అథ విహితవిధానం కాలమాసాద్య దేవస్త్రిదశగణహితార్థం సర్వభూతానుకంపీ। విమల విరల కేశశ్చంద్రశంఖోదయశ్రీరదితితనయభావం దేవదేవశ్చకార
ఆ సమయంలో నిర్ణయించిన విధంగా కాలం వచ్చి, సమస్త భూతాలకు కరుణతో, దేవతల మేలుకోసం, చంద్రుని, శంఖాన్ని పోలిన కాంతితో, స్వచ్ఛమైన అరుదైన జుట్టుతో, దేవదేవుడు అయినవాడు అదితి కుమారుడిగా అవతరించాడు.
అవతరతి చ విష్ణౌ సిద్ధదేవాసురాణామనిమిషనయనానాం విప్రసేదుర్ముఖాని। అతివిరతరజోభిర్వాయుభిః సంవహద్భిర్దినమపి చ తదాసీజ్జన్మ విష్ణోః సుగర్భే
విష్ణువు అవతరించేటప్పుడు, సిద్ధులు, దేవతలు, అసురులు—all కలిసినవారి ముఖాలు ప్రకాశించాయి; గాలులు ధూళిని తగ్గించగా, ఆ రోజు కూడా ప్రకాశవంతంగా మారింది, విష్ణువు గర్భంలో జన్మించినప్పుడు.
అదితిరజనగర్భా సాపి దేవీ ప్రయాంతీ నతజఘనభరార్త్తా మందసంచారరమ్యా। అలసవదనఖేదం పాండుభావం వహంతీ గురుతరమవగాఢం గర్భమేవోద్వహంతీ1.30.
అదితి రాణి, దేవకుమారుడిని గర్భంలో ధరించి, భారంతో వంగిపోయి, నెమ్మదిగా నడుస్తూ, ముఖం అలసటతో, వర్ణం పసుపు వలె మారిపోయి, లోతుగా కూరుకుపోయిన గర్భాన్ని మోయుతూ కష్టపడింది.
తతః ప్రవిష్టే ఖలు గర్భవాసం నారాయణే భూతభవిష్యయోగాత్। వినాపదం ప్రాప్తమనోరథాని భూతాని సర్వాణి తదా బభూవుః
ఆ సమయంలో నారాయణుడు నిజంగా గర్భంలో ప్రవేశించినప్పుడు, గత భవిష్యత్తుల కలయికతో, అన్ని జీవులు తాము కోరిన కోరికలు యత్నం లేకుండానే పొందాయి.
సమీరణో వాతి చ మందమందం పతత్సు వర్షేషు నగోద్భవేషు। వివిక్తమార్గేషు దిగంతరేషు జనేషు వై సత్యముపాగతేషు
గాలులు మృదువుగా వీశాయి, వర్షాలు పడుతూ, పర్వతాలు పుట్టుకొస్తున్నాయి; ఒంటరి మార్గాల్లో, దూర ప్రాంతాల్లో, ప్రజల్లో సత్యమే ప్రబలంగా నిలిచింది.
విముచ్యమానే గగనే రజోభిః శనైశ్శనైర్నశ్యతి చాంధకారే। ఉదరాంతర్గతే విష్ణౌ ద్రోహబుద్ధిస్తదాభవత్
ఆకాశంలో ధూళి మెల్లగా విడిపోతుండగా, చీకటి నెమ్మదిగా తొలగిపోయింది; విష్ణువు గర్భంలో ఉన్నప్పుడు, శత్రుత్వ భావన అప్పుడే కలిగింది.
తాం నిశామయ రాజేంద్ర దేవమాతుర్యథాక్రమమ్। కిమనుక్రమణేనైవ లంఘయామి త్రివిష్టపమ్
ఓ రాజేంద్రా, దేవతామాత యొక్క క్రమాన్ని చూడు; నేను ఎందుకు ఒక్కొక్కటిగా వివరించాలి? నేను మూడు లోకాలను దాటి పోతాను.
బాష్కలిం దానవేంద్రం తం కుర్యాం పాతాలవాసినమ్। శక్రస్య తు మయా దత్తం ధనం లావణ్యమేవ చ
ఆ బాష్కలి అనే దానవేంద్రుడిని పాతాళంలో నివసించేలా చేస్తాను; ఇంద్రుడికి నేను ధనం, సౌందర్యం ఇచ్చాను.
దానవానాం వినాశాయ ఏకైవ ప్రభవామ్యహమ్। క్షిపామి శరజాలాని చక్రయానాన్యనేకశః
దానవులను నాశనం చేయడానికి నేను ఒక్కడినే సమర్థుడను; బాణాల వర్షాన్ని, అనేక చక్రయానాలను విసురుతాను.
గదావ్రాతాంశ్చ వివిధాన్దానవానాం వినాశనే। విబుధాన్దేవలోకస్థానధోభూమేస్తు దానవాన్
దానవుల సంహారానికి అనేక రకాల గదల సమూహాలను కూడా ప్రయోగిస్తాను; దేవలోకంలో ఉన్న దేవతలు, అడోగత భూముల్లో ఉన్న దానవులు కూడా నా చేతిలో పడతారు.
కరోమి కాలయోగేన తత్తు కార్యం వ్రతేన మే। నిస్సృతా సహసా వాణీ వక్త్రమేవాభిసంస్థితా
సరైన సమయంలో, నా వ్రతానికి అనుగుణంగా ఆ కార్యాన్ని నేను చేస్తాను. అయితే, అకస్మాత్తుగా మాట నా నోటికి వచ్చి నిలిచిపోయింది.
యేనేదం చిన్త్యతే పూర్వం యన్న దృష్టం న చ శ్రుతమ్। బంధం వై దనుముఖ్యస్య కృతం కోపేన పశ్య మే
ముందుగా మనసులో ఆలోచించినది, చూడనిది, విననిది — ఇదిగో, కోపంతో నేను ఆ దానవుల ప్రధానుడిని బంధించాను.
కశ్యపాయ పురా దత్తం ధనం లావణ్యమేవ చ। కిమయం విగతోత్సాహో వాయవోథ సమాకులాః
కశ్యపునికి అప్పట్లో ఇచ్చిన ధనం, అందం — ఇవి గాలికి పోయాయా? లేక గాలులే బలహీనంగా అయిపోయాయా?
భ్రమతీవ హి మే దృష్టిర్మైతద్రూపం ప్రచింతితమ్। ఆవిష్టా కిమహం వచ్మి కేనాప్యసదృశం వచః
నా చూపు తారుమారు అవుతోంది, మనసులో ఊహించినది రూపం దాల్చినట్లుంది. ఎవరో ప్రభావంతో, నన్ను తగినది కాని మాట మాట్లాడించేశారు — నేను ఏమి చెప్పగలను?
వికల్పవశమాపన్నాఽభీక్ష్ణం హృదిమమర్శ సా। దధార దివ్యం వర్షాణాం సహస్రం దివ్యమీశ్వరమ్
అనుమానంతో, మనసులో ఎప్పుడూ కలవరంగా, ఆమె దివ్యుడైన ప్రభువును వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు గర్భంలో ధరించింది.
తతః సమభవత్తస్యాం వామనో భూతవామనః। జాతేన యేన చక్షూంషి దానవానాం హృతాని వై
అప్పుడే, ఆమెలో వామనుడు జన్మించాడు — అద్భుతమైన వామనుడు. అతని జననంతో దానవుల కళ్ళు మాయమయ్యాయి.
జాతమాత్రే తతస్తస్మిన్దేవదేవే జనార్దనే। నద్యః స్వచ్ఛాంబువాహిన్యో వవౌ గంధవహోఽనిలః
దేవతల దేవుడైన జనార్దనుడు జన్మించిన వెంటనే, నదులు స్వచ్ఛమైన నీటిని ప్రవహించాయి, పరిమళభరితమైన గాలి వీచింది.
కశ్యపోపి సుఖం లేభే తేన పుత్రేణ భాస్వతా। సర్వేషాం మానసోత్సాహస్త్రైలోక్యాంతరవాసినామ్
ఆ ప్రకాశవంతమైన కుమారుని వల్ల కశ్యపుడు కూడా ఆనందాన్ని పొందాడు. మూడు లోకాలలోని అన్ని జీవుల మనసులు ఉత్సాహంతో నిండిపోయాయి.
సంజాతమాత్రే తు తతో జనాధిపజనార్దనే। స్వర్గలోకే దుందుభయో వినేదుస్తైశ్చ తాడితాః
జనార్దనుడు జన్మించినప్పుడు, స్వర్గంలో దుండుభులు మోగించబడ్డాయి, అక్కడ ఉన్నవారు వాటిని మ్రోగించారు.
అతిప్రహర్షాత్తు జగత్త్రయస్య మోహశ్చ దుఃఖాని చ నాశమీయుః। జగో చ గన్ధర్వగణోతిమాత్రం భావస్వరైర్భర్తృవిమిశ్రితాశ్చ
అతి ఆనందంతో మూడు లోకాలలో మోహం, దుఃఖాలు అంతా తొలగిపోయాయి. గంధర్వ గణాలు పరమ భక్తితో, ప్రకాశవంతమైన దేవతలతో కలిసి పాటలు పాడారు.
సురాఙ్గనాశ్చాపి చ భావయుక్తా నృత్యంతి తత్రాప్సరసాం సమూహాః। తథైవ విద్యాధరసిద్ధసంఘా విమానయానైర్ముదితా భ్రమంతి
దేవతా స్త్రీలు భావావేశంతో అక్కడ నాట్యం చేశారు, అప్సరసల సమూహాలతో కలిసి. అలాగే విద్యాధరులు, సిద్ధులు తమ విమానాలలో ఆనందంగా సంచరించారు.
వదంతి సత్యానృతకార్యనిర్ణయం తథాభిరంగం ప్రతిదర్శయంతి। గాయంతి గేయం వినివృత్తరాగా ముహుర్ముహుర్దుఃఖసుఖప్రభూతాః
వారు సత్యం–అసత్యాన్ని విచారిస్తూ, తమ నైపుణ్యాన్ని చూపిస్తూ మాట్లాడారు. రాగాలు తగ్గిన వారు మధురమైన పాటలు పాడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖం, సుఖంతో మునిగిపోయారు.
నృత్యంతి వై స్వర్గగతాశ్చ తే తు ధర్మార్జితం స్వర్గమితో వ్రజంతి। ఇతి విగతవిషాదే నిర్మలే జీవలోకే తిమిరనికరముక్తా నిర్వృతిం ప్రాప్తుకామాః
ధర్మంతో స్వర్గాన్ని పొందిన వారు అక్కడ నాట్యం చేశారు, అక్కడి నుండి మరల స్వర్గానికి వెళ్లారు. దుఃఖం లేని, నిర్మలమైన జీవ లోకంలో, అంధకారాన్ని దాటి, పరమానందాన్ని పొందాలని ఆశించారు.
తత్రోచుః కేచిదుర్వ్యాం జయజయ భగవన్సంప్రహృష్టాశ్చ కేచిత్। త్వేవం ప్రోక్తప్రణాదైరవిరల మనసశ్చానువాదైస్తథాన్యైః। ధ్యాయంతేన్యే నిగూఢం జననభయ జరామృత్యువిచ్ఛేదహేతో-। రిత్యేవం కృత్స్నమాసీజ్జగదిదమఖిలం సర్వతః సంపృహృష్టమ్
అక్కడ కొందరు ఆకాశంలో 'జయహో భగవన్' అని ఉత్సాహంగా పలికారు; మరికొందరు ఆనందంతో మునిగిపోయారు. అలాంటి నిరంతర నినాదాలతో, హృదయాల ప్రతిధ్వనులతో, మరికొందరు జనన, భయం, వృద్ధాప్యం, మరణానికి కారణాన్ని అంతరంగంగా ధ్యానించారు. ఇలా మొత్తం జగత్తు ఆనందంతో నిండిపోయింది.
పరమాసాద్య యం విష్ణుం బ్రహ్మాహ జగతః కృతే। జాతోయం భవతామర్థే వామనో యదపీశ్వరః
పరమ విశ్ణువును చేరి, బ్రహ్మ ఈ లోకానికి మేలుకోసం ఇలా అన్నాడు: 'ఈ వామనుడు, భగవంతుడు అయినా, నీ కోసమే జన్మించాడు.'
ఏష బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ ఏష ఏవ మహేశ్వరః। ఏష వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ స్వర్గశ్చైష న సంశయః
ఈయన బ్రహ్మ, ఈయన విశ్ణువు, ఈయనే మహేశ్వరుడు. ఈయనే వేదాలు, యజ్ఞాలు, స్వర్గం కూడా — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణువ్యాప్తమిదం సర్వం జగత్స్థావరజంగమమ్। ఏకః స తు పృథ్క్త్వేన స్వయంభూరితి విశ్రుతః
ఈ జగత్తులో స్థావరజంగమమంతా విశ్ణువు ద్వారా వ్యాపించిఉంది. ఒకడే అయినా, అనేక రూపాలలో కనిపించే స్వయంభువు అని ప్రసిద్ధి.
యథార్థవర్ణకే స్థానే విచిత్రః స్ఫాటికో మణిః। తతో గుణవశాత్తస్య స్వయంభోరనువర్త్తనమ్
ఎలా రంగురంగుల రత్నం దాని పక్కన ఉన్న రంగులను ప్రతిబింబిస్తుందో, అలాగే స్వయంభువు తన చుట్టూ ఉన్న గుణాల ప్రకారం కనిపిస్తాడు.
యథా హి గార్హపత్యోగ్నిరన్యసంజ్ఞాం పునర్వ్రజేత్। లభేత సంజ్ఞాం భగవాన్బ్రాహ్మాదిషు తథా హ్యసౌ
ఇలానే గార్హపత్యాగ్ని పేరు మారిన తర్వాత మళ్లీ తన అసలు పేరును పొందినట్లే, భగవంతుడు బ్రాహ్మణులు మొదలైనవారిలో తన పేరును తిరిగి పొందుతాడు.
సర్వథా వామనో దేవో దేవకార్యం కరిష్యతి। ఏవం చింతయతాం తేషాం భావితానాం దివౌకసామ్
ప్రతి విధంగా వామనుడు దేవతల పనిని నెరవేర్చుతాడని, ఆ భక్తితో ఉన్న దేవలోకవాసులు అంతా ఆలోచించారు.