શિવપુરાણમ્

જે વ્યક્તિ ધ્યાન દ્વારા તત્સ્વરૂપમાં સ્થિર થઈ જાય છે, તેના માટે બાંધછાંદનો અંત આવે છે અને વિશ્વની માયા સમાપ્ત થઈ જાય છે. એ પરમ તત્વમાં વીજળી, સૂર્ય કે ચંદ્ર પ્રકાશિત નથી થતા; એના પ્રકાશથી જ સર્વે જગત પ્રકાશિત થાય છે—આ જ શાશ્વત ઉપદેશ છે. એક જ ઈશ્વર, મહાદેવ, મહાપ્રભુ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; એના પરમ અવસ્થાને કોઈ પામી શકતું નથી. એ છે સર્વના આરંભ, પણ પોતે આરંભ અને અંતથી રહિત, સ્વભાવથી શુદ્ધ, સ્વતંત્ર, પૂર્ણ, અને પોતાની ઇચ્છાથી સ્થિર કે ચળવળતો. એ પરમરૂપે, પ્રકૃતિથી પર, તેજસ્વી, નિરલેપ, નિશ્ચિહ્ન, મુક્ત અને મુક્તિદાતા, કાળથી પર, અને કાળને ચલાવનાર છે. એ સર્વથી પર, છતાં સર્વમાં વ્યાપક, સર્વજ્ઞ, અને છ પ્રકારના કાળનો સ્વામી છે. એ સર્વ ઉન્નત જિવોથી પણ વધુ ઉન્નત, અનંત અને સીમિતનું અનંત મિલન, અનંત કમલના મધમાં મહમતો છે. એ જ્ઞાનવાન છે, જે અવિચ્છિન્ન બ્રહ્માંડોને એકરૂપ કરે છે; એ દયાળુતા, પરાક્રમ, ઊંડાણ, મધુરતા અને ભયથી ભરપૂર છે. એના સમાન કે એથી વધારે કોઈ નથી; એ સર્વ જીવોમાં અદ્વિતીય, રાજાઓનો રાજા છે. એના અજાયબ કાર્યો દ્વારા જગતનું સર્જન થાય છે અને અંતે એમાં જ જગત વિલીન થઈ જાય છે. સર્વ જીવો એના અધિન છે; એ સર્વને ચલાવે છે, પણ એ માત્ર પરમ ભક્તિથી જ દેખાય છે—અન્ય રીતે ક્યારેય નહીં. વ્રત, દાન, તપ અને નિયમ—આ બધું જ અંતર્ગત અર્થ માટે પ્રાચીન જ્ઞાનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે; આમાં કોઈ શંકા નથી. હરિ, હું, રુદ્ર અને અન્ય દેવ-દૈત્યો પણ, આજે પણ, ઉગ્ર તપથી એના દર્શન માટે તલપાપ છે. પતિત, ભ્રમિત, દુરાચાર અને નિંદનીય વ્યક્તિઓને એ અદૃશ્ય રહે છે; પણ ભક્તો એના અંદર અને બહાર પૂજા અને સંવાદ કરી શકે છે. એનું સ્વરૂપ ત્રણ પ્રકારનું છે—સ્થૂળ, સૂક્ષ્મ અને પરમ. સ્થૂળ સ્વરૂપ અમને અને દેવતાઓને દેખાય છે; સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ યોગીઓને દેખાય છે. પણ એ પરમ, શાશ્વત, જ્ઞાન, આનંદ અને અવિનાશી સ્વરૂપ ભક્તિપૂર્વક, એમાં સ્થિર રહેલા લોકો જ જોઈ શકે છે. અહીં વધુ શું કહું? સર્વોત્તમ રહસ્ય એ છે: શંકા નથી કે શિવભક્તિથી મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. એ ભક્તિ માત્ર કૃપાથી જ ઉદ્ભવે છે, અને કૃપા ભક્તિથી જ જન્મે છે—જેમ બીજથી અંકુર, અને અંકુરથી બીજ. આત્માની સર્વ સિદ્ધિઓ કૃપા પૂર્વે જ મળે છે; અંતે, સર્વ રીતે, કૃપાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. કૃપા મેળવવાનો માર્ગ ધર્મ છે, જે વેદે બતાવ્યો છે; તેની સાધનાથી પુણ્ય અને પાપ વચ્ચે સંતુલન આવે છે. સંતુલનથી કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે, અને એથી ધર્મની શ્રેષ્ઠતા મળે છે; ધર્મની શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરીને આત્માના પાપો નાશ પામે છે. આ રીતે, પાપ ધીમે ધીમે અનેક જન્મોમાં ઘટે છે, અને જ્ઞાન પૂર્વે, સર્વના સ્વામી સાંબમાં ભક્તિ ઉદ્ભવે છે. ભગવાનની કૃપા વ્યક્તિના સ્વભાવ પ્રમાણે મળે છે; કૃપાથી કર્મનો ત્યાગ થાય છે—મૂળમાં નહીં, પણ ફળમાં. આથી, કર્મના ફળના ત્યાગથી શિવધર્મનો શુભ માર્ગ થાય છે; અને એ માર્ગ બે પ્રકારનો હોય છે: ગુરુથી સ્વતંત્ર અથવા ગુરુ આધારિત. ત્યાં, જે ઈચ્છાપૂર્વક કાર્ય કરે છે, તે નિરિચ્છા કર્મ કરતા સો ગણી શ્રેષ્ઠ છે; કેમ કે શિવધર્મના આ પરંપરામાં, શિવજ્ઞાન સાથે એકતાનું મહત્વ છે. જ્ઞાનના પ્રભાવથી વ્યક્તિ સંસારના દોષો જોઈ શકે છે; એથી વિષયોમાં વૈરાગ્ય આવે છે, અને વૈરાગ્યથી અંતઃકરણની સાધના થાય છે. જે વ્યક્તિએ યોગ્ય અંતઃકરણ પ્રાપ્ત કર્યું છે, તે ધ્યાનમાં સ્થિર રહે છે, કર્મમાં નહીં; જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં પ્રવૃત્ત વ્યક્તિ માટે યોગ શરૂ થાય છે. યોગ દ્વારા પરમ ભક્તિ ઉદ્ભવે છે, અને પછી કૃપા મળે છે; કૃપાથી જીવ મુક્ત થાય છે અને શિવ સમાન બને છે. કૃપાના ક્રમમાં કોઈ નિશ્ચિતતા નથી; વ્યક્તિની યોગ્યતા પ્રમાણે કૃપા મળે છે. કેટલાક ગર્ભમાં જ મુક્ત થાય છે, કેટલાક જન્મે જ, કોઈ બાળ, યુવાન કે વૃદ્ધ અવસ્થામાં મુક્ત થાય છે. કેટલાક પશુ જન્મમાંથી, કોઈ નરકમાંથી, કોઈ વિશિષ્ટ અવસ્થામાં રહીને, એ અવસ્થા પૂરી થઈ એટલે મુક્ત થાય છે. કેટલાક, પોતાની અવસ્થા પૂરી કરીને પાછા આવી, પછી મુક્ત થાય છે; કોઈ વિશિષ્ટ માર્ગે જઈ, ત્યાં રહેીને, પછી મુક્ત થાય છે. આથી, લોકો માટે મુક્તિ એક જ રીતે થાય છે એવું માનવામાં નથી આવે; પૂર્ણતા તો કૃપાથી જ મળે છે, અને એ વ્યક્તિના જ્ઞાન અને સ્વભાવ પ્રમાણે મળે છે. કૃપા માટે, શિવનું ધ્યાન, હંમેશા, બોલ, મન અને શરીરની દોષોથી મુક્ત રહી, પત્ની, પુત્ર અને અગ્નિ સાથે, કરવું જોઈએ. બધા, એમાં સ્થિર, એના ભક્ત, એમાં એકતાથી, એમાં શરણાગત રહી, સર્વ કર્મો એમાં મન લગાવીને કરે છે. દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી ચાલેલા યજ્ઞના અંતે, પ્રાણ, મંત્ર અને યોગની શક્તિથી ત્યાં વિમુક્ત થાય છે. એ પોતે તમને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણનો માર્ગ બતાવશે; પછી, પાવન અને અતિ સુંદર કાશી નગરી પહોંચવી જોઈએ. ત્યાં, જ્યાં સર્વના સ્વામી, પિનાકધારી ભગવાન, સદાયે દેવી સાથે, ભક્તોને કૃપા આપવા માટે નિવાસ કરે છે. એ મહાન ચમત્કાર જોઈને, તમે મારા પાસે આવશો; પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હું તમને મુક્તિનો માર્ગ બતાવીશ. જેના દ્વારા, એક જ જન્મમાં, મુક્તિ તમારી પકડમાં આવી જશે—અને અનેક જન્મોના સંસાર બંધનથી મુક્તિ મળશે.