బదరేఙ్గుదిశాకాని మూలాని వివిధాని చ। తత్రాహృత్య చ రామేణ కూటాకారః కృతో మహాన్
రాముడు బదరి, ఇంగుడి చెట్ల కొమ్మలు, రకరకాల ముల్లు దుంపలు తెచ్చి, వాటితో పెద్ద గుడిసెను నిర్మించాడు.
పరిపక్వం చ జానక్యా సిద్ధం రామే నివేదితమ్। స్నాత్వా రామో యోగవాప్యాం మునీంస్తాననుపాలయన్
సీత వంటను బాగా వండిపెట్టి రామునికి సమర్పించింది. రాముడు యోగవాపిలో స్నానం చేసి, అక్కడ ఉన్న మునులను ఆదరించాడు.
మధ్యాహ్నాచ్చలితే సూర్యే కాలే కుతపకే తథా। ఆయాతా ఋషయః సర్వే యే రామేణానుమంత్రితాః
మధ్యాహ్నం దాటి, శ్రాద్ధానికి సమయం వచ్చినప్పుడు, రాముడు ఆహ్వానించిన అన్ని మునులు అక్కడికి వచ్చారు.
తానాగతాన్మునీన్దృష్ట్వా వైదేహీ జనకాత్మజా। రామాంతికం పరిత్యజ్య వ్రీడితాఽన్యత్ర సంస్థితా
వచ్చిన మునులను చూసి, జనకుని కుమార్తె అయిన వైదేహి, రాముని పక్కనుండి సిగ్గుతో అక్కడినుండి తలుపు తీసుకొని వేరేచోట నిలబడింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనా చింతయానా చ వేపతీ। బ్రాహ్మణా నేహ జానంతి శ్రాద్ధకాలే హ్యుపస్థితాః
ఆమె కన్నులు ఆశ్చర్యంతో పెద్దవయ్యాయి, ఆలోచిస్తూ వణికింది. శ్రాద్ధానికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులు ఆమెను గుర్తించలేదు.
రామేణ భోజితా విప్రాః స్మృత్యుక్తేన యథావిధి। వైదిక్యశ్చ కృతాస్సర్వాః సత్క్రియా యాస్సమీరితాః
రాముడు బ్రాహ్మణులను స్మరణతో, విధిగా భోజనం పెట్టాడు. వేదపద్ధతిలో చెప్పిన అన్ని కార్యాలు కూడా నిర్వహించబడ్డాయి.
పురాణోక్తో విధిశ్చైవ వైశ్వదేవికపూర్వకః। భుక్తవత్సు చ విప్రేషు దత్వా పిండాన్యథాక్రమమ్
పురాణాలలో చెప్పిన విధిగా, వైశ్వదేవ పూజ తర్వాత, బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తరువాత, రాముడు వారికి పిండాలను క్రమంగా ఇచ్చాడు.
ప్రేషితేషు యథాశక్తి దత్వా తేషు చ దక్షిణామ్। గతేషు విప్రముఖ్యేషు ప్రియాం రామోఽబ్రవీదిదమ్
తన శక్తికి తగినట్లు బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా ఇచ్చి, వారు వెళ్లిన తరువాత, రాముడు తన ప్రియమైనవారితో ఇలా అన్నాడు.
కిమర్థం సుభ్రు నష్టాసి మునీన్దృష్ట్వా త్విహాగతాన్। తత్సర్వం త్వమిదం తత్వం కారణం వద మాచిరమ్
సుందరీ! ఇక్కడికి వచ్చిన మునులను చూసి నువ్వెందుకు కనబడకుండా పోయావు? దయచేసి నిజం చెప్పు, కారణం ఏమిటో త్వరగా చెప్పు.
భవితవ్యం కారణేన తచ్చ గోప్యం న మే కురు। శాపితాసి మమ ప్రాణైర్లక్ష్మణస్య శుచిస్మితే
ఏ కారణమైనా నాకు దాచిపెట్టకు. నీవు నా ప్రాణాలతో, లక్ష్మణుని ప్రాణాలతో బంధించబడ్డావు, స్వచ్ఛమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడవు.
ఏవముక్తా తదా భర్త్రా త్రపయాఽవాఙ్ముఖీ స్థితా। విముంచంతీ సాఽశ్రుపాతం రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్
భర్త ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆమె సిగ్గుతో తలదించుకుని నిలబడింది. కన్నీళ్లు జార్చుకుంటూ రాఘవునితో ఇలా చెప్పింది.
శృణు త్వం నాథ యద్దృష్టమాశ్చర్యమిహ యాదృశమ్। రామ త్వయాఽచింత్యమానో రాజేంద్రస్త్విహ చాగతః
ప్రభూ! నేను ఇక్కడ చూసిన అద్భుతాన్ని విను. రామా! నువ్వు గౌరవించే రాజు ఇక్కడకు వచ్చాడు.
సర్వాభరణసంయుక్తౌ ద్వౌ చాన్యౌ చ తథావిధౌ। ద్విజానాం దేహసంయుక్తాస్త్రయస్తే రఘునందన
అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఇద్దరు, అలాగే మరొకరికి బ్రాహ్మణుల రూపంలో ముగ్గురు అక్కడ ఉన్నారు, రఘునందన.
పితరస్తు మయా దృష్టా బ్రాహ్మణాంగేషు రాఘవ। దృష్ట్వా త్రపాన్వితా చాహమపక్రాంతా తవాంతికాత్
రాఘవా! బ్రాహ్మణులలో నా తండ్రిని నేను చూశాను. ఆయనను చూసి సిగ్గుతో నీ దగ్గర నుండి దూరంగా వెళ్లిపోయాను.
త్వయా వై భోజితా విప్రాః కృతం శ్రాద్ధం యథావిధి। వల్కలాజినసంవీతా కథం రాజ్ఞః పురఃసరా1.33.
నువ్వు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, విధిగా శ్రాద్ధం చేసావు. కాని వల్కలాలు, మృగచర్మాలు ధరించినవారు రాజులకు నాయకులుగా ఎలా ఉంటారు?
భవామి రిపువీరఘ్న సత్యమేతదుదాహృతమ్। కౌశేయాని చ వస్త్రాణి కైకేయ్యాపహృతాని చ
నేను శత్రువులను సంహరించేవాడిని, ఇది నిజమే. కౌశేయ వస్త్రాలు, కైకేయి తీసుకుపోయినవి కూడా పోయాయి.
తతః ప్రభృతి చైవాహం చీరిణీ తు వనాశ్రయమ్। జ్ఞాత్వాహం న వదే కించిన్మా తే దుఃఖం భవత్వితి
ఆ సమయంలోనుంచి నేను వనంలో వల్కలాలు ధరించి జీవిస్తున్నాను. ఇది తెలుసుకొని, నీకు బాధ కలగకూడదని నేను ఏమీ చెప్పను.
నాహం స్మరామి వై మాతుర్న పితుశ్చ పరంతప। కదా భవిష్యతీహాంతో వనవాసస్య రాఘవ
పరాంతపా! నాకు తల్లి, తండ్రి ఎవ్వరూ గుర్తు రావడం లేదు. రాఘవా! ఈ వనవాసం ఎప్పుడు ముగుస్తుందో తెలియదు.
ఏతదేవానిశం రామ చింతయంత్యాః పునః పునః। వ్రజంతి దివసా నాథ తవ పద్భ్యాం శపామ్యహమ్
రామా, ఇదే విషయాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, నా రోజులు గడుస్తున్నాయి ప్రభూ. నీ పాదాల మీద ప్రమాణం చేస్తూ చెప్పుతున్నాను.
స్వహస్తేన కథం రాజ్ఞో దాస్యే వై భోజనం త్విదమ్। దాసానామపి యో దాసో నోపభుంజీతయత్క్వచిత్
ఈ భోజనం, నేను నా చేతులతో రాజుకు ఎలా పెట్టగలను? ఇది దాసుల దాసుడికూడా ఎప్పుడూ తినదగినది కాదు.
ఏతాదృశీ కథం త్వస్మై సంప్రదాతుం సముత్సహే। యాహం రాజ్ఞా పురా దృష్టా సర్వాలఙ్కారభూషితా
ఇలాంటి భోజనాన్ని రాజుకు ఇవ్వడానికి నేను ఎలా ధైర్యం చేస్తాను? నేను ఒకప్పుడు అన్ని అలంకారాలతో రాజు ఎదుట కనిపించాను కదా.
బాలవ్యజనహస్తా చ వీజయంతీ నరాధిపమ్। సా స్వేదమలదిగ్ధాంగీ కథం పశ్యామి భూమిపమ్
ఒకప్పుడు నేను బాలవ్యజనంతో రాజును గాలివేస్తూ ఉండేవాడిని. ఇప్పుడు చెమట, మురికి అంటుకున్న నా శరీరంతో భూమిపతిని ఎలా చూడగలను?
వ్యక్తం త్రివిష్టపం ప్రాప్తస్త్వయా పుత్రేణ తారితః। దృష్ట్వా మాం దుఃఖితాం బాలాం వనే క్లిష్టామనాగసమ్
నిశ్చయంగా, నీవు నీ కుమారుడి ద్వారా రక్షించబడి, స్వర్గానికి చేరుకున్నావు. అడవిలో బాధపడుతూ, నిర్దోషినిగా ఉన్న నన్ను చూసిన తర్వాత.
శోకః స్యాత్పార్థివస్యాస్య తేన నష్టాస్మి రాఘవ। భవాన్ప్రాణసమో రామ న తే గోప్యం మమత్విహ
ఈ రాజుకు శోకం కలుగుతుంది రాఘవా, అందువల్లనే నేను నశించిపోయాను. రామా, నీవు నాకు ప్రాణాల్లా ప్రియమైనవాడివి. నీకు నేను ఏదీ దాచిపెట్టను.
సత్యేన తేన చైవాథ స్పృశామి చరణౌ తవ। తచ్ఛ్రుత్వా రాఘవః ప్రీతః ప్రియాం తాం ప్రియవాదినీమ్
నిజం మీద ప్రమాణం చేసి, నీ పాదాలను తాకుతున్నాను. ఇది విని రాఘవుడు తన ప్రియమైనవారిని, మధురంగా మాట్లాడిన వారిని సంతోషంగా చూశాడు.
అంకమానీయ సుదృఢం పరిష్వజ్య చ సాదరమ్। భుక్తౌ భోజ్యం తదా వీరౌ పశ్చాద్భుక్తా చ జానకీ
ఆమెను గట్టిగా ఒడిలోకి తీసుకుని, గౌరవంగా ఆలింగనం చేశాడు. వీరులు భోజనం చేశారు. తర్వాత జానకీ కూడా భోజనం చేసింది.
ఏవం స్థితౌ తదా సా చ తాం రాత్రిం తత్ర రాఘవౌ। ఉదితే చ సహస్రాంశౌ గమనాయ మనో దధుః
అలా వారు ఆ రాత్రి అక్కడే ఉన్నారు. వెయ్యి కిరణాల సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, రాఘవులు ప్రయాణానికి మనస్సు పెట్టారు.
ప్రత్యఙ్ముఖం గతః క్రోశం జ్యేష్ఠం యావచ్చ పుష్కరమ్। పూర్వభాగే పుష్కరస్య యావత్తిష్ఠతి రాఘవః
పశ్చిమదిశగా ఒక క్రోశం దూరం, పెద్ద పుష్కరానికి చేరేవరకు వెళ్లారు. పుష్కరానికి తూర్పు వైపున రాఘవుడు ఉండిపోయాడు.
శుశ్రావ చ తతో వాచం దేవదూతేన భాషితమ్। భో భో రాఘవ భద్రం తే తీర్థమేతత్సుదుర్లభమ్
అక్కడ దేవదూత మాట వినిపించింది: 'ఓ రాఘవా, నీకు మంగళం కలగాలి! ఇది చాలా అరుదైన తీర్థం.'
అస్మిన్స్థానే స్థితో వీర ఆత్మనః పుణ్యతాం కురు। దేవకార్యం త్వయా కార్యం హంతవ్యా దేవశత్రవః
'ఈ స్థలంలో నిలబడి, నీకు పవిత్రతను పొందు. దేవతల పనిని నీవు చేయాలి. దేవతలకు శత్రువులను నీవే సంహరించాలి.'