શિવપુરાણમ્

આ સર્વશક્તિમાન ભગવાન, એકમાત્ર, સમય અને આત્માના ગુણોથી, ક્યારેક આઠ, ક્યારેક ત્રણ, ક્યારેક બે, તો ક્યારેક એકથી, આખા જગતને પ્રગટ કરે છે. જગતની રચના અને ક્રિયાઓ, ગુણોથી શરૂ થાય છે અને પ્રકૃતિ તથા અન્ય તત્વો સાથે જોડાય છે; પરંતુ જ્યારે ગુણો અને તત્વો અસ્તિત્વમાં નથી, ત્યારે ભૂતકાળની કરેલી ક્રિયાઓ પણ નષ્ટ થઈ જાય છે. જ્યારે એક ક્રિયા પૂરી થાય છે, ત્યારે બીજી ક્રિયા શરૂ થાય છે; આ રીતે ભગવાન નિયમ અનુસાર સતત આગળ વધે છે. એ જ જગતના આરંભ, ભોગી અને ભોગ્યના જોડાણનું કારણ છે. ભગવાન ત્રણ સમયથી પર છે, સમયથી પર છે, સર્વજ્ઞ છે, ત્રણ ગુણોના સ્વામી છે, બ્રહ્મ છે, સર્વોચ્ચ છે. અમે એ જ સર્જનહાર, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વના સ્ત્રોત, સર્વે દ્વારા વંદિત, દેવોમાં દેવ, જગત દ્વારા સન્માનિત, અને આપણા મનમાં સ્થિત એવા ભગવાનની પૂજા કરીએ છીએ. કારણ કે જગત સમય અને અન્ય તત્વોથી રૂપાંતરિત થાય છે, અમે એ ભોગના સ્વામી, જગતના આશ્રય, પુણ્યદાતા અને પાપનાશક ભગવાનની પૂજા કરીએ છીએ. અમે એ ભગવાનને જાણીએ છીએ, જે સર્વ સ્વામીઓમાં શ્રેષ્ઠ, મહાસ્વામી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, સ્વામીઓમાં સ્વામી, સર્વથી પરમ, જગત અને તેના શાસકોના શાસક છે. ભગવાનને કોઈ કાર્ય કે કારણ નથી; જગતમાં કોઈ સમાન કે શ્રેષ્ઠ નથી. તેમના પરમ શક્તિઓ અનેક છે, સ્વાભાવિક છે, જેમ શાસ્ત્રોમાં વર્ણવાય છે: જ્ઞાન, શક્તિ અને ક્રિયા, જેના દ્વારા આ જગત સર્જાય છે. ભગવાનને કોઈ સ્વામી, કોઈ લક્ષણ કે કોઈ શાસક નથી; એ જ કારણોના કારણ અને તેમના સ્વામીઓના સ્વામી છે. તેમને કોઈ સર્જનહાર નથી, કોઈ જન્મ નથી, impurity કે માયા જેવા જન્મના કારણો નથી. એ જ સર્વ જીવોમાં રહેલા, સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વ જીવના અંતરાત્મા, ધર્મના દ્રષ્ટા તરીકે ઓળખાતા છે. એ જ સર્વ જીવના આશ્રય, સાક્ષી, ચેતન, ગુણવિહિન; અનેક નિષ્ક્રિય અને અનેક બાધ્ય આત્માઓમાં એકમાત્ર સ્વામી છે. એ જ શાશ્વતમાં શાશ્વત, ચેતનામાં ચેતન; એકમાત્ર, ઇચ્છાવિહિન હોવા છતાં, અનેકની ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે. સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા, જે કારણ, જગતના સ્વામી છે, તેને જાણીને અને ભગવાનને ઓળખીને, આત્મા સર્વ બંધનોથી મુક્ત થાય છે. એ જ જગતના સર્જક, જગતના જાણનાર, સ્વયંભૂ, મૂળોના જાણનાર, સમયના નિર્માતા, ગુણોથી યુક્ત, પ્રાચીન, ક્ષેત્રજ્ઞના સ્વામી, ગુણોના સ્વામી, બંધનમુક્ત કરનાર છે. જે ભગવાને પહેલા બ્રહ્માની રચના કરી અને પોતે જ વેદોનું જ્ઞાન આપ્યું, એ જ ભગવાનને મારા જ્ઞાનની સ્પષ્ટતા દ્વારા મેં જાણ્યો છે. જન્મમૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ ઇચ્છતા, હું શિવમાં શરણાગત છું, જે ફળવિહિન, ક્રિયાવિહિન, શાંતિમય, નિર્દોષ અને નિર્મલ છે. એ જ અમરત્વ માટે સર્વોચ્ચ સેતુ છે, જેમ પવન બળેલી લાકડીને ઉડાવી દે છે; લોકો જો આકાશને ચામડીથી ઢાંકી દેવા પ્રયત્ન કરે, તો પણ શિવને જાણ્યા વિના, દુ:ખનો અંત આવી જાય છે. તપશ્ચર્યાની શક્તિ અને ભગવાનની કૃપાથી, મહર્ષીઓએ જીવનના ચરણોથી પર જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું, જે શુદ્ધ અને પાપનાશક છે. આ સર્વોચ્ચ રહસ્ય, જે પ્રાચીન સમયમાં વેદાંતમાં શીખવાયું, હું બ્રહ્માના મુખેથી પ્રાપ્ત કર્યું, મારા સૌભાગ્યના કારણે. આ શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન, શાંતિથી રહિત, દુષ્કર્મી પુત્ર, અથવા અયોગ્ય શિષ્યને આપવું નહીં. જે ભગવાન પ્રત્યે પરમ ભક્તિ ધરાવે છે, અને ભગવાન જેટલી જ ભક્તિ ગુરુ પ્રત્યે રાખે છે, એ મહાન આત્માને આ અર્થો સ્પષ્ટ થાય છે. અત્યારે, સાંભળો: શિવ પ્રકૃતિ અને આત્મા બંનેથી પર છે; સર્જન સમયે બધું કરે છે, અને વિલય સમયે બધું પાછું ખેંચે છે. સમયથી બધું ઉત્પન્ન થાય છે અને સમયથી બધું નષ્ટ થાય છે; કારણ કે કશું પણ સમયથી સ્વતંત્ર નથી. જ્યારે જગત, જન્મમરણનો શાશ્વત ચક્ર, ભગવાનમાં સમાયિત થાય છે, તો સર્જન અને વિલયના સંકેતો દ્વારા, એ ગાડીના પાટા જેવા ફરતું રહે છે. બ્રહ્મા, હરિ, રુદ્ર અને અન્ય દેવ-દાનવ, ભગવાન દ્વારા નક્કી કરેલા ભાગ્યને પ્રાપ્ત કરીને, પોતાના મૂળથી આગળ જઈ શકતા નથી. ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્યથી જીવોને વિભાજિત કરીને, ભગવાન જીવોને વૃદ્ધ કરે છે; એ સર્વશક્તિમાન છે, સ્વતંત્ર છે અને અત્યંત ભયંકર છે. આ શુભ સમય કોણ છે? એ કોની ઉપર શાસન કરે છે? અને કોણ એના નિયંત્રણથી બહાર છે? મને કહો, હે વિદ્વાન. જેનો સ્વરૂપ સમયના વિભાગો — કષ્ટા, નિમેષ વગેરે —થી માપવામાં આવે છે, એ જ સમય છે, મહેશ્વરનો પરમ, તેજસ્વી શક્તિ છે. ભગવાનની એ અપ્રતિરોધ્ય શક્તિ, જે આજ્ઞાના સ્વરૂપમાં છે, સર્વ ચલન-અચલનને નિયંત્રિત કરે છે અને જગતને નિયંત્રિત કરતી શક્તિ છે. મુક્તિ, જે એ (પરમ)ના અંશો થી બનેલી છે, એ મહાન આત્મા, જે સમય સ્વરૂપ છે,માંથી, જેમ અગ્નિમાંથી ચિંગારી ઉડે, તેમ પ્રાપ્ત થાય છે. અત્યારે, જગત સમયની શક્તિના વશમાં છે; જગત સમય પર શાસન નથી કરતું. સમય શિવના નિયંત્રણમાં છે, પણ શિવ સમયના નિયંત્રણમાં નથી. શિવની અવિરત શક્તિ સમયમાં સ્થિર છે, તેથી સમયની સીમા પાર કરવી અતિદુ:સાધ્ય છે. કઈ વિશેષ બુદ્ધિથી સમયને પાર કરી શકાય? કોઈ સમય દ્વારા કરેલી ક્રિયાઓને પાર કરી શકતો નથી. જે લોકોએ સમગ્ર પૃથ્વી પર શાસન કર્યું છે, તેઓ પણ સમયની સીમા પાર કરતા નથી, જેમ સમુદ્ર પોતાના કિનારા પાર કરતા નથી. જે ઇન્દ્રિયોના સમૂહને subdued કરીને આખી દુનિયા જીતે છે, તેઓ પણ સમયને જીતતા નથી; સમય જ તેમને જીતે છે. આયુર્વેદ જાણનાર અને પુનરજીવન માટે ઉપચાર કરનાર પણ મૃત્યુને જીતતા નથી, કારણ કે સમય અપરાજિત છે. કોઈ પણ જીવ, સંપત્તિ, સૌંદર્ય, ગુણ, શક્તિ, શ્રેષ્ઠ વંશનો વિચાર કરે, તો પણ સમય પોતાની શક્તિથી કંઈક બીજું જ લાવે છે. આ રીતે, આ શિવ, સમય, અને જગતની ગાથા, આપણા મનમાં ભગવાનના પરમ સ્વરૂપ અને શક્તિની ભક્તિ જગાવે છે.