શિવપુરાણમ્

જ્યારે કોઈ મનુષ્ય ભગવાનની મહિમાને જાણે છે, ત્યારે તે દુઃખથી મુક્ત થઈ સુખને પ્રાપ્ત કરે છે. વેદો, યજ્ઞો, ઋતુઓ, જે કંઈ થયું છે અને જે થવાનું છે, તે બધું પોતે એ જ છે. ભગવાન, આ બધામાં નિવાસ કરીને, પોતાની માયાની શક્તિથી સમગ્ર બ્રહ્માંડની રચના કરે છે; માયા એ પ્રકૃતિ છે અને માયાના સ્વામી મહાન ભગવાન છે. ભગવાનના અંગો દ્વારા આખું જગત વ્યાપેલું છે; ભગવાન સુક્ષ્મથી પણ વધુ સુક્ષ્મ છે, અને તે પણ ગર્ભમાં હાજર છે. જયારે કોઈ માત્ર શિવને બ્રહ્માંડના સર્જનહાર અને આવરણહાર તરીકે જાણે છે, ત્યારે તે પરમ શાંતિને પ્રાપ્ત કરે છે. એ જ સમય છે, રક્ષક છે, શાસક અને સર્વનિયંતાએ છે; જે ભગવાનને જાણે છે, તે મૃત્યુના ફાંસાથી મુક્ત થઈ જાય છે. સૂક્ષ્મ ભગવાન, જે ઘીથી પણ વધુ સૂક્ષ્મ રીતે છુપાયેલ છે, અને સર્વ જીવોમાં નિવાસ કરે છે, તેને જાણવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. એ જ પરમેશ્વર, બ્રહ્માંડના સર્જનહાર, મહાન ભગવાન છે; જેને હૃદયમાં સ્થિર કરીને જાણે છે, તે અમરત્વનો ભાગીદાર બને છે. જ્યારે બધું ને દિવસ હોય છે ને રાત, ને સત્તા હોય છે ને અસત્તા, ત્યારે માત્ર શિવ જ અસ્તિત્વમાં રહે છે, અને પ્રાચીન જ્ઞાન એમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. કોઈએ પણ તેને ઉપર, નીચે કે વચ્ચે પકડ્યો નથી; તેની તુલના કોઈની સાથે નથી, અને તેનું નામ અતિ પ્રસિદ્ધ છે. કેટલાક જ્ઞાની અને નિર્ભય લોકો તેને અજન્મા તરીકે જાણે છે; સુરક્ષાની શોધમાં, તેઓ રુદ્રના શુભ દાયાં ભાગમાં આશ્રય લે છે. બે અવિનાશી અક્ષરો પરમ બ્રહ્મ અને અનંત તરીકે કહેવામાં આવે છે; જ્ઞાન અને અજ્ઞાન બંને ત્યાં ગુપ્ત છે, એક ગુપ્ત સ્થાનમાં. અજ્ઞાન નાશવંત છે, જ્ઞાન અમર છે; બંને પર રાજ કરનાર મહાન ભગવાન છે. એ, દરેકને જાળની જેમ અનેક બનાવે છે, છતાં એક છે; સર્વની રચના કર્યા પછી, મહાસત્તાથી સર્વ પર પરમ અધિકાર કરે છે. એ પોતે પ્રકાશિત થઈ, ઉપર, નીચે અને સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત કરે છે; પોતે સ્વભાવથી રહિત છે, પણ એ જ શ્રેષ્ઠ છે અને સ્થિર છે. જે કંઈ પોતાનાં સ્વરૂપથી ઓળખાય છે, જે કંઈ ગુણોથી ઓળખાય છે, ભોગી અને ભોગ્યમાં પણ, એ સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં વ્યાપે છે. દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓ એ પરમ બ્રહ્મને જાણે છે, જે બ્રહ્માનો સ્ત્રોત અને જગતના ઉત્પત્તિનું મૂળ છે, અને ગુપ્ત ઉપનિષદમાં છુપાયેલ છે. જે શિવને અનુભવથી પકડાય છે, કામનાવિન, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ સર્જનાર, સમયના વિભાગો રચનાર તરીકે જાણે છે, તેઓ શરીર ત્યાગ કરે છે. કેટલાક ભ્રમિત લોકો પ્રકૃતિને અંતિમ માને છે, અન્ય સમયને; પણ એ જ ભગવાનની મહિમા છે, જેના દ્વારા જગત ચક્રમાં ફરતું રહે છે. જે દ્વારા આ બધું આવૃત છે, જેનો સ્વરૂપ સમયથી પણ પર છે, જેના દ્વારા ક્રિયા થાય છે અને તત્વો સાથે પરિવર્તન થાય છે. પુન:પુન: એ ક્રિયા કરીને અને ફરીથી એમાંથી નિવૃત્ત થઈ, યોગ દ્વારા પોતાનાં તત્વ સાથે એકતા પ્રાપ્ત કરે છે. આ જગત એ જ દ્વારા, આઠ, ત્રણ, બે કે એક, સમય અને આત્માના ગુણો દ્વારા પ્રગટ થાય છે. ગુણોથી શરૂ કરીને, ક્રિયાઓ પ્રકૃતિ અને અન્ય સાથે જોડાય છે; તેમની अनुपસ્થિતીમાં, પહેલેથી કરેલી ક્રિયાઓ પણ નાશ પામે છે. જ્યારે ક્રિયા ખતમ થાય છે, તો બીજી આવે છે; એ તત્વ પ્રમાણે આગળ વધે છે. એ જ મૂળ છે, ભોગી અને ભોગ્યના સંયોજનનું કારણ છે. એ ત્રણ સમયથી પર છે, સમયવિન, પરમ ભગવાન, સર્વજ્ઞ, ત્રણ ગુણોના સ્વામી, સીધા બ્રહ્મ, સર્વોચ્ચ. અમે તેને પૂજીએ છીએ, સર્જનહાર, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વના સ્ત્રોત, સર્વે દ્વારા પ્રશંસિત, દેવોમાં દેવ, જગત દ્વારા સન્માનિત, આપણા મનમાં નિવાસ કરે છે. જગત સમય અને અન્ય દ્વારા પરિવર્તિત થાય છે, તેથી અમે ભોગના સ્વામી, જગતના નિવાસ, પુણ્ય લાવનાર અને પાપ દૂર કરનારને પૂજીએ છીએ. અમે એ ભગવાનને જાણીએ છીએ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાન ભગવાન, દેવોમાં દેવ, સર્વેમાં સર્વોચ્ચ, જગત અને તેના શાસકોના શાસક. એને ન કાર્ય છે, ન કારણ છે; જગતમાં ક્યાંય એના સમાન કે વધુ કોઈ નથી. તેની પરમ શક્તિઓ અનેક છે, સ્વાભાવિક છે, જેમ શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે: જ્ઞાન, શક્તિ અને ક્રિયા, જેના દ્વારા જગત સર્જાય છે. એને ન સ્વામી છે, ન લક્ષણ છે, ન શાસક છે; એ કારણોના પણ કારણ છે, તેમના સ્વામીઓનો પણ સ્વામી છે. એને કોઈ સર્જનાર નથી, ન ક્યાંયથી જન્મ છે; જન્મના કારણો, જેમ કે અશુદ્ધિ કે માયા, એમાં નથી. એ જ સર્વ જીવોમાં છુપાયેલ છે, સર્વત્ર વ્યાપે છે; એ સર્વ જીવોનો આંતરિક આત્મા છે, ધર્મના દ્રષ્ટા તરીકે ઓળખાય છે. એ સર્વ જીવોનો નિવાસ, સાક્ષી, ચેતન, ગુણરહિત છે; અનેક નિષ્ક્રિયોમાં એક સ્વામી છે, અનેક બંધાયેલા આત્માઓમાં એક સ્વામી છે. એ શાશ્વતોમાં શાશ્વત, ચેતનામાં ચેતન છે; એક હોવા છતાં, ઇચ્છાવિન, અનેકને ઇચ્છા આપે છે. સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા, જે તત્વ ભગવાન છે, એને જાણીને, આત્મા બધા બંધનોથી મુક્ત થાય છે. એ બ્રહ્માંડના સર્જનહાર, બ્રહ્માંડનો જ્ઞાતા, સ્વયંભૂ, મૂળોના જ્ઞાતા, સમયનો સર્જક, ગુણોથી યુક્ત, આદિમ, ક્ષેત્રજ્ઞના સ્વામી, ગુણોના સ્વામી, બંધનમાંથી મુક્તિ આપનાર છે. જે પહેલા બ્રહ્માને સર્જ્યા અને પોતે વેદો શિક્ષ્યા, એ ભગવાનને મારા જ્ઞાનની સ્પષ્ટતા દ્વારા મેં ઓળખ્યો છે. આ જન્મમરણના ચક્રમાંથી મુક્તિ ઈચ્છીને, હું શિવમાં આશ્રય લઉં છું, જે ફળ વિન, ક્રિયાવિન, શાંત, નિર્દોષ અને નિર્મલ છે. એ અમરત્વ માટે પરમ પુલ છે, જેમ કે પવન બળેલી ઈંધણ માટે; લોકો આકાશને ચામડીથી ઢાંકવાનો પ્રયત્ન કરે છે, ત્યારે શિવને જાણ્યા વિના, દુઃખનો અંત આવે છે.