పులస్త్య ఉవాచ। అహం తే కథయిష్యామి సర్వమేతదశేషతః। యచ్ఛ్రుత్వా న పునర్మోహం యాస్యతే నృపసత్తమ
పులస్త్యుడు అన్నాడు: నీకు నేను అన్నీ పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను. ఇది వినినవాడు, ఓ ఉత్తమ రాజా, ఇకపై మాయలో పడడు.
యేన జాయేత ప్రేతత్వం యేన చాస్మాత్ప్రముచ్యతే। ప్రాప్నోతి నరకం ఘోరం దుస్తరం త్రిదశైరపి
ఎందువల్ల ప్రేతయోని కలుగుతుందో, దానినుండి ఎలా విముక్తి పొందవచ్చో చెబుతాను. దుర్భరమైన నరకాన్ని, దేవతలు కూడా దాటి పోలేని నరకాన్ని, అతడు పొందుతాడు.
సతాం సంభాషణే చైవ పుణ్యతీర్థానుకీర్త్తనే। మానవాస్తు ప్రముచ్యంత ఆపన్నాః ప్రేతయోనిషు
సద్గుణులు, పుణ్యక్షేత్రాల మహిమను చెప్పుకునే సంభాషణలో పాల్గొంటే, ప్రేతయోనిలో పడ్డ మనుషులు కూడా విముక్తి పొందుతారు.
శ్రూయతే హి పురా భీష్మ బ్రాహ్మణః సంశితవ్రతః। పృథుస్సర్వత్ర విఖ్యాతః సంతోషే చ సదా స్థితః
ఓ భీష్మా, పూర్వం ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు. అతడు కఠిన వ్రతాలు పాటించేవాడు, అందరికీ ప్రసిద్ధుడు, ఎప్పుడూ సంతృప్తితో ఉండేవాడు.
స్వాధ్యాయయుక్తో గేహేషు నిత్యయోగశ్చ యోగవిత్। జపయజ్ఞవిధానేన యుక్తం కాలం క్షిపేచ్చ సః
తన ఇంట్లో స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నమై, యోగంలో నిపుణుడై, జపయజ్ఞాలు చేస్తూ కాలాన్ని గడిపేవాడు.
యుక్తః క్షమాదయాభ్యాం చ క్షాంత్యాయుక్తశ్చ తత్త్వవిత్। అహింసాహితచిత్తశ్చ మార్ద్దవే చ తథాస్థితః
అతడు సహనం, దయతో కూడి, క్షమతో స్థిరంగా ఉండేవాడు. అహింస, మృదుత్వం మనసులో పెట్టుకుని, సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడు.
బ్రహ్మచర్యసమాయుక్తస్తపోయోగసమన్వితః। యుక్తః స పితృకార్యేషు యుక్తో వైదికకర్మసు
బ్రహ్మచర్యంలో స్థిరంగా ఉండి, తపస్సు, యోగంలో నిమగ్నమై, పితృకార్యాల్లో శ్రద్ధగా, వేదకర్మల్లో అప్రమత్తంగా ఉండేవాడు.
పరలోకభయేయుక్తో యుక్తస్సత్యవచః ప్రతి। యుక్తో మధురవాక్యేషు యుక్తశ్చాతిథిపూజనే
పరలోక భయంతో, సత్యవంతుడిగా, మృదువుగా మాట్లాడే వాడిగా, అతిథులను గౌరవించే మనసుతో ఉండేవాడు.
ఇష్టాపూర్తసమాయుక్తో యుక్తో ద్వంద్వవివర్జనే। స్వకర్మవిధిసంయుక్తో యుక్తః స్వాధ్యాయకర్మసు
దానం, యజ్ఞాది పనుల్లో నిమగ్నమై, ద్వంద్వాలు లేని వాడై, తన కర్తవ్యాలను నిబద్ధంగా చేయడంలో, స్వాధ్యాయంలో శ్రద్ధగలవాడిగా ఉండేవాడు.
ఏవం కర్మాణి కుర్వంతస్సంసారవిజిగీషయా। బహూన్యబ్దాన్యతీతాని బ్రాహ్మణస్య గృహే సతః
ఇలా సంసారం దాటి పోవాలనే తపనతో కర్మలు చేస్తూ, బ్రాహ్మణుడిగా గృహస్థాశ్రమంలో అనేక సంవత్సరాలు గడిపాడు.
తస్య బుద్ధిరియం జాతా తీర్థాభిగమనం ప్రతి। పుణ్యైస్తీర్థజలైరేతత్క్లిన్నం కుర్యాం కలేవరమ్
తర్వాత అతని మనసులో ఇలా ఆలోచన వచ్చింది: 'పుణ్య తీర్థ జలాలతో ఈ శరీరాన్ని పవిత్రం చేసుకోవాలి.'
ప్రయతః పుష్కరే స్నాత్వా భాస్కరస్యోదయం ప్రతి। కృతజప్యనమస్కారోప్యద్ధ్వానం ప్రత్యపద్యత
పుష్కరంలో పవిత్రంగా స్నానం చేసి, ఉదయాన్నే సూర్యోదయాన్ని చూసి, జపాలు, నమస్కారాలు చేసి, ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అగ్రతః పంచపురుషానపశ్యత్సోతి భీషణాన్। వనే కంటకవృక్షాఢ్యే నిర్జనే పక్షివర్జితే
ముందుగా, ముక్కు పిండి భయంకరంగా కనిపించే ఐదుగురు పురుషులను, ముల్లుబొట్లు, చెట్లతో నిండిన, పక్షులు లేని, ఎవరూ లేని అడవిలో చూశాడు.
తాన్దృష్ట్వా వికృతాకారాన్సుఘోరాన్పాపదర్శనాన్। ఈషత్సంత్రస్తహృదయో వ్యతిష్ఠన్నిశ్చలాకృతిః
వారిని చూడగానే, విచిత్రమైన రూపాలతో, భయంకరంగా, దుర్దర్శనంగా ఉండటంతో, అతని హృదయం కొంత కలవరపడినా, స్థిరంగా నిలబడ్డాడు.
అవలంబ్య తతో ధైర్య్యం భయముత్సృజ్య దూరతః। పప్రచ్ఛ మధురాభాషీ కే యూయం వికృతాః కుతః
ఆ తర్వాత ధైర్యంగా ఉండి, భయాన్ని వదిలి, దూరం నుంచే మృదువుగా ఇలా అడిగాడు: 'మీరు ఎవరు? ఇంత విచిత్రంగా ఎందుకు ఉన్నారు? ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు?'
కిం వా చైవ కృతం కర్మ యే నప్రాప్తాశ్చ వైకృతమ్। కథమేవంవిధాః సర్వే ప్రస్థితాః కుత్ర చాధ్వని
'మీరు ఏ పనులు చేసారు? మంచి స్థితికి ఎందుకు రాలేకపోయారు? మీరు అందరూ ఇలా ఎందుకు ఉన్నారు? ఈ మార్గంలో ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు?' అని అడిగాడు.
ప్రేతా ఊచుః। క్షుత్పిపాసాన్వితా నిత్యం మహాదుఃఖసమావృతాః। హృతప్రజ్ఞా వయం సర్వే నష్టసఞ్జ్ఞావిచేతసః
ప్రేతలు ఇలా చెప్పారు: 'మేము ఎప్పుడూ ఆకలి, దాహంతో బాధపడుతూ, మహా దుఃఖంలో మునిగిపోయి, జ్ఞానం పోయి, మనస్సు, బుద్ధి లేని వారమయ్యాం.'
న జానీమో దిశం చాపి ప్రదిశం చాపి కాం చ న। నాంతరిక్షం మహీం చాపి న జానీమో దివం తథా
'మేము ఏ దిక్కు కూడా తెలియదు, ఏ ప్రాంతం తెలియదు, ఆకాశం, భూమి, స్వర్గం ఏదీ మాకు తెలియదు.'
యదేతద్దుఃఖమాఖ్యాతమేతదేవ సుఖం భవేత్। ప్రభాతమిదమాభాతి భాస్కరోదయదర్శనాత్
'మీరు దుఃఖం అనేది, మాకు అయితే అదే సుఖం. ఇప్పుడు సూర్యోదయం కనబడుతున్నందున, ఉదయం అయిందని అనిపిస్తోంది.'
అహం పర్యుషితో నామ సూచీముఖస్తథాఽపరః। శీఘ్రగో రోహకశ్చైవ పంచమో లేఖకస్తథా
'నేను పర్యూషితుడిని, వేరొకడు సూచీముఖుడు, ఇంకొకడు శీఘ్రగుడు, రోహకుడు, ఐదవాడు లేఖకుడు.'
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। ప్రేతానాం కర్మజాతానాం నామ్నా వై సంభవః కుతః। కిం తత్కారణముద్దిశ్య యతో యూయం సనామకాః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అడిగాడు: 'ప్రేతలకు పాపఫలంగా జన్మించినా పేర్లు ఎలా వచ్చాయి? మీరు ఈ పేర్లతో ఎందుకు పిలవబడుతున్నారు?'
ప్రేతా ఊచుః। అహం స్వాదు సదా భుంజే దద్యాం పర్యుషితం ద్విజే। ఏతత్కారణమాసాద్య నామ పర్యుషితో మమ
ప్రేతలు ఇలా చెప్పారు: 'నేను ఎప్పుడూ తాజా ఆహారం తింటాను, కానీ బ్రాహ్మణులకు పాత ఆహారం ఇస్తాను. అందుకే నాకు పర్యూషితుడు అనే పేరు వచ్చింది.'
సూచితా బహవోఽనేన విప్రాశ్చాన్నాద్యకాంక్షిణః। ఏతత్కారణముద్దిశ్య సూచీముఖాభిధో మతః
'ఇతడు చాలా మంది బ్రాహ్మణులను, అన్నం ఆశించినవారిని సూచి పొడిచాడు. అందుకే ఇతడిని సూచీముఖుడు అంటారు.'
శీఘ్రం గతోఽస్మి విప్రేణ యాచితః క్షుధితేన చ। ఏతత్కారణముద్దిశ్య శీఘ్రగో ద్విజసత్తమ
'ఒకసారి ఓ ఆకలితో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు అడిగినప్పుడు నేను వెంటనే అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాను. అందుకే నన్ను శీఘ్రగుడు అంటారు, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణా.'
గృహోపరి సదా స్వాదు భుంక్తే ద్విజభయేన హి। ఉద్విగ్నమానసస్తత్ర తేనాసౌ రోహకః స్మృతః
బ్రాహ్మణుల భయంతో ఎప్పుడూ ఇంటి మీదే రుచికరమైన ఆహారం తింటూ, మనసు ఎల్లప్పుడూ కలవరంగా ఉండేవాడిని అందుకే అతడిని 'రోహకుడు' అంటారు.
మౌనే చాపి స్థితో నిత్యం యాచితో విలిఖన్మహీమ్। అస్మాకమపి పాపిష్ఠో లేఖకో నామ నామతః
ఎప్పుడూ మౌనంగా ఉండి, అడిగినప్పుడు నేలను గీసుకుంటూ, మనలోనే అత్యంత పాపిష్టుడైన వాడిని 'లేఖకుడు' అని పిలుస్తారు.
కృచ్ఛ్రేణ లేఖకో యాతి రోహకస్తు అవాక్శిరాః। శీఘ్రగః పంగుతాం ప్రాప్తః సూచీ సూచీముఖోఽభవత్
లేఖకుడు కష్టంగా వెళ్తాడు, రోహకుడు తలకిందులుగా పోతాడు. శీఘ్రంగా కదిలే, కాలి లోపంతో ఉన్న సూచి, సూచి ముఖుడయ్యాడు.
పర్యుషితో లమ్బగ్రీవో లంబోదర ఉదాహృతః। బృహద్వృషణలంబోష్ఠః పాపాదస్మాదజాయత
పాతదైన, వేలాడే మెడతో, లంబోదరుడు అని పిలవబడే, పెద్ద వృషణాలు, మందమైన పెదవులు కలవాడుగా పాపం వల్ల జన్మించాడు.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతమాత్మవృత్తం సహేతుకమ్। పృచ్ఛస్వ యది తే శ్రద్ధా పృష్టాశ్చ కథయామహే
ఇది నా జీవితం, దానికి కారణాలు అన్నీ నీకు చెప్పాను. నీవు విశ్వాసంతో అడిగితే, అడిగినప్పుడు మేము చెప్పగలం.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। యే జీవా భువి తిష్ఠంతి సర్వేప్యాహారమూలకాః। యుష్మాకమపి చాహారం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు ఆహారంతో బతుకుతాయి. మీ ఆహారం గురించి కూడా నిజంగా వినాలని నాకు ఉంది.