વ જીવોના આધાર, સाक्षી, ચેતન અને ગુણથી રહિત છે; અનેક નિષ્ક્રિય અને અનેક બાંધાયેલા આત્માઓમાં એકમાત્ર સ્વામી છે. શિવ સદા સદાકાળ છે, સદાકાળ ચેતન છે; તે એકમાત્ર, ઇચ્છાવિહીન હોવા છતાં, અનેકને ઇચ્છાઓ આપે છે. સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા, જે મુળ કારણ, જગતના સ્વામી, એ ભગવાનને જાણ્યા પછી, આત્મા સર્વ બંધનોથી મુક્ત થઈ જાય છે. એ જ ભગવાન જગતના સર્જક, જગતના જ્ઞાતા, સ્વયં જન્મેલા, મુળોત્પત્તિનો જ્ઞાતા, સમયના સર્જક, ગુણોથી સજ્જ, પ્રાચીન, ક્ષેત્રજનોના સ્વામી, ગુણોના સ્વામી અને બંધનમુક્ત કરનાર છે. એ જ ભગવાન, જે પેહલા બ્રહ્માને સર્જ્યા અને પોતે જ વેદ શીખવ્યા—મારી પોતાની બુદ્ધિ દ્વારા, મેં એ ભગવાનને જાણ્યો છે. આ સંસારના ચક્રથી મુક્તિ ઈચ્છતા, હું ફળવિહીન, ક્રિયાવિહીન, શાંત, નિર્દોષ, નિર્મલ એવા શિવમાં શરણાગતિ લે છું. શિવ અમરત્વ માટે સર્વોચ્ચ પુલ છે, જેમ પવન બળેલા ઇંધણને ઉડાવે છે; જેમ લોકો આકાશને ચામડાથી ઢાંકી લેવા પ્રયત્ન કરે, તેમ, જો શિવને જાણ્યા વિના, દુ:ખનો અંત આવે છે. મહાન ઋષિઓએ તપશ્ચર્યાના બળ અને ભગવાનની કૃપાથી, જીવનના તબક્કા કરતાં ઊંચું, પવિત્ર અને પાપનાશક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું. આ વેદાંતનું સર્વોચ્ચ ગુપ્ત જ્ઞાન, જે પ્રાચીન સમયમાં શીખવાયું, મેં બ્રહ્માના મુખથી, મારા ભાગ્યના મહિમા દ્વારા પ્રાપ્ત કર્યું છે. આ અતિશય જ્ઞાન શાંતિથી રહિત, દુશ્ચરિત્ર પુત્ર કે અયોગ્ય શિષ્યને ક્યારેય આપવું નહીં. જેને ભગવાનમાં સર્વોચ્ચ ભક્તિ હોય, અને ભગવાન જેટલી જ ભક્તિ ગુરુમાં હોય, એ મહાન આત્માને આ અર્થો પ્રગટ થાય છે. તેથી, આ સાર સાંભળો: શિવ પ્રકૃતિ અને આત્મા બંનેથી પરે છે; સર્જન સમયે તે સર્વ કરે છે, અને વિલય સમયે તે સર્વને પાછા ખેંચે છે. સમયથી સર્વ ઉદ્ભવ થાય છે, અને સમયથી, હે દેવ, સર્વ નાશ પામે છે; કારણ કે ક્યાંય પણ સમયથી સ્વતંત્ર કંઈ નથી. જ્યારે બ્રહ્માંડ, એ સદાકાળ સંસારચક્ર, ભગવાનમાં સમાયેલ હોય, ત્યારે સર્જન અને વિલયના સંકેતો દ્વારા, તે ચક્રની જેમ ફરે છે. બ્રહ્મા, હરિ, રુદ્ર અને અન્ય દેવો અને દાનવો, ભગવાન દ્વારા નિર્ધારિત ભાગ્ય પ્રાપ્ત કરીને, પોતાનો મુળોત્પત્તિ પાર કરી શકતા નથી. ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં જીવોને વિભાજીત કરીને, ભગવાન તેમને વૃદ્ધ કરે છે; તે સર્વોચ્ચ શક્તિશાળી, સ્વતંત્ર અને અતિ ભયંકર છે. આ પુણ્યશાળી સમય કોણ છે? એ કોના પર શાસન કરે છે? અને કોણ તેના નિયંત્રણમાં નથી? મને કહો, હે વિદ્વાન. જેનું સ્વરૂપ સમયના વિભાગો—કાઠા, નિમેષ વગેરે—થી માપવામાં આવે છે, તેને સમય કહેવામાં આવે છે; એ મહેશ્વરનો તેજસ્વી શક્તિસ્વરૂપ છે. ભગવાનની અપરાજિત શક્તિ, જે આજ્ઞાસ્વરૂપ છે, તે જ સર્વ ચળય અને અચળને નિયંત્રિત કરે છે અને બ્રહ્માંડને ચલાવે છે. મુક્તિ, જે એ (પરમ)ના અંશથી બનેલી છે, એ મહાન આત્મા, જે સમય છે, તેમાંથી ઉદભવે છે, જેમ અગ્નિમાંથી ચિંગારી ઉડે છે. આથી, બ્રહ્માંડ સમયની શક્તિના વશમાં છે; બ્રહ્માંડ સમય પર શાસન નથી કરતું. સમય શિવના નિયંત્રણમાં છે, પણ શિવ સમયના નિયંત્રણમાં નથી. શિવની અવરોધરહિત શક્તિ સમયમાં સ્થિર છે, તેથી સમયની મર્યાદા પાર કરવી અતિ કઠિન છે. કોઈ વિશેષ જ્ઞાનથી સમયને પાર કરી શકે છે? સમય દ્વારા કરેલી ક્રિયાઓને કોઈ પાર કરી શકે નહીં. જેઓ સમગ્ર પૃથ્વી પર રાજ કરે છે, તેઓ પણ સમયની મર્યાદા પાર કરી શકતા નથી, જેમ સમુદ્ર પોતાના કિનારા પાર કરી શકતા નથી. જેઓ ઇન્દ્રિયોના સમૂહને subdued કરે છે અને સમગ્ર જગતને જીતે છે, તેઓ પણ સમયને જીતતા નથી; સમય તેમને જીતે છે. આયુર્વેદ અને રાસાયન શાસ્ત્ર જાણનારા વૈદ્યો, પુનરજીવનના ઉપચાર કરનારાઓ પણ મૃત્યુને પાર કરી શકતા નથી; કારણ કે સમય અતિશય અપરાજિત છે. કોઈ વ્યક્તિ સમૃદ્ધિ, સૌંદર્ય, ચરિત્ર, શક્તિ, કે ઉચ્ચ વંશ અંગે વિચારે, પણ સમય પોતાની શક્તિથી કંઈક બીજું જ લાવે છે. ભગવાન સુખદ અને દુ:ખદ, અપેક્ષિત અને અનપેક્ષિત ઘટનાઓ દ્વારા જીવોને જોડે છે અને વિભાજીત કરે છે. એક વ્યક્તિ દુ:ખી છે, તો બીજો સુખી; સમયની અજોડ અને અદભૂત વિધિ જુઓ, જે સમજવી અતિ કઠિન છે. યુવાન વૃદ્ધ બને છે, શક્તિશાળી દુર્બળ બને છે, સમૃદ્ધિ વિનાશ પામે છે—હે દ્વિજ, સમયની વિધિ અતિ અજીબ છે. ઉચ્ચ વંશ, ચરિત્ર, શક્તિ, કે કુશળતા પણ સિદ્ધિ માટે પૂરતી નથી, કારણ કે સમય અવરોધી શકાયો નથી. જે supported અને ઉદાર છે, સંગીત-ગાનથી ઘેરાયેલા છે, અને જે દયનીય છે, બીજાના ભોજન પર જીવતા છે—સમય બંનેમાં સમાન રીતે કાર્ય કરે છે. દવાઓ અને રાસાયન, યોગ્ય રીતે અપાય છતાં, અસમયમાં ફળ નથી આપે; પણ યોગ્ય સમયે, તે ઝડપથી સફળતા અને સુખ આપે છે. કોઈ પણ સમય પહેલાં મૃત્યુ પામે છે કે જન્મે છે નહીં; સમય પહેલાં કોઈ પૂરેપૂરું બળ પામે છે નહીં; સમય પહેલાં કોઈ સુખી કે દુ:ખી થાય નહીં—ક્યારેય અસમયે કંઈ થાય નહીં. સમયથી પવન ઠંડો ફૂંકે છે; સમયથી વાદળમાંથી વરસાદ પડે છે; સમયથી તાપ ઓગળી જાય છે; સમયથી સર્વ ફળ પામે છે. સમય સર્વ અસ્તિત્વનો કારણ છે; સમયથી પાકે પેદા થાય છે; સમયથી પાકે નાશ પામે છે; સમયથી જીવજગત પુનર્જીવિત થાય છે. આ રીતે, જે આત્માની હકીકતને સમયરૂપે સાચે સમજે છે, અને સમયના આત્માને પાર કરી જાય છે, તે સમયથી પર જે છે, તેને દર્શન કરે છે.