શિવપુરાણમ્

આ સમયે, એક દિવ્ય પુરુષનો આગમન થયો—મુખ પર હંમેશાં પ્રસન્નતા, સ્વભાવમાં સૌમ્યતા, નેત્રો કમળની પાંખડી જેવી લાંબી અને સુંદર, દેવત્વની તેજસ્વિતા અને સ્વર્ગીય સુગંધથી સુગંધિત. તેઓ દેવત્વયુક્ત સફેદ વસ્ત્રો ધારણ કરેલા, સ્વર્ગીય માળા પહેરેલા, અને તેમના કમળ જેવા પાવન ચરણોમાં દેવતાઓ, દૈત્યો અને યોગીઓ પણ વંદન કરી રહ્યા હતા. તેમના અંગોમાં સર્વ શુભ ચિહ્નો હતા, એક હાથે ચામરધારી, અને સરસ્વતીના તેજથી તેઓ સૂર્ય સમાન પ્રકાશમાન જણાતા. તેમને જોઈને, બધા ઋષિઓના મુખ આનંદથી ઝગમગાટવા લાગ્યા. સૌએ શ્રદ્ધાપૂર્વક હાથ માથા પર મૂક્યા અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા આ મહાન પુરુષની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા: "હે ત્રિમૂર્તિસ્વરૂપ ભગવાન! આપ સર્જન, પાલન અને સંહારના કારણ, આધિપ્રાચીન પુરુષ, બ્રહ્મ, પરમાત્મા છો—આપને વંદન છે. આપનું શરીર પ્રધાનરૂપ છે, પ્રધાનને પ્રેરિત કરે છે, અને ત્રેવીસ રૂપે પરિવર્તિત થઈને પણ સ્વરૂપે અપરિવર્તિત રહે છે—આપને વંદન છે. આપનું શરીર બ્રહ્માંડરૂપ છે, તેની અંદર નિવાસ કરો છો, અને ત્યાં સર્વ કાર્ય તથા સાધનોને સિદ્ધિ આપો છો—આપને વંદન છે. આપ સર્વ લોક સ્વરૂપ છો, સર્વ લોકને વ્યવસ્થિત કરો છો, સર્વ જીવાત્માઓના મિલન અને વિયોગના કારણ છો—આપને વંદન છે. હે પ્રપિતામહ, આપના માયાના કારણે અમને આપનું યથાર્થ સ્વરૂપ ખબર પડતું નથી, છતાં સમગ્ર વિશ્વની રચના, સંહાર અને રક્ષણ આપના દ્વારા જ થાય છે." આ રીતે મહાન ઋષિઓએ બ્રહ્માજીની સ્તુતિ કરી. બ્રહ્માજીએ ઊંડા સ્વરે, ઋષિઓને આનંદિત કરતાં બોલ્યા: "હે તેજસ્વી ઋષિગણો! તમે સૌ અહીં કયા હેતુથી એકત્ર થયા છો?" ત્યારે બ્રહ્મજીએ પૂછ્યું ત્યારે સર્વ બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિઓએ હાથ જોડીને વિનમ્રતાપૂર્વક કહ્યું: "હે ભગવાન, અમે ઘોર અંધકારથી ઘેરાયેલા છીએ, દુ:ખી અને મતભેદમાં છે, અને અહીં શ્રેષ્ઠ શું છે તે જાણી શકતા નથી. હે જગતના આધાર, સર્વ કારણના કારણ, આપને બધું જ જાણવા છે—કોઈ વસ્તુ આપની જાણ બહાર નથી. સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રાચીન, શુદ્ધ, પૂર્ણ, નિત્ય અને પરમેશ્વર કોણ છે? વિશ્વની પ્રથમ રચના કયા અદ્ભુત કાર્યથી થાય છે? હે મહામુનિ, અમારાં સંશય દૂર કરવા માટે સત્ય કહો." ઋષિઓના આવા પ્રશ્નો સાંભળીને બ્રહ્માજી આશ્ચર્ય અને સ્મિતથી દેવતાઓ, દૈત્યો અને ઋષિઓની હાજરીમાં ઊભા થયા. લાંબી ધ્યાનમગ્નતા પછી, તેમણે આનંદથી ભીના શરીરે, હાથ જોડીને ‘રુદ્ર’નો ઉચ્ચાર કર્યો. બ્રહ્માજી બોલ્યા: "જેના સુધી વાણી અને મન પણ પહોંચી શકતા નથી, જેને જાણીને વિદ્વાન કોઈ પણ ભયથી મુક્ત થઈ જાય છે—તે પરમ આનંદમય છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર અને સર્વ જીવો તથા ઇન્દ્રિયોથી શરૂ થતાં સમગ્ર જગત જેમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; જે સર્વ કારણોનો આધાર અને ધ્યાનનું કેન્દ્ર છે—સર્વોત્તમ કારણ છે—તે ક્યારેય બીજામાંથી જન્મતો નથી. સર્વ ઈશ્વરત્વથી યુક્ત, ‘સર્વેશ્વર’ નામથી ખ્યાત, મુક્તિ ઇચ્છુકો માટે ધ્યાનયોગ્ય, આકાશમધ્યે નિવાસી શંભુ છે. જેમણે મને—પુત્રને—સર્જન કર્યું અને જ્ઞાન આપ્યું, એમની કૃપાથી જ હું પ્રજાપતિ પદ પર પોહચ્યો છું. એ ભગવાન, વૃક્ષ સમાન અચળ, આકાશમાં એકલા, પરંતુ તેમનાંથી આખું બ્રહ્માંડ વ્યાપ્ત છે. અનેક જીવોમાં એકમાત્ર તેઓ જ ક્રિયાશીલ છે, અનેક રૂપે બીજરૂપ બને છે—તેઓ મહાદેવ છે. તેઓ જ કલ્યાણકારી રુદ્ર છે—બીજો કોઈ નથી. તેઓ સર્વના હૃદયમાં વસે છે, છતાં કોઈ તેમને જોઈ શકતો નથી; તેઓ બધું જ જોવે છે અને સદાય જગતમાં નિવાસ કરે છે. અનંત શક્તિના સ્વામી, જ્યારે સર્વ કારણો સમયથી મુક્ત થઈ જાય છે, ત્યારે પણ તેઓ અવિનાશી રહે છે. તેમને માટે દિવસ કે રાત નથી, કોઈ સમાન કે મહાન નથી; તેમની પરમ શક્તિ સ્વાભાવિક, શાશ્વત, જ્ઞાન અને ક્રિયા સ્વરૂપ છે. નાશવાન અને અવ્યક્ત, અમર અને અવિનાશી—બંનેનું મૂળ સ્વરૂપ પણ એ હરાં જ છે. જે તે પરમ તત્ત્વનું ધ્યાન કરીને એમાં સ્થિર થાય છે, તેના માટે બંધનનો અંત આવે છે અને જગતની માયા નાશ પામે છે. જેમાં વીજળી, સૂર્ય કે ચંદ્ર પ્રકાશ આપતા નથી—જેના પ્રકાશથી બધું પ્રકાશમાન થાય છે—આ શાશ્વત ઉપદેશ છે. એકમાત્ર એ દેવ, મહાદેવ, પરમેશ્વર તરીકે જાણવાને યોગ્ય છે—તેમનું પરમ પદ કોઈ પ્રાપ્ત કરી શકતું નથી. તેઓ આરંભ છે, છતાં આરંભ કે અંત નથી; સ્વભાવથી શુદ્ધ, સ્વતંત્ર, પૂર્ણ, પોતાની ઈચ્છાથી ચલિત અને અચલ—બંને છે. તેઓ પ્રકૃતિથી પર છે, તેજસ્વી, નિશ્ચિહ્ન, મુક્ત અને મુક્તિદાતા, કાળથી પર, કાળના નિયામક છે. સર્વથી પર હોવા છતાં સર્વમાં વ્યાપ્ત, સર્વજ્ઞ, અને છ પ્રકારના કાળના સ્વામી છે. તેઓ સર્વોચ્ચમાં પણ શ્રેષ્ઠ, અનંત અને સીમિતનું મિલન, અને અનંત કમળના રસ પર વિહરતા મધમાખી સમાન છે. તેઓ જ મહાન બુદ્ધિથી અનેક બ્રહ્માંડોને એકરૂપ કરે છે; દાન, પરાક્રમ, ઊંડાણ, મધુરતા અને ભયમિશ્રિત ગૌરવના આશ્રય છે. તેમના સમાન કે મહાન બીજું કશું નથી; તેઓ સર્વ જીવોમાં અદ્વિતીય, રાજાઓના રાજા છે. તેમના અદ્ભુત કાર્યથી જગતની પ્રથમ રચના થાય છે, અને અંતે એ જગત તેમામાં જ વિલીન થાય છે." આ રીતે બ્રહ્માજીએ પરમેશ્વર મહાદેવની મહિમા ઋષિઓને ઉજાગર કરી, અને સર્વે ઋષિ, દેવતા અને દૈત્યોએ શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી શ્રવણ કરી.