యదా చార్కే గురౌ సోమే వారేష్వేతేషు వై త్రిషు। త్రీణ్యేతాని చ ఋక్షాణి స్వయం ప్రోక్తాని బ్రహ్మణా
ఆ మూడు రోజుల్లో ఎప్పుడైనా సూర్యుడు, గురుడు లేదా చంద్రుడు ఉంటే, ఆ మూడు నక్షత్రాలను బ్రహ్మా స్వయంగా ప్రకటించాడు.
అత్రాశ్వమేధికం పుణ్యం స్నాతస్య భవతి ధ్రువమ్। దానమక్షయతాం యాతి పితౄణాం తర్పణం తథా
ఇక్కడ స్నానం చేసినవారికి అశ్వమేధ యాగానికి సమానమైన పుణ్యం లభిస్తుంది. దానం అక్షయంగా మారుతుంది, పితృదేవతలకు తర్పణం కూడా అలాగే.
విశాఖాసు యదా భానుః కృత్తికాసు చ చంద్రమాః। స యోగః పుష్కరో నామ పుష్కరేష్వతిదుర్లభః
విశాఖ నక్షత్రంలో సూర్యుడు, కృత్తిక నక్షత్రంలో చంద్రుడు ఉన్నప్పుడు, ఆ యోగాన్ని పుష్కర యోగం అంటారు. అది పుష్కరంలో చాలా అరుదైనది.
అంతరిక్షావతీర్ణే తు తీర్థే పైతామహే శుభే। స్నానం యేఽత్ర కరిష్యంతి తేషాం లోకా మహోదయాః
అంతరిక్షం నుంచి దిగిన ఆ పితామహ తీర్థంలో ఎవరు స్నానం చేస్తే, వారికి మహోన్నత లోకాలు లభిస్తాయి.
న స్పృహాంతేన్యపుణ్యస్య కృతస్యాప్యకృతస్య చ। కరిష్యంతి మహారాజ సత్యమేతదుదాహృతమ్
వారు ఇతర పుణ్యాలకోసం, చేసినదానికి లేదా చేయనిదానికి ఆశపడరు. మహారాజా, ఇది నిజంగా చెప్పబడింది.
తీర్థానాం ప్రవరం తీర్థం పృథివ్యామిహ పఠ్యతే। నాస్మాత్పరం పుణ్యతీర్థం లోకేషు నృప పఠ్యతే
భూమిపై ఉన్న అన్ని పవిత్ర తీర్థాలలో ఇది ప్రధానమైనదిగా చెప్పబడింది. రాజా, దీనికంటే గొప్ప పుణ్యతీర్థం లోకాల్లో మరొకటి లేదు.
కార్తిక్యాం తు విశేషేణ పుణ్యా పాపహరా శుభా। ఉదుంబరవనాత్తస్మాదాగతా చ సరస్వతీ
కార్తీక మాసంలో ఇది ప్రత్యేకంగా పవిత్రమైనది, పాపాలను తొలగించేది, మంగళకరమైనది. అందుకే ఉడుంబర వనంలో నుంచి సరస్వతి ఇక్కడికి వచ్చింది.
తయా తత్పూరితం తీర్థం పుష్కరం మునిసేవితమ్। దక్షిణే శిఖరం భాతి పర్వతస్యావిదూరతః
ఆమె వల్ల, మునులు సేవించిన ఆ పుష్కర తీర్థం నిండిపోయింది. ఆ పర్వతానికి దగ్గరగా దక్షిణ దిశలో శిఖరం ప్రకాశిస్తోంది.
నీలాంజనచయప్రఖ్యం వర్ణతో నీలశాద్వలమ్। తయా తచ్ఛిఖరం తస్య ఖస్థితం పుష్కరం యథా
ఆ శిఖరం నీలాంజనపు రంగులో, ఆకుపచ్చని మైదానంలా మెరుస్తూ, ఆకాశంలో ఒక కమలంలా కనిపించింది.
ప్రావృట్కాలే వియత్పూర్ణం ఘనవృందమివోచ్ఛ్రితమ్। కదంబపుష్పగంధాఢ్యం కుటజార్జునభూషితమ్
వర్షకాలంలో ఆ శిఖరం ఆకాశంలో ఎత్తుగా, మేఘాల గుంపులా నిలిచింది. కదంబపువ్వుల సువాసనతో, కుట్టజ, అర్జునవృక్షాలతో అలంకరించబడింది.
రథమార్గమివారోఢుం రవేస్తచ్ఛిఖరం స్థితమ్। వృత్తైస్సపులకైస్స్నిగ్ధైః స్త్రీణామివ పయోధరైః
ఆ శిఖరం సూర్యుని రథమార్గాన్ని ఎక్కబోతున్నట్టు, వత్తుగా, మృదువుగా, స్త్రీల వక్షోజాల్లా మెత్తగా కనిపించింది.
శ్రీఫలైః శిఖరం భాతి సమన్తాత్సుమనోహరైః। గుంజద్భిః షట్పదకులైః సమంతాదుపశోభితమ్
ఆ శిఖరం చుట్టూ అందమైన శ్రీఫలాలతో మెరిసింది. గుంజుతున్న తేనెటీగల గుంపులతో అందంగా అలంకరించబడింది.
కోకిలారావరుచిరం శిఖి కేకా రవాకులమ్। శృంగే మనోహరే తస్మిన్నుద్గతాసు మనోరమా
ఆ శిఖరంపై కోకిలల మధుర స్వరాలు, నెమళ్ళ కేకలతో నిండిపోయి, అందమైన పక్షులు అక్కడ ఎగిరిపోతూ ఉన్నాయ.
పుణ్యాపుణ్యజలోపేతా నదీయం బ్రహ్మణస్సుతా। వంశస్తంబాత్సువిపులా ప్రవృత్తా చోత్తరాముఖీ
బ్రహ్మదేవుని కుమార్తె అయిన ఆ నది, పుణ్యమైనదీ, అపవిత్రమైనదీ అయిన నీటితో, వెడల్పైన వెంబడికట్టులో పుట్టి, ఉత్తరదిశగా ప్రవహించింది.
గత్వా తతో నాతిదూరాత్పునర్యాతి పరాఙ్ముఖీ। తతః ప్రభృతి సా దేవీ ప్రసన్నా ప్రకటాస్థితా
ఆమె అక్కడి నుంచి ఎక్కువ దూరం పోకుండా తిరిగి దక్షిణదిశగా ప్రవహించింది. అప్పటి నుంచి ఆ దేవత ప్రసన్నంగా, స్పష్టంగా కనిపించసాగింది.
అన్తర్ధానం పరిత్యజ్య ప్రాణినామనుకమ్పయా। కనకా సుప్రభా చైవ నన్దా ప్రాచీ సరస్వతీ
ప్రాణులకు దయతో, కనబడకుండా ఉండడాన్ని వదిలి, కనక, సుప్రభా, నందా, ప్రాచీ, సరస్వతి అనే నదులు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
పంచస్రోతాః పుష్కరేషు బ్రహ్మణా పరిభాషితా। తస్యాస్తీరే సురమ్యాణి తీర్థాన్యాయతనాని చ
పుష్కరంలో బ్రహ్మదేవుడు ఆమెను ఐదు ప్రవాహాలుగా ప్రకటించాడు. ఆమె తీరాల్లో అందమైన తీర్థాలు, పుణ్యస్థలాలు ఉన్నాయి.
సంసేవితాని మునిభిః సిద్ధైశ్చాపి సమంతతః। తేషు సర్వేషు భవితా ధర్మహేతుః సరస్వతీ
ఆ తీర్థాలను మునులు, సిద్ధులు ఎల్లప్పుడూ సందర్శిస్తారు. వాటన్నింటిలో సరస్వతి ధర్మానికి కారణమవుతుంది.
హాటకక్షితిగౌరీణాం తత్తీర్థేషు మహోదయమ్। దానం దత్తం నరైః స్నాతైర్జనయత్యక్షయం ఫలమ్
ఆ బంగారు భూమి దేవతల తీర్థాలలో, అక్కడ స్నానం చేసినవారు ఇచ్చిన దానం, అనంతమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
ధాన్యప్రదానం ప్రవరం వదంతి తిలప్రదానం చ తథా మునీంద్రాః । యైస్తేషు తీర్థేషు నరైః ప్రదత్తం తద్ధర్మహేతు ప్రవరం ప్రదిష్టమ్
ఆ తీర్థాలలో ధాన్యదానం, తిలదానం ఉత్తమమని మహామునులు చెబుతారు. అక్కడ మనుషులు ఇచ్చే దానమంతా పరమధర్మానికి కారణమవుతుంది.
ప్రాయోపవేశం ప్రయతః ప్రయత్నాద్యస్తేషు కుర్యాత్ప్రమదా పుమాన్వా। తీర్థేపి సంయోజ్య మనోపి చేత్థం భుంక్తే ఫలం బ్రహ్మగృహే యథేష్టమ్
ఎవరైనా స్త్రీ అయినా, పురుషుడు అయినా, అక్కడ శ్రద్ధతో, ప్రయత్నంతో ప్రాయోపవేశం చేస్తే, మనసును ఆ తీర్థంలో నిలిపితే, బ్రహ్మలోకంలో కావలసిన ఫలితాన్ని పొందుతారు.
తస్యోపకంఠే మ్రియతే హి యైస్తు కర్మక్షయాత్స్థావరజంగమైశ్చ। తే చాపి సర్వే సకలం ప్రసహ్య లభంతి యజ్ఞస్య ఫలం దురాపమ్
ఆ నది తీరంలో, కర్మక్షయంతో, స్థావరజంగమమైన వారు మరణిస్తే, వారందరూ దుర్లభమైన యజ్ఞఫలాన్ని తప్పక పొందుతారు.
తతస్తు సా ధర్మఫలారణీ చ జన్మాదిదుఃఖార్దితచేతసాం తు। సర్వాత్మనా చారుఫలా సరస్వతీ సేవ్యా ప్రయత్నాత్పురుషైర్మహానదీ
కాబట్టి, జననాది బాధలను తొలగించే, ధర్మఫలాల అడవి అయిన ఆ మహానదిని, సరస్వతిని, శ్రద్ధతో సేవించాలి. ఆమె సంపూర్ణంగా మంగళఫలితాల్ని ఇస్తుంది.
తత్ర యే సలిలం పూతం పిబంతి సతతం నరాః। న తే మనుష్యా దేవాస్తే జగత్యామిహ సంస్థితాః
అక్కడ పవిత్రమైన నీటిని ఎప్పుడూ తాగే మనుషులు, ఈ లోకంలో ఉన్న దేవతలవలె ఉంటారు, వారు మానవులు కారు.
యజ్ఞైర్దానైస్తపోభిశ్చ యత్ఫలం ప్రాప్యతే ద్విజైః। తదత్ర స్నానమాత్రేణ శూద్రైరపి స్వభావజైః
యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సుతో ద్విజులు పొందే ఫలితాన్ని, ఇక్కడ స్నానం చేసిన శూద్రులు కూడా తమ స్వభావానుసారం పొందగలరు.
దర్శనాత్పుష్కరస్యాపి మహాపాతకినోపి యే। తేపి తత్పాపనిర్ముక్తాః స్వర్గం యాంతి తనుక్షయే
పుష్కరాన్ని దర్శించినా, మహాపాతకులు అయినా, వారు ఆ పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతూ, శరీరం విడిచిన తర్వాత స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
తత్రోపవాసీ యజ్ఞస్య పుండరీకస్య యత్ఫలమ్। తత్ప్రాప్నోతి నరః క్షిప్రమల్పాయాసేన పుష్కరే
పుష్కరంలో పుండరీకుని యజ్ఞంలో ఉపవాసం చేసినవాడు, తక్కువ శ్రమతో త్వరగా ఆ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
మాఘమాసే తిలాన్యస్తు ప్రయచ్ఛతి చ స ద్ద్విజే। యథాశక్తి చ భక్త్యా చ స విష్ణుభవనే వసేత్
మాఘమాసంలో ఎవరు తమ శక్తికి తగినట్లు, భక్తితో ద్విజులకు నువ్వులు ఇస్తారో, వారు విష్ణువు లోకంలో నివసిస్తారు.
తత్రోపవాసం స్నానం చ పంచగవ్యాశనం తథా। యః కరోతి నరః సోపి దేహాంతే స్వర్గమాప్నుయాత్1.32.
అక్కడ ఉపవాసం, స్నానం, పంచగవ్య భక్షణం చేసే వ్యక్తి, శరీరం విడిచిన తర్వాత స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
వసంతి తత్సమీపస్థా యేపి తస్కరజాతయః। తేపి తస్యానుభావేన స్వర్యాంతి చ న సంశయః
అక్కడ సమీపంలో ఉన్న దొంగల వంశస్థులైనవారు కూడా, అతని ప్రభావంతో స్వర్గానికి వెళ్తారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.