క్షణాత్సభాయాం పశ్యామి యమం పింగలలోచనమ్ । కృష్ణముఖం మహారౌద్రం మృత్యువ్యాధిశతాన్వితమ్
ఒక క్షణంలోనే సభలో పింగళ నేత్రాలు, నల్ల ముఖం, భయంకరమైన యముని, చుట్టూ వందలాది వ్యాధులు, మరణంతో కూడిన వాడిని చూసాను.
వాతపిత్త శ్లేష్మదోషైర్మూర్తిమద్భిస్తు సేవితమ్ । కాయశోషజ్వరాతంక స్ఫోటికా లూతకాదిభిః
వాయు, పిత్త, కఫ దోషాలతో కూడిన రూపాలు, కాయశోషం, జ్వరం, వ్యాధులు, చర్మపు పుండ్లు, క్షయ వ్యాధులతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
జ్వాలాంగమర్దశీర్షార్తి భగందర బలక్షయైః । కంఠమాలాక్షిరోగైశ్చ మూత్రకృచ్ఛ్రజ్వరవ్రణైః
దహనం, శరీర నొప్పి, తల నొప్పి, భగందర వ్యాధి, బలహీనత, గొంతు పుండ్లు, కంటి వ్యాధులు, మూత్రకృచ్ఛ్రం, జ్వరం, గాయాలు — ఇవన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి.
విమూర్చ్ఛికా గలగ్రాహ హృద్రోగైర్భూతతస్కరైః । ఇత్థం బహువిధై రౌద్రైర్నానారూపైర్భయంకరైః
మూర్చ, గొంతు పట్టడం, హృదయ వ్యాధులు, భూతాలు, దొంగలు — ఇలా ఎన్నో రకాల భయంకరమైన రూపాలతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
కపాలశిరోహస్తైశ్చ సంగ్రామే నరకే తథా । రాక్షసైర్దానవైర్ఘోరైరుపవిష్టైః పురః స్థితైః
కపాలాలు, తలలు, చేతులతో కూడిన నరక యుద్ధభూమిలో, రాక్షసులు, దానవులు భయంకరంగా నన్ను చుట్టుముట్టి, కొందరు కూర్చుని, కొందరు నిలబడి ఉన్నారు.
ధర్మాధికారిభిశ్చాత్ర చిత్రగుప్తాది లేఖకైః । వ్యాఘ్ర సింహ వరాహైశ్చ శిఖాసర్పైః సుదుర్ద్ధరైః
ధర్మాధికారులు, చిత్రగుప్తుడు వంటి లేఖకులు, పులులు, సింహాలు, పందులు, జటాజూటాలతో ఉన్న పాములు — వీరంతా అక్కడ ఉన్నారు.
వృశ్చికైర్దంష్ట్రిభిర్భూతైః కీటకైర్మత్కుణాదిభిః । వృక చిత్రాది శునకైః కంకైర్గృధ్రైశ్చ జంబుకైః
చీమలు, విషపూరితమైన భూతాలు, పురుగులు, గొంగళిపురుగులు, నక్కలు, విచిత్రమైన కుక్కలు, కొంగలు, గద్దలు, నక్కలు అక్కడ ఉన్నాయి.
తస్కరైర్భూతదారిద్రైర్మారిభిర్డాకినీగ్రహైః । ముక్తకేశైః శ్వాసకాసైర్భ్రుకుటీ కుటిలాననైః
దొంగలు, దారిద్ర్య భూతాలు, మారు దెయ్యాలు, డాకినీలు, జుట్టు విడిచినవారు, శ్వాసకోస వ్యాధులు, మోపురాలు, వంకర ముఖాలు ఉన్నవారు అక్కడ ఉన్నారు.
బృహత్ప్రతాపైర్నోభీతైః శాసకైః పాపకర్మణామ్ । యమః సభాయాం శుశుభే సేవ్యమానః పరిగ్రహైః
పాపకార్యాలు చేసే వారిని పాలించే, భయంకరమైన, నిర్భయంగా ఉన్న అధికారులతో యముడు తన సభలో చుట్టూ ఉన్న వారితో ఎంతో ప్రభావంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
భీమాటవికజీవైశ్చ యథా వ్యాలాంజనో గిరిః । తతో విశ్వేశ్వరః ప్రాహ సమయః కింకరాన్ప్రతి
అడవి జంతువులా భయంకరమైన ప్రాణులతో, విషపూరిత జంతువులు పర్వతాన్ని చుట్టినట్టు, అప్పుడు జగత్తు అధిపతి తన సేవకులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
నామభ్రాంతైర్భవద్భిశ్చ సమానీతః కథం మునిః । భీమకస్యాత్మజో గ్రామే కౌండిన్యే ముద్గలాభిధః
మీరు పేరులో పొరపాటు చేసి, భీముని కుమారుడైన ముద్గలుడు అనే క్షత్రియ మునిని, కౌండిన్య గ్రామం నుండి ఇక్కడికి ఎలా తీసుకొచ్చారు?
క్షీణాయుః క్షత్రియః సోఽస్తి ఆనేయో ముచ్యతామసౌ । శ్రుత్వైతత్తే గతాస్తస్మాదాయాతాః పునరేవ తే
అతడు జీవితకాలం తగ్గిపోయిన క్షత్రియుడు. అతన్ని తీసుకురావాల్సింది, కానీ ఇప్పుడు విడిచిపెట్టండి. మీరు చెప్పినది విని, వారు అక్కడికి వెళ్లి మళ్లీ తిరిగి వచ్చారు.
ధర్మరాజం పునః ప్రాహుః సర్వే తే యమకింకరాః । తత్రాస్మాభిర్గతైర్దేహీ క్షీణాయుర్నోపలక్షితః
అందరు యముని సేవకులు మళ్లీ ధర్మరాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నారు: 'మేము అక్కడికి వెళ్లినప్పుడు, ఆయుష్షు పూర్తయిన శరీరధారి కనిపించలేదు.'
యమ ఉవాచ- కిం కారణమదృశ్యాస్తే ప్రాయేణ భవతాం నరాః । సుకృతా ద్వాదశీయైస్తు ఖ్యాతా వైతరణీ నదీ
యముడు ఇలా అన్నాడు: 'మీకు ఎక్కువగా అలాంటి మనుషులు ఎందుకు కనిపించరని కారణం ఏమిటి? ద్వాదశి వ్రతం చేసినవారికి వైతరణి నది ప్రసిద్ధి చెందింది.'
ఉజ్జయిన్యాం ప్రయాగే వా యమునాయాం చ యే మృతాః । తిలహస్తిహిరణ్యాది దత్తం యైస్తు గవాహ్నికమ్
ఉజ్జయినిలో, ప్రయాగలో లేదా యమునా తీరంలో మరణించినవారు, ఎండు నువ్వులు, బంగారం వంటి దానాలు ఇచ్చినవారు, లేదా రోజూ గోవు పూజ చేసినవారు—
దూతా ఊచుః - తద్వ్రతం కీదృశం బ్రహ్మన్బ్రూహి సర్వమశేషతః । కిం తత్ర దేవ కర్త్తవ్యం పురుషైస్తవతోషదమ్
దూతలు అన్నారు: 'బ్రహ్మన్, ఆ వ్రతం ఎలా ఉంటుందో పూర్తిగా వివరించండి. అక్కడ మనుషులు ఏం చేయాలి? దేవా, నిన్ను సంతుష్టిపర్చేందుకు ఏమి చేయాలి?'
యేన కృతా నరశ్రేష్ఠ ద్వాదశీ కృష్ణపక్షజా । ఉపవాసే చ తేనైవ కథం పాపాత్ప్రముచ్యతే
ఏ వ్రతం వల్ల, ఓ ఉత్తమ పురుషా, కృష్ణపక్ష ద్వాదశి రోజున ఉపవాసం చేసి, పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది?
తద్వ్రతం కేన విధినా కర్త్తవ్యం చ యథా వద । సుప్రసన్నేన వక్తవ్యం దయాం కృత్వా దయానిధే
ఆ వ్రతాన్ని ఏ విధంగా చేయాలి? దయామయుడా, మనసు విప్పి, దయతో మాకు వివరంగా చెప్పు.
శ్రీముద్గల ఉవాచ- దూతానాం వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధురం తదా । సర్వం వదామి భో దూతా యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్
శ్రీముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు: దూతల మాటలు విని, ఆయన మధురంగా ఇలా పలికాడు: 'ఓ దూతలారా, నేను చూచినదీ, విన్నదీ అన్నీ మీకు చెప్పుతాను.'
యమ ఉవాచ- మార్గశీర్షాది మాసే తు యా ఇమాః కృష్ణపక్షజాః । తాసు పూర్వాసు విధివద్దూతా వైతరణీవ్రతమ్
యముడు ఇలా అన్నాడు: 'మార్గశిరమాసం మొదలుకొని వచ్చే నెలల్లో, కృష్ణపక్షంలో, ముందుగా వచ్చే రోజుల్లో, దూతలారా, వైతరణి వ్రతాన్ని విధిగా ఆచరించాలి.'
ప్రతిమాసం చ కర్త్తవ్యం యావద్వర్షం భవేద్ధ్రువమ్ । యాం తు కృత్వా తు భో దూతా ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
ప్రతి నెలా, ఏడాది పాటు నిరంతరం ఆ వ్రతాన్ని చేయాలి. దానిని ఆచరించినవారు తప్పక విముక్తి పొందుతారు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఉపవాసస్య నియమః కర్త్తవ్యో విష్ణు తుష్టిదః । అద్య మే దేవదేవేశ ఉపవాసో భవిష్యతి
ఉపవాస నియమాన్ని తప్పనిసరిగా పాటించాలి, అది విష్ణువును సంతోషపరుస్తుంది. 'ఈ రోజు, దేవదేవా, నా ఉపవాసం జరుగుతుంది' అని సంకల్పించాలి.
ద్వాదశ్యాం పూజ్య గోవిందం భక్తిభావసమన్వితమ్ । స్వప్నేంద్రియస్య వైకల్యాద్భోజనం యచ్చ మైథునమ్
ద్వాదశి రోజున, గోవిందుని భక్తితో పూజించాలి. కలలో లేదా ఇంద్రియాల వల్ల తినడం లేదా మైథునం జరిగితే—
తత్సర్వం క్షమ మే దేవ కృపాం కృత్వా మమోపరి । ఏవం వై నియమం కృత్వా మధ్యాహ్నే తీర్థమావ్రజేత్
దేవా, నాపై కృప చూపించి, అవన్నీ క్షమించు. ఇలా నియమాన్ని పాటించి, మధ్యాహ్నం పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లాలి.
మృద్గోమయ తిలాన్నీత్వా గంతవ్యం విధిపూర్వకమ్ । స్నానం తత్ర ప్రకర్తవ్యం వ్రతసంపూర్ణహేతవే
మట్టి, గోమయం, నువ్వులు తీసుకొని, విధి ప్రకారం అక్కడికి వెళ్లాలి. అక్కడ స్నానం చేసి వ్రతాన్ని పూర్తిచేయాలి.
అశ్వక్రాంతేతి మంత్రేణ స్నానం కుర్యాద్విశేషతః । అశ్వక్రాంతే రథక్రాంతే విష్ణుక్రాంతే వసుంధరే
'అశ్వక్రాంతే' అనే మంత్రంతో ప్రత్యేకంగా స్నానం చేయాలి: 'అశ్వాలు, రథాలు, విష్ణువు అడుగుపెట్టిన vasundhara!' అని పఠించాలి.
మృత్తికే హర మే పాపం యన్మయా పూర్వసంచితమ్ । తయా హతేన పాపేన సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
భూమాతల్లీ, నేను గతంలో చేసిన పాపాలను తొలగించు. నీవు ఆ పాపాన్ని పోగొట్టినప్పుడు, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
కాశ్యాం చైవ తు సంభూతాస్తిలా వై విష్ణురూపిణః । తిలస్నానేన గోవిందః సర్వం పాపం వ్యపోహతి
కాశీలో పుట్టిన నువ్వులు విష్ణుమూర్తి స్వరూపంగా ఉంటాయి. ఆ నువ్వులతో స్నానం చేస్తే, గోవిందుడు అన్ని పాపాలను తొలగిస్తాడు.
విష్ణుదేహోద్భవా దేవి మహాపాపాపహారిణీ । సర్వం పాపం హర త్వం వై సర్వేషాం హి నమోఽస్తు తే
విష్ణువు శరీరంలో జన్మించిన దేవీ, మహాపాపాలను తొలగించేవాడివి, మా అందరి పాపాలు తీసివేయి. నీకు నమస్కారం.
తులసీపత్రకం ధృత్వా నామోచ్చారణపూర్వకమ్ । స్నానం సుకృతిభిః ప్రోక్తం కర్తవ్యం విధిపూర్వకమ్
తులసి ఆకును చేతిలో పట్టుకుని, ముందుగా నామాలను ఉచ్చరించి, మంచి పద్ధతిలో, సద్గుణులు చెప్పినట్టు స్నానం చేయాలి.