తతో హృష్టమనా వీరో హ్యబ్రవీల్లక్ష్మణం వచః। సౌమిత్రేఽనుగృహీతోహం దేవదేవేన బ్రహ్మణా
అప్పుడు ఆనందంతో రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'సుమిత్ర కుమారా, దేవతల దేవుడైన బ్రహ్మదేవుడు నన్ను అనుగ్రహించాడు.'
అత్రాశ్రమపదం కృత్వా మాసమేకం చ లక్ష్మణ। వ్రతం చరితుమిచ్ఛామి కాయశోధనముత్తమమ్
'ఇక్కడ ఆశ్రమాన్ని నిర్మించి, ఒక నెల రోజుల పాటు శరీర పవిత్రత కోసం వ్రతం ఆచరించాలనుకుంటున్నాను, లక్ష్మణా.'
తథేతి లక్ష్మణేనోక్తే వ్రతం పరిసమాప్యతు। పిండదానాదిభిర్దానైః శ్రాద్ధైశ్చైవ పితామహాన్
లక్ష్మణుడు 'అలా జరుగుతుందీ' అని ఒప్పుకున్నాడు. వ్రతం పూర్తయింది. పిండప్రదానం, ఇతర దానాలు, శ్రాద్ధాలతో పితృదేవతలకు నివేదించబడింది.
పుష్కరే తు తదా రామోఽతర్పయద్విధివత్తదా। కనకా సుప్రభా చైవ నందా ప్రాచీ సరస్వతీ
ఆ సమయంలో రాముడు పుష్కరంలో, కనకా, సుప్రభా, నందా, తూర్పు సరస్వతి నదులతో కూడి, విధిగా పితృదేవతలకు తృప్తి కలిగించాడు.
పంచస్రోతాః పుష్కరేషు పితౄణాం తుష్టిదాయినీ। దైనందినీం పితౄణాం తు పూజాం తాం పితృపూర్వికామ్
పుష్కరంలో ఉన్న ఐదు ప్రవాహాల నది పితృదేవతలకు సంతృప్తిని ఇస్తుంది. తన పూర్వీకులవలె, ప్రతిరోజూ పితృపూజను నిర్వహించాడు.
రచయిత్వా తదా రామో లక్ష్మణం వాక్యమబ్రవీత్। ఏహి లక్ష్మణ శీఘ్రం త్వం పుష్కరాజ్జలమానయ
అంతా ముగించాక, రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు: 'లక్ష్మణా, త్వరగా వచ్చి, పుష్కరంలో నీళ్లు తీసుకొరా.'
పాదప్రక్షాలనం కృత్వా శయనం కురు సంస్తరే। విభావర్యాం నివృత్తాయాం యాస్యామో దక్షిణాం దిశమ్
పాదాలు కడిగి, మంచంపై మంచు పరచుకొని పడుకో. రాత్రి ముగిసిన తర్వాత మనం దక్షిణ దిశగా వెళ్ళుదాం.
లక్ష్మణస్త్వబ్రవీద్వాక్యం సీతయానీయ తాం పయః। నాహం రామ సర్వకాలే దాసభావం కరోమి తే
లక్ష్మణుడు నీళ్లను తీసుకొచ్చి సీతకు ఇచ్చి ఇలా అన్నాడు: "రామా, నేను ఎప్పుడూ నీకు సేవకుడిలా ఉండను."
ఇయంపుష్టాచసుభృశంపీవరీచమమాప్యుత। కిం త్వం కరిష్యస్యనయా భార్యయా వద సాంప్రతమ్
నీ భార్య బాగా పోషణ పొందింది, బలంగా ఉంది. ఇప్పుడు ఈమెతో నువ్వేమి చేయబోతున్నావో చెప్పు.
కిం వా మృతస్య వై పృష్ఠ ఇయం యాస్యతి తే ప్రియా। రక్షసే త్వం సదా కాలం సుపుష్టాం చైవ సర్వదా
లేదా, నువ్వు మరణించిన తర్వాత నీ ప్రియమైన ఈమె నిన్ను అనుసరిస్తుందా? నువ్వు ఎప్పుడూ ఆమెను కాపాడుతూనే ఉంటావు, ఆమె ఎప్పుడూ బలంగా ఉంటుంది.
హృష్టా చైషా క్లేశయతి సతతం మాం రఘూత్తమ। త్వం చ క్లేశయసే రామ పరత్ర జాయతే క్షతిః
ఈమె సంతోషంగా ఉండి నన్ను ఎప్పుడూ ఇబ్బంది పెడుతోంది రఘువీరా, నువ్వూ నన్ను బాధిస్తావు రామా, దీని వల్ల పరలోకంలో నష్టమవుతుంది.
త్వత్కృతే చ సదా చాహం పిపాసాం క్షుధయా సహ। సంసహామి న సందేహః పరత్ర చ నిశామయ
నీ కోసం నేను ఎప్పుడూ దాహాన్ని, ఆకలిని సహిస్తున్నాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఇది పరలోకానికి కూడా గుర్తుంచుకో.
మృతానాం పృష్ఠతః కశ్చిద్గతో నైవ చ దృశ్యతే। భార్య్యా పుత్రో ధనం చాపి ఏవమాహుర్మనీషిణః
మరణించినవారిని భార్య, కుమారుడు లేదా ధనం ఎవ్వరూ అనుసరించారని ఎప్పుడూ చూడలేదు. జ్ఞానులు కూడా ఇదే చెబుతారు.
మృతశ్చ తే పితా రామ త్యక్త్వా రాజ్యమకంటకమ్। వినిక్షిప్య వనే త్వాం చ కైకేయ్యాః ప్రియకామ్యయా
నీ తండ్రి రామా, రాజ్యం వదిలి, నిన్ను అరణ్యంలో వదిలేసి, కైకేయి కోరిక నెరవేర్చేందుకు ప్రాణం విడిచాడు.
ఇహస్థితా సా కైకేయీ ధనం సర్వే చ బాంధవాః। మహారాజో దశరథ ఏక ఏవ గతో గతిమ్
ఇక్కడ కైకేయి, ధనం, బంధువులు అందరూ ఉన్నారు. కానీ మహారాజు దశరథుడు ఒక్కడే తన మార్గాన్ని వెళ్ళిపోయాడు.
మన్యేహం న త్వయా సార్ధం సీతా యాస్యతి వై ధ్రువమ్। కరిష్యసే కిమనయా వద రాఘవ సాంప్రతమ్
నా అభిప్రాయం ప్రకారం సీత నిశ్చయంగా నీతో వెళ్ళదు. ఇప్పుడు ఈమెతో నువ్వేమి చేయబోతున్నావో చెప్పు రాఘవా.
శ్రుత్వా చాశ్రుతపూర్వం హి వాక్యం లక్ష్మణభాషితమ్। విమనా రాఘవస్తస్థౌ సీతా చాపి వరాననా
లక్ష్మణుడు ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ మాట్లాడని మాటలు వినగానే రాఘవుడు మనసు మాడిపోయి నిల్చుండిపోయాడు; సీత కూడా అందమైన ముఖంతో మౌనంగా నిలిచింది.
యదుక్తం లక్ష్మణేనాథ సీతా సర్వం చకార హ। స్నాత్వా భుక్త్వా తతో వీరౌ పుష్కరే పుష్కరేక్షణౌ
లక్ష్మణుడు చెప్పినట్టు సీత అన్నీ చేసింది. స్నానం చేసి, భోజనం చేసి, ఇద్దరు వీరులు కమలాక్షులు విశ్రాంతి తీసుకున్నారు.
నీత్వా విభావరీం తత్ర గమనాయ మనో దధుః। ఏహ్యుత్తిష్ఠ చ సౌమిత్రే వ్రజామో దక్షిణాం దిశమ్
అక్కడ రాత్రిని గడిపి, వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించారు. "రా, లేవు సౌమిత్రీ, మనం దక్షిణ దిశకు వెళ్ళుదాం" అని పిలిచారు.
సౌమిత్రిరబ్రవీద్రామ నాహం యాస్యే కథంచన। వ్రజ త్వమనయా సార్ధం భార్యయా కమలేక్షణ
సౌమిత్రి రాముని చూచి, "నేను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వెళ్ళను. నువ్వు నీ భార్యతో కలిసి వెళ్ళు కమలనేత్రా" అని అన్నాడు.
నాన్యద్వనం గమిష్యామి నైవాయోధ్యాం చ రాఘవ। అస్మిన్వనే వసిష్యామి వర్షాణీహ చతుర్దశ
"నేను ఇంకొక అరణ్యంలోకీ, అయోధ్యకూ వెళ్ళను రాఘవా. ఈ అరణ్యంలోనే పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఉంటాను."
మయా వినా త్వయోధ్యాయాం యది త్వం న గమిష్యసి। అనేన వర్త్మనా భూప ఆగంతవ్యం త్వయా విభో
"నన్ను వదిలి నువ్వు అయోధ్యకు వెళ్ళకపోతే, రాజా, ఇదే మార్గంలో తిరిగి రావాలి."
యది జీవామి తత్కాలం పునర్యాస్యే పితుః పురమ్। తపస్సంభావయిష్యామి మయా త్వం కిం కరిష్యసి
"ఆ సమయంలో నేను బ్రతికుంటే, మళ్లీ నాన్న ఊరికి వెళ్ళిపోతాను. తపస్సు చేస్తాను — నన్ను నువ్వేమి చేస్తావో చెప్పు."
వ్రజ సౌమ్య శివః పంథామా చ తే పరిపంథినః। పశ్యామి త్వాం పునః ప్రాప్తం సభార్యం కమలేక్షణమ్
"వెళ్ళు సౌమ్యా, నీ ప్రయాణం మంగళంగా, నిరవధికంగా ఉండాలి. నీ భార్యతో కలిసి తిరిగి వచ్చినప్పుడు మళ్లీ నిన్ను చూస్తాను కమలనేత్రా."
పితృపైతామహం రాజ్యమయోధ్యాయాం నరాధిప। శత్రుఘ్నభరతౌ చోభౌ త్వదాజ్ఞాకరణే స్థితౌ
అయోధ్యలో పితామహుల నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని రాజు పాలిస్తున్నాడు. శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు ఇద్దరూ నీ ఆజ్ఞను పాటించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నారు.
అహం తే ప్రతికూలస్తు వనవాసే విశేషతః। అనారతం దివా చాహం రాత్రౌ చైవ పరంతప
కానీ, ముఖ్యంగా నీవు అరణ్యంలో ఉన్నప్పుడు, నేను నీకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నాను. రాత్రింబవళ్ళు ఎప్పుడూ అలాగే ఉంటాను, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా!
కర్మకర్తుం న శక్రోమి వ్రజ సౌమ్య యథాసుఖమ్। ఏవం బ్రువాణం సౌమిత్రిమువాచ రఘునందనః
ఈ పని చేయడం నాకు సాధ్యపడదు. నీవు ఇష్టమైనట్లు వెళ్ళిపో, సౌమ్యా. ఇలా చెప్పిన రఘునందనుడు సౌమిత్రిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
కథం పూర్వమయోధ్యాయా నిర్గతోసి మయా సహ। వనే వత్స్యామ్యహం రామ నవవర్షాణి పంచ చ
మునుపు నీవు నాతో కలిసి అయోధ్యను ఎలా వదిలావు? రామా, నేను తొమ్మిది సంవత్సరాలు, మరో ఐదు సంవత్సరాలు అరణ్యంలో నివసిస్తాను.
న తు త్వయా విరహితః స్వర్గేపి నివసే క్వచిత్। యా గతిస్తే నరవ్యాఘ్ర మమ సాపి భవిష్యతి
కానీ నీవు లేకుండా నేను ఎక్కడా, స్వర్గంలో కూడా ఉండలేను. నరవ్యాఘ్రా, నీకు ఎలాంటి విధి ఉంటే, అదే నాకు కూడా ఉంటుంది.
ప్రసాదః క్రియతాం మహ్యం నయ మామపి రాఘవ। ఇదానీమర్ధమార్గే త్వం కథం స్థాస్యసి శత్రుహన్
దయచేసి నన్ను క్షమించు, రాఘవా, నన్ను కూడా తీసుకెళ్ళు. ఇప్పుడు మార్గమధ్యంలో నీవు ఎలా నిలబడగలవు, శత్రుఘ్నుడా?