యజ్ఞాదితీర్థదానాని కలాం నార్హంతి షోడశీమ్ । పఠనాచ్ఛ్రవణాద్రాజన్గోసహస్ర ఫలం లభేత్
యజ్ఞాలు, తీర్థయాత్రలు, దానాలు — ఇవన్నీ కలిపినా, ఆ పుణ్యఫలానికి పదహారు వంతు కూడా సరిపోవు. ఈ శ్లోకాన్ని చదవడం లేదా వినడం వల్ల, వెయ్యి ఆవులు దానం చేసినంత ఫలితం లభిస్తుంది.
ఇతి శ్రీపాద్మేమహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే వైశాఖశుక్లే మోహన్యేకాదశీనామ ఏకోనపంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా, మహాపద్మపురాణంలో, ఉత్తరకాండలో, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, వైశాఖ మాస శుక్లపక్ష మోహినీ ఏకాదశి పేరుతో నలభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
నారద ఉవాచ- యమస్యారాధనం బ్రూహి మద్ధితార్థం సురోత్తమ । కథం న గమ్యతే దేవ నరేణ నరకాంతరే
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — దేవదేవా! నా మేలుకోసం, యముని పూజ ఎలా చేయాలో చెప్పండి. మనిషి యమలోకానికి, మరో నరకానికి పోకుండా ఉండాలంటే ఏమి చేయాలి?
శ్రూయతే యమలోకే తు సదా వైతరణీ నదీ । అనాధృష్యాత్వపారా చ దుస్తరా బహుశోణితా
యమలోకంలో ఎప్పుడూ వైతరణి అనే నది ఉంటుందని విన్నాను. ఆ నది దగ్గరకి వెళ్లడం అసాధ్యం, దాటి పోవడం చాలా కష్టం, అంతులేని రక్తంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
దుస్తరా సర్వభూతానాం సా కథం సుతరా భవేత్ । భయమేతన్మహాదేవ యమలోకం ప్రతి ప్రభో
అది అన్ని జీవులకు దాటడం చాలా కష్టం. దాన్ని సులభంగా ఎలా దాటి పోవచ్చు? మహాదేవా! యమలోకాన్ని గురించి నాకు ఇదే భయం.
తస్య నిర్మోచనార్థాయ బ్రూహి కృత్యమశేషతః । భగవన్దేవదేవేశ కృపాం కృత్వా మమోపరి
దాని నుండి విముక్తి పొందేందుకు పూర్తిగా ఏం చేయాలో దయచేసి చెప్పండి, దేవదేవా! మీ కృపను నా మీద చూపించండి.
మహాదేవ ఉవాచ- ద్వారవత్యాం పురా విప్ర స్నాతోఽహం లవణాంభసి । దదృశే మునిమాయాంతం ముద్గలం నామ వాడవ
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఒకసారి ద్వారకలో ఉప్పు సముద్రంలో నేను స్నానం చేసినప్పుడు, అక్కడ మునివరుడైన ముద్గలుడు నన్ను కలవడానికి వచ్చాడు.
జ్వలంతమివచాదిత్యం తపసా ద్యోతతాంగకమ్ । మాం ప్రణమ్య మునిః ప్రాహ ముద్గలో విస్మయాన్వితః
ఆ ముని austerity వల్ల సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు. నాకు నమస్కరించి, ఆశ్చర్యంతో ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు.
ముద్గల ఉవాచ- అకస్మాన్మూర్చ్ఛితో దేవ పతితోఽస్మి ధరాతలే । ప్రజ్వలంతి మమాంగాని గృహీతో యమకింకరైః
ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు — దేవా! అకస్మాత్తుగా నాకు మూర్చ వచ్చింది, నేలపై పడిపోయాను. నా అవయవాలు కాలుతున్నాయి, యముని దూతలు నన్ను పట్టుకున్నారు.
బలాదాకృష్యమాణోఽహం పురుషఓంగుష్ఠమాత్రకః । బద్ధో యమభటైర్గాఢం నీతోఽస్మి శమనాంతికమ్
బలవంతంగా లాగుతూ, నేను మానవుడి వేల పరిమాణానికి చిన్నవాడిని అయ్యాను. యముని భటులు నన్ను గట్టిగా కట్టేసి, యముని సమీపానికి తీసుకెళ్లారు.
క్షణాత్సభాయాం పశ్యామి యమం పింగలలోచనమ్ । కృష్ణముఖం మహారౌద్రం మృత్యువ్యాధిశతాన్వితమ్
ఒక క్షణంలోనే సభలో పింగళ నేత్రాలు, నల్ల ముఖం, భయంకరమైన యముని, చుట్టూ వందలాది వ్యాధులు, మరణంతో కూడిన వాడిని చూసాను.
వాతపిత్త శ్లేష్మదోషైర్మూర్తిమద్భిస్తు సేవితమ్ । కాయశోషజ్వరాతంక స్ఫోటికా లూతకాదిభిః
వాయు, పిత్త, కఫ దోషాలతో కూడిన రూపాలు, కాయశోషం, జ్వరం, వ్యాధులు, చర్మపు పుండ్లు, క్షయ వ్యాధులతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
జ్వాలాంగమర్దశీర్షార్తి భగందర బలక్షయైః । కంఠమాలాక్షిరోగైశ్చ మూత్రకృచ్ఛ్రజ్వరవ్రణైః
దహనం, శరీర నొప్పి, తల నొప్పి, భగందర వ్యాధి, బలహీనత, గొంతు పుండ్లు, కంటి వ్యాధులు, మూత్రకృచ్ఛ్రం, జ్వరం, గాయాలు — ఇవన్నీ అక్కడ ఉన్నాయి.
విమూర్చ్ఛికా గలగ్రాహ హృద్రోగైర్భూతతస్కరైః । ఇత్థం బహువిధై రౌద్రైర్నానారూపైర్భయంకరైః
మూర్చ, గొంతు పట్టడం, హృదయ వ్యాధులు, భూతాలు, దొంగలు — ఇలా ఎన్నో రకాల భయంకరమైన రూపాలతో ఆయన చుట్టూ ఉన్నారు.
కపాలశిరోహస్తైశ్చ సంగ్రామే నరకే తథా । రాక్షసైర్దానవైర్ఘోరైరుపవిష్టైః పురః స్థితైః
కపాలాలు, తలలు, చేతులతో కూడిన నరక యుద్ధభూమిలో, రాక్షసులు, దానవులు భయంకరంగా నన్ను చుట్టుముట్టి, కొందరు కూర్చుని, కొందరు నిలబడి ఉన్నారు.
ధర్మాధికారిభిశ్చాత్ర చిత్రగుప్తాది లేఖకైః । వ్యాఘ్ర సింహ వరాహైశ్చ శిఖాసర్పైః సుదుర్ద్ధరైః
ధర్మాధికారులు, చిత్రగుప్తుడు వంటి లేఖకులు, పులులు, సింహాలు, పందులు, జటాజూటాలతో ఉన్న పాములు — వీరంతా అక్కడ ఉన్నారు.
వృశ్చికైర్దంష్ట్రిభిర్భూతైః కీటకైర్మత్కుణాదిభిః । వృక చిత్రాది శునకైః కంకైర్గృధ్రైశ్చ జంబుకైః
చీమలు, విషపూరితమైన భూతాలు, పురుగులు, గొంగళిపురుగులు, నక్కలు, విచిత్రమైన కుక్కలు, కొంగలు, గద్దలు, నక్కలు అక్కడ ఉన్నాయి.
తస్కరైర్భూతదారిద్రైర్మారిభిర్డాకినీగ్రహైః । ముక్తకేశైః శ్వాసకాసైర్భ్రుకుటీ కుటిలాననైః
దొంగలు, దారిద్ర్య భూతాలు, మారు దెయ్యాలు, డాకినీలు, జుట్టు విడిచినవారు, శ్వాసకోస వ్యాధులు, మోపురాలు, వంకర ముఖాలు ఉన్నవారు అక్కడ ఉన్నారు.
బృహత్ప్రతాపైర్నోభీతైః శాసకైః పాపకర్మణామ్ । యమః సభాయాం శుశుభే సేవ్యమానః పరిగ్రహైః
పాపకార్యాలు చేసే వారిని పాలించే, భయంకరమైన, నిర్భయంగా ఉన్న అధికారులతో యముడు తన సభలో చుట్టూ ఉన్న వారితో ఎంతో ప్రభావంగా మెరిసిపోతున్నాడు.
భీమాటవికజీవైశ్చ యథా వ్యాలాంజనో గిరిః । తతో విశ్వేశ్వరః ప్రాహ సమయః కింకరాన్ప్రతి
అడవి జంతువులా భయంకరమైన ప్రాణులతో, విషపూరిత జంతువులు పర్వతాన్ని చుట్టినట్టు, అప్పుడు జగత్తు అధిపతి తన సేవకులను ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
నామభ్రాంతైర్భవద్భిశ్చ సమానీతః కథం మునిః । భీమకస్యాత్మజో గ్రామే కౌండిన్యే ముద్గలాభిధః
మీరు పేరులో పొరపాటు చేసి, భీముని కుమారుడైన ముద్గలుడు అనే క్షత్రియ మునిని, కౌండిన్య గ్రామం నుండి ఇక్కడికి ఎలా తీసుకొచ్చారు?
క్షీణాయుః క్షత్రియః సోఽస్తి ఆనేయో ముచ్యతామసౌ । శ్రుత్వైతత్తే గతాస్తస్మాదాయాతాః పునరేవ తే
అతడు జీవితకాలం తగ్గిపోయిన క్షత్రియుడు. అతన్ని తీసుకురావాల్సింది, కానీ ఇప్పుడు విడిచిపెట్టండి. మీరు చెప్పినది విని, వారు అక్కడికి వెళ్లి మళ్లీ తిరిగి వచ్చారు.
ధర్మరాజం పునః ప్రాహుః సర్వే తే యమకింకరాః । తత్రాస్మాభిర్గతైర్దేహీ క్షీణాయుర్నోపలక్షితః
అందరు యముని సేవకులు మళ్లీ ధర్మరాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నారు: 'మేము అక్కడికి వెళ్లినప్పుడు, ఆయుష్షు పూర్తయిన శరీరధారి కనిపించలేదు.'
యమ ఉవాచ- కిం కారణమదృశ్యాస్తే ప్రాయేణ భవతాం నరాః । సుకృతా ద్వాదశీయైస్తు ఖ్యాతా వైతరణీ నదీ
యముడు ఇలా అన్నాడు: 'మీకు ఎక్కువగా అలాంటి మనుషులు ఎందుకు కనిపించరని కారణం ఏమిటి? ద్వాదశి వ్రతం చేసినవారికి వైతరణి నది ప్రసిద్ధి చెందింది.'
ఉజ్జయిన్యాం ప్రయాగే వా యమునాయాం చ యే మృతాః । తిలహస్తిహిరణ్యాది దత్తం యైస్తు గవాహ్నికమ్
ఉజ్జయినిలో, ప్రయాగలో లేదా యమునా తీరంలో మరణించినవారు, ఎండు నువ్వులు, బంగారం వంటి దానాలు ఇచ్చినవారు, లేదా రోజూ గోవు పూజ చేసినవారు—
దూతా ఊచుః - తద్వ్రతం కీదృశం బ్రహ్మన్బ్రూహి సర్వమశేషతః । కిం తత్ర దేవ కర్త్తవ్యం పురుషైస్తవతోషదమ్
దూతలు అన్నారు: 'బ్రహ్మన్, ఆ వ్రతం ఎలా ఉంటుందో పూర్తిగా వివరించండి. అక్కడ మనుషులు ఏం చేయాలి? దేవా, నిన్ను సంతుష్టిపర్చేందుకు ఏమి చేయాలి?'
యేన కృతా నరశ్రేష్ఠ ద్వాదశీ కృష్ణపక్షజా । ఉపవాసే చ తేనైవ కథం పాపాత్ప్రముచ్యతే
ఏ వ్రతం వల్ల, ఓ ఉత్తమ పురుషా, కృష్ణపక్ష ద్వాదశి రోజున ఉపవాసం చేసి, పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది?
తద్వ్రతం కేన విధినా కర్త్తవ్యం చ యథా వద । సుప్రసన్నేన వక్తవ్యం దయాం కృత్వా దయానిధే
ఆ వ్రతాన్ని ఏ విధంగా చేయాలి? దయామయుడా, మనసు విప్పి, దయతో మాకు వివరంగా చెప్పు.
శ్రీముద్గల ఉవాచ- దూతానాం వచనం శ్రుత్వా ఉవాచ మధురం తదా । సర్వం వదామి భో దూతా యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్
శ్రీముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు: దూతల మాటలు విని, ఆయన మధురంగా ఇలా పలికాడు: 'ఓ దూతలారా, నేను చూచినదీ, విన్నదీ అన్నీ మీకు చెప్పుతాను.'
యమ ఉవాచ- మార్గశీర్షాది మాసే తు యా ఇమాః కృష్ణపక్షజాః । తాసు పూర్వాసు విధివద్దూతా వైతరణీవ్రతమ్
యముడు ఇలా అన్నాడు: 'మార్గశిరమాసం మొదలుకొని వచ్చే నెలల్లో, కృష్ణపక్షంలో, ముందుగా వచ్చే రోజుల్లో, దూతలారా, వైతరణి వ్రతాన్ని విధిగా ఆచరించాలి.'