చతుర్దశానాం వర్షాణాం భవితా రాఘవ ధ్రువమ్। కురు శ్రాద్ధం తథా వీర రాజ్ఞో దశరథస్య చ
రాఘవా! పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తవుతాయి. అందుకే, వీరుడా, దశరథ మహారాజుకు శ్రాద్ధం చేయు.
అమీ చ ఋషయః సర్వే తవ భక్తాః కృతక్షణాః। అహం చ జమదగ్నిశ్చ భారద్వాజశ్చ లోమశః
ఈ మునులందరూ నీకు భక్తులు, సిద్ధంగా ఉన్నారు. నేను, జమదగ్ని, భారద్వాజుడు, లోమశుడు కూడా ఉన్నాము.
దేవరాతః శమీకశ్చ షడేతే వై ద్విజోత్తమాః। శ్రాద్ధే చ తే మహాబాహో సంభారాంస్త్వముపాహర
దేవరాతుడు, శమీకుడు కూడా — వీరంతా ఆరు మంది ఉత్తమ ద్విజులు. మహాబాహువా! శ్రాద్ధానికి కావలసిన వస్తువులు తెచ్చి పెట్టు.
ముఖ్యం చేంగుదిపిణ్యాకం బదరామలకైః సహ। శ్రీఫలాని చ పక్వాని మూలం చోచ్చావచం బహు
ప్రధానంగా ఇంగుడి పిండివంటలు, బదరి, ఆమలక ఫలాలు, పండిన కొబ్బరికాయలు, రకరకాల మూలికలు ఎక్కువగా ఉండాలి.
మార్గేణ చాథ మాంసేన ధాన్యేన వివిధేన చ। తృప్తిం ప్రయచ్ఛ విప్రాణాం శ్రాద్ధదానేన సువ్రత
మార్గంలో దొరికిన మాంసం, వివిధ రకాల ధాన్యాలతో బ్రాహ్మణులను శ్రాద్ధ దానంతో తృప్తిపర్చు, సద్గుణసంపన్నుడా!
పుష్కరారణ్యమాసాద్య నియతో నియతాశనః। పితౄంస్తర్పయతే యస్తు సోశ్వమేధమవాప్నుయాత్
పుష్కరారణ్యానికి చేరుకుని నియమంగా, నియమితాహారంతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేసే వాడు, అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
స్నానార్థం తు వయం రామ గచ్ఛామో జ్యేష్ఠపుష్కరమ్। ఇత్యుక్త్వా తే గతాః సర్వే మునయో రాఘవం నృప
స్నానార్థం మేము పెద్ద పుష్కరానికి వెళ్తాము అని చెప్పి, మునులందరూ అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు, రాఘవా.
లక్ష్మణం చాబ్రవీద్రామో మేధ్యమాహర మే మృగమ్। శుద్ధేక్షణం చ శశకం కృష్ణశాకం తథా మధు
రాముడు లక్ష్మణునితో, 'నాకు యజ్ఞానికి యోగ్యమైన మృగాన్ని, శుద్ధమైన కళ్లున్న కుందేళిని, నల్ల ఆకులను, తేనెను తెచ్చి పెట్టు' అని చెప్పాడు.
జంబీరాణి చ ముఖ్యాని మూలాని వివిధాని చ। పక్వాని చ కపిత్థాని ఫలాన్యన్యాని యాని చ
ముఖ్యమైన నిమ్మకాయలు, రకరకాల మూలికలు, పండిన కపిత్థాలు, ఇంకా ఇతర పండ్లను కూడా తెచ్చి పెట్టు.
తాన్యాహరస్వ వై శ్రాద్ధే క్షిప్రమేవాస్తు లక్ష్మణ। తథా తత్కృతవాన్సర్వం రామాదేశాచ్చ రాఘవః
లక్ష్మణా! ఈవన్నీ శ్రాద్ధానికి త్వరగా తెచ్చిపెట్టు. రాముని ఆజ్ఞతో రాఘవుడు అన్నీ యథావిధిగా చేసాడు.
బదరేఙ్గుదిశాకాని మూలాని వివిధాని చ। తత్రాహృత్య చ రామేణ కూటాకారః కృతో మహాన్
రాముడు బదరి, ఇంగుడి చెట్ల కొమ్మలు, రకరకాల ముల్లు దుంపలు తెచ్చి, వాటితో పెద్ద గుడిసెను నిర్మించాడు.
పరిపక్వం చ జానక్యా సిద్ధం రామే నివేదితమ్। స్నాత్వా రామో యోగవాప్యాం మునీంస్తాననుపాలయన్
సీత వంటను బాగా వండిపెట్టి రామునికి సమర్పించింది. రాముడు యోగవాపిలో స్నానం చేసి, అక్కడ ఉన్న మునులను ఆదరించాడు.
మధ్యాహ్నాచ్చలితే సూర్యే కాలే కుతపకే తథా। ఆయాతా ఋషయః సర్వే యే రామేణానుమంత్రితాః
మధ్యాహ్నం దాటి, శ్రాద్ధానికి సమయం వచ్చినప్పుడు, రాముడు ఆహ్వానించిన అన్ని మునులు అక్కడికి వచ్చారు.
తానాగతాన్మునీన్దృష్ట్వా వైదేహీ జనకాత్మజా। రామాంతికం పరిత్యజ్య వ్రీడితాఽన్యత్ర సంస్థితా
వచ్చిన మునులను చూసి, జనకుని కుమార్తె అయిన వైదేహి, రాముని పక్కనుండి సిగ్గుతో అక్కడినుండి తలుపు తీసుకొని వేరేచోట నిలబడింది.
విస్మయోత్ఫుల్లనయనా చింతయానా చ వేపతీ। బ్రాహ్మణా నేహ జానంతి శ్రాద్ధకాలే హ్యుపస్థితాః
ఆమె కన్నులు ఆశ్చర్యంతో పెద్దవయ్యాయి, ఆలోచిస్తూ వణికింది. శ్రాద్ధానికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులు ఆమెను గుర్తించలేదు.
రామేణ భోజితా విప్రాః స్మృత్యుక్తేన యథావిధి। వైదిక్యశ్చ కృతాస్సర్వాః సత్క్రియా యాస్సమీరితాః
రాముడు బ్రాహ్మణులను స్మరణతో, విధిగా భోజనం పెట్టాడు. వేదపద్ధతిలో చెప్పిన అన్ని కార్యాలు కూడా నిర్వహించబడ్డాయి.
పురాణోక్తో విధిశ్చైవ వైశ్వదేవికపూర్వకః। భుక్తవత్సు చ విప్రేషు దత్వా పిండాన్యథాక్రమమ్
పురాణాలలో చెప్పిన విధిగా, వైశ్వదేవ పూజ తర్వాత, బ్రాహ్మణులు భోజనం చేసిన తరువాత, రాముడు వారికి పిండాలను క్రమంగా ఇచ్చాడు.
ప్రేషితేషు యథాశక్తి దత్వా తేషు చ దక్షిణామ్। గతేషు విప్రముఖ్యేషు ప్రియాం రామోఽబ్రవీదిదమ్
తన శక్తికి తగినట్లు బ్రాహ్మణులకు దక్షిణా ఇచ్చి, వారు వెళ్లిన తరువాత, రాముడు తన ప్రియమైనవారితో ఇలా అన్నాడు.
కిమర్థం సుభ్రు నష్టాసి మునీన్దృష్ట్వా త్విహాగతాన్। తత్సర్వం త్వమిదం తత్వం కారణం వద మాచిరమ్
సుందరీ! ఇక్కడికి వచ్చిన మునులను చూసి నువ్వెందుకు కనబడకుండా పోయావు? దయచేసి నిజం చెప్పు, కారణం ఏమిటో త్వరగా చెప్పు.
భవితవ్యం కారణేన తచ్చ గోప్యం న మే కురు। శాపితాసి మమ ప్రాణైర్లక్ష్మణస్య శుచిస్మితే
ఏ కారణమైనా నాకు దాచిపెట్టకు. నీవు నా ప్రాణాలతో, లక్ష్మణుని ప్రాణాలతో బంధించబడ్డావు, స్వచ్ఛమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడవు.
ఏవముక్తా తదా భర్త్రా త్రపయాఽవాఙ్ముఖీ స్థితా। విముంచంతీ సాఽశ్రుపాతం రాఘవం వాక్యమబ్రవీత్
భర్త ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆమె సిగ్గుతో తలదించుకుని నిలబడింది. కన్నీళ్లు జార్చుకుంటూ రాఘవునితో ఇలా చెప్పింది.
శృణు త్వం నాథ యద్దృష్టమాశ్చర్యమిహ యాదృశమ్। రామ త్వయాఽచింత్యమానో రాజేంద్రస్త్విహ చాగతః
ప్రభూ! నేను ఇక్కడ చూసిన అద్భుతాన్ని విను. రామా! నువ్వు గౌరవించే రాజు ఇక్కడకు వచ్చాడు.
సర్వాభరణసంయుక్తౌ ద్వౌ చాన్యౌ చ తథావిధౌ। ద్విజానాం దేహసంయుక్తాస్త్రయస్తే రఘునందన
అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఇద్దరు, అలాగే మరొకరికి బ్రాహ్మణుల రూపంలో ముగ్గురు అక్కడ ఉన్నారు, రఘునందన.
పితరస్తు మయా దృష్టా బ్రాహ్మణాంగేషు రాఘవ। దృష్ట్వా త్రపాన్వితా చాహమపక్రాంతా తవాంతికాత్
రాఘవా! బ్రాహ్మణులలో నా తండ్రిని నేను చూశాను. ఆయనను చూసి సిగ్గుతో నీ దగ్గర నుండి దూరంగా వెళ్లిపోయాను.
త్వయా వై భోజితా విప్రాః కృతం శ్రాద్ధం యథావిధి। వల్కలాజినసంవీతా కథం రాజ్ఞః పురఃసరా1.33.
నువ్వు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, విధిగా శ్రాద్ధం చేసావు. కాని వల్కలాలు, మృగచర్మాలు ధరించినవారు రాజులకు నాయకులుగా ఎలా ఉంటారు?
భవామి రిపువీరఘ్న సత్యమేతదుదాహృతమ్। కౌశేయాని చ వస్త్రాణి కైకేయ్యాపహృతాని చ
నేను శత్రువులను సంహరించేవాడిని, ఇది నిజమే. కౌశేయ వస్త్రాలు, కైకేయి తీసుకుపోయినవి కూడా పోయాయి.
తతః ప్రభృతి చైవాహం చీరిణీ తు వనాశ్రయమ్। జ్ఞాత్వాహం న వదే కించిన్మా తే దుఃఖం భవత్వితి
ఆ సమయంలోనుంచి నేను వనంలో వల్కలాలు ధరించి జీవిస్తున్నాను. ఇది తెలుసుకొని, నీకు బాధ కలగకూడదని నేను ఏమీ చెప్పను.
నాహం స్మరామి వై మాతుర్న పితుశ్చ పరంతప। కదా భవిష్యతీహాంతో వనవాసస్య రాఘవ
పరాంతపా! నాకు తల్లి, తండ్రి ఎవ్వరూ గుర్తు రావడం లేదు. రాఘవా! ఈ వనవాసం ఎప్పుడు ముగుస్తుందో తెలియదు.
ఏతదేవానిశం రామ చింతయంత్యాః పునః పునః। వ్రజంతి దివసా నాథ తవ పద్భ్యాం శపామ్యహమ్
రామా, ఇదే విషయాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, నా రోజులు గడుస్తున్నాయి ప్రభూ. నీ పాదాల మీద ప్రమాణం చేస్తూ చెప్పుతున్నాను.
స్వహస్తేన కథం రాజ్ఞో దాస్యే వై భోజనం త్విదమ్। దాసానామపి యో దాసో నోపభుంజీతయత్క్వచిత్
ఈ భోజనం, నేను నా చేతులతో రాజుకు ఎలా పెట్టగలను? ఇది దాసుల దాసుడికూడా ఎప్పుడూ తినదగినది కాదు.