తత్తథా హసితం తస్య పప్రచ్ఛ సురసూదనః। బ్రహ్మన్కిమర్థమేతత్తే హాస్యం వై మామకం కృతమ్
అలా నవ్వినప్పుడు, దేవతలను సంహరించినవాడు అడిగాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా, నన్ను చూసి ఎందుకు నవ్వావు?'
సాధుసాధ్వితి మామేవముక్తవాంస్త్వం వదస్వ మే। తమేవం వాదినం యుక్తమువాచ వదతాం వరః
'నీవు నాకు ‘‘బాగా చేసావు, బాగా చేసావు’’ అన్నావు—దానికి కారణం చెప్పు.' అలా అడిగిన వాడికి, మాటలలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
విస్మయాద్వ్రతమాహాత్మ్యాద్ధాస్యమేతత్కృతం మయా। పురా దక్షవినాశాయ కుపితస్య త్రిశూలినః
'వ్రత మహిమ చూసి ఆశ్చర్యంతోనే నేను నవ్వాను. మునుపు, దక్షుని నాశనం కోసం కోపంతో ఉన్న త్రిశూలధారి—'
అపతద్భీమవక్త్రస్య స్వేదబిందుర్లలాటజః। భిత్వా స సప్తపాతాలానదహత్సప్తసాగరాన్
'భయంకరమైన ముఖం నుంచి, నుదుటి మీద నుంచి ఒక చెమటబొట్టు పడింది. అది ఏడూ పాతాళాలను దాటి, ఏడూ సముద్రాలను కాల్చేసింది.'
అనేకవక్త్రనయనోజ్వలజ్జ్వలన భీషణః। వీరభద్ర ఇతి ఖ్యాతః కరపాదాయుతైర్యుతః
అనేక ముఖాలు, కళ్లతో, అగ్నిలా కాంతివంతంగా, భయంకరంగా ఉన్న వీరభద్రుడు, పది వేల చేతులు, కాళ్లతో అలంకరించబడి, అందరికీ ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
కృత్వా స యజ్ఞమథనం పునర్భూతస్య సంప్లవః। త్రిజగద్దహనాద్భూయః శివేన వినివారితః
ఆయన ఆ యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసి, మళ్లీ పెద్ద అపాయం కలిగించాడు. కానీ మూడు లోకాలు కాలిపోవడం శివుడు ఆపాడు.
కృతం త్వయా వీరభద్ర దక్షయజ్ఞవినాశనం। ఇదానీమలమేతేన లోకదాహేన కర్మణా
వీరభద్రా, నువ్వు దక్ష యజ్ఞాన్ని నాశనం చేశావు. ఇప్పుడు లోకాలను కాల్చిన ఈ కార్యంతో నీ పని పూర్తైంది.
శాంతిప్రదానాత్సర్వేషాం గ్రహణాం ప్రథమో భవ। ప్రహృష్టాభిజనాః పూజాం కరిష్యంతి కృతాత్మనః
అందరికీ శాంతిని ఇచ్చి, గ్రహాలలో ప్రథముడవు కావాలి. సద్గుణాలు కలిగిన వారు ఆనందంగా నీకు పూజలు చేస్తారు.
అంగారక ఇతి ఖ్యాతిం గమిష్యసి ధరాత్మజ। దేవలోకే ద్వితీయం చ తవ రూపం భవిష్యతి
భూమి కుమారుడవైన అంగారకుడిగా నువ్వు ప్రసిద్ధి చెందుతావు. దేవతల లోకంలో నీకు రెండవ రూపం కలుగుతుంది.
యే చ త్వాం పూజయిష్యంతి చతుర్థ్యాం తు దినే నరాః। రూపమారోగ్యమైశ్వర్యం తేష్వనంతం భవిష్యతి
నాల్గవ రోజున నిన్ను పూజించే మనుషులకు అనంతమైన అందం, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది.
ఏవముక్తస్తతః శాంతిమగమత్కామరూపధృత్। స జాతస్తత్క్షణాద్రాజన్గ్రహత్వమగమత్పునః
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, ఆయన తన ఇష్టరూపాన్ని ధరించి శాంతిని పొందాడు. అదే క్షణంలో, ఓ రాజా, ఆయన మళ్లీ గ్రహంగా జన్మించాడు.
స కదాచిద్భవాంస్తస్య పూజార్ఘాదికముత్తమం। దృష్టవాన్క్రియమాణం చ శూద్రేణ త్వం వ్యవస్థితః
ఒకసారి నువ్వు అక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఒక శూద్రుడు అతనికి ఉత్తమమైన పూజ, అర్ఘ్యాదులు చేస్తున్నదాన్ని చూశావు.
తేన త్వం రూపవాన్జాతో సురః శత్రుకులాశనిః। వివిధా చ రుచిర్జాతా యస్మాత్తవ విదూరగా
దాని వల్ల నువ్వు అందగాడిగా, దేవతగా, శత్రువుల వంశానికి వజ్రాయుధంగా జన్మించావు. నీకు ఎన్నో అందమైన లక్షణాలు కలిగాయి, అవి దూరదూరాల వరకు ప్రసిద్ధి అయ్యాయి.
విరోచన ఇతి ప్రాహుస్తస్మాత్ త్వాం దేవదానవాః। శూద్రేణ క్రియమాణస్య వ్రతస్య తవ దర్శనాత్
అందుకే దేవతలు, దానవులు నిన్ను విరోచనుడని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే నువ్వు శూద్రుడు ఆ వ్రతాన్ని చేయడాన్ని చూశావు.
ఈదృశీ రూపసంపత్తిరితి విస్మితవానహమ్। సాధుసాధ్వితి తేనోక్తమహో మాహాత్మ్యముత్తమం
ఇంత అందం, ఐశ్వర్యం చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయాను. నేను 'బాగుంది, బాగుంది' అన్నప్పుడు, అతను 'అహా, ఎంత గొప్ప మహిమ!' అన్నాడు.
పశ్యతోపి భవేద్రూపమైశ్వర్యం కిము కుర్వతః। యస్మాచ్చ భక్త్యా ధరణీసుతస్య వినింద్యమానేన గవాదిదానమ్
కేవలం చూసినా అందం, ఐశ్వర్యం లభిస్తాయి. అయితే ఆచరించినవారికి ఎంత ఎక్కువగా లభిస్తాయో! భూమి కుమారుడు భక్తితో గోవు మొదలైన దానాలు ఇచ్చినందుకు తక్కువగా మాట్లాడటంవల్ల—
ఆలోకితం తేన సురారిగర్భే సంభూతిరేషా తవ దైత్య జాతా। అథ తద్వచనం శ్రుత్వా భార్గవస్య మహాత్మనః
అది చూసి, నువ్వు దేవతలకు శత్రువు గర్భంలో జన్మించావు. అలా నువ్వు దైత్యుడిగా పుట్టావు. ఆ తరువాత, భార్గవ మహాత్ముడి మాటలు విన్నావు.
ప్రహ్లాదనందనో వీరః పునః పప్రచ్ఛ భార్గవమ్। విరోచన ఉవాచ। భగవంస్తద్వ్రతం సమ్యక్శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్వతః
ప్రహ్లాదుని కుమారుడైన వీరుడు మళ్లీ భార్గవుడిని అడిగాడు. విరోచనుడు ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, ఆ వ్రతాన్ని పూర్తిగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.'
దీయమానం తు యద్దానం మయా దృష్టం భవాంతరే। మాహాత్మ్యం చ విధిం తస్య యథావద్వక్తుమర్హసి
'ఆ జన్మలో నేను చూసిన దానధర్మాన్ని, దాని మహిమను, విధానాన్ని నువ్వు నాకు సరిగ్గా వివరించాలి.'
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా విప్రః ప్రోవాచ సాదరం। చతుర్థ్యంగారకదినే యదా భవతి దానవ
ఆ మాటలు విని, బ్రాహ్మణుడు గౌరవంగా ఇలా చెప్పాడు: 'ఓ దానవా, అంగారకుని నాల్గవ రోజు వచ్చినప్పుడు—'
మృదాస్నానం తదా కుర్యాత్పద్మరాగవిభూషితః। అగ్నిర్మూర్ద్ధాదివో మంత్రం జపేత్స్నాత ఉదఙ్ముఖః
'ఆ రోజు మట్టి స్నానం చేసి, పద్మరాగ రత్నంతో అలంకరించాలి. ఉత్తర దిశగా తిరిగి, స్నానం చేసిన తర్వాత, అగ్నిదేవుని మంత్రాన్ని జపించాలి.'
శూద్రస్తూష్ణీం స్మరన్భౌమమాస్తాం భోగవివర్జితః। అథాస్తమిత ఆదిత్యే గోమయేనానులేపయేత్
'శూద్రుడు నిశ్శబ్దంగా, భోగాలను విడిచిపెట్టి, భౌముడిని ధ్యానించాలి. ఆపై సూర్యుడు అస్తమించిన తర్వాత, గోమయంతో తనను తాను పూసుకోవాలి.'
ప్రాంగణం పుష్పమాలాభిరక్షతాద్భిః సమంతతః। తదభ్యర్చ్యాలిఖేత్పద్మం కుంకుమేనాష్టపత్రకమ్
ఆవరణాన్ని చుట్టూ పూలహారాలతో అలంకరించి, అక్కడ పూజ చేసిన తర్వాత, కుంకుమతో ఎనిమిది దళాల కలిగిన పద్మాన్ని చిత్రించాలి.
కుంకుమస్యాప్యభావేన రక్తచందనమిష్యతే। చత్వారః కరకాః కార్యాః భక్ష్యభోజ్యసమన్వితాః
కుంకుమ లేనప్పుడు ఎర్రచందనం ఉపయోగించవచ్చు. నాలుగు చేతుల ఆకారంలో నైవేద్యాలు, భోజన పదార్థాలు కలిపి సిద్ధం చేయాలి.
తండులై రక్తశాలేయైః పద్మరాగైశ్చ సంయుతాః। చతుఃకోణేషు తాన్కృత్వా ఫలాని వివిధాని చ
ఎర్ర బియ్యాన్ని మాణిక్యాలతో కలిపి, ఆ నాలుగు మూలల్లో పెట్టాలి. అలాగే వివిధ రకాల పండ్లను కూడా ఉంచాలి.
గంధమాల్యాదికం సర్వం తథైవ వినివేశయేత్। సువర్ణశృంగాం కపిలామథార్చ్య రౌప్యైః ఖురైః కాంస్యదోహాం సవస్త్రామ్
అన్ని రకాల సుగంధ ద్రవ్యాలు, పూలహారాలు మొదలైనవన్నీ అలాగే అమర్చాలి. తరువాత బంగారు కొమ్ములు, వెండి కాళ్లు, కంచు పాలపాత్ర, వస్త్రాలతో అలంకరించిన గోమాతను పూజించాలి.
ధురంధరం రక్తఖురం చ సౌమ్యం ధాన్యాని సప్తాంబరసంయుతాని। అంగుష్ఠమాత్రం పురుషం తథైవ సౌవర్ణమప్యాయతబాహుదండమ్ 1.24.
బలమైన, ఎర్ర కాళ్లున్న, శాంతమైన ఎద్దును, ఏడు రకాల ధాన్యాలను వస్త్రంలో కట్టి, బొటనవేల పరిమాణంలో పొడవైన చేతులున్న బంగారు పురుషుని కూడా సిద్ధం చేయాలి.
చతుర్భుజం హేమమయం చ తామ్రపాత్రే గుడస్యోపరి సర్పియుక్తమ్। సామస్వరజ్ఞాయ జితేంద్రియాయ వాగ్రూపశీలాన్వయసంయుతాయ
నాలుగు చేతులున్న బంగారు విగ్రహాన్ని, తామ్ర పాత్రలో బెల్లం, నెయ్యి కలిపి పెట్టాలి. సామవేదాన్ని తెలిసిన, ఇంద్రియాలను జయించిన, మంచి మాట, రూపం, స్వభావం కలవారికోసం ఇది చేయాలి.
దాతవ్యమేతత్సకలం ద్విజాయ కుటుమ్బినే నైవ తు దంభయుక్తే। భూమిపుత్ర మహాభాగ స్వేదోద్భవ పినాకినః
ఈ సమస్తాన్ని ద్విజాతి గృహస్థునికి ఇవ్వాలి, మోసపూరితుడికి మాత్రం ఇవ్వకూడదు. భూమిపుత్రా, ఇది పినాకిని యొక్క స్వేదోత్పన్న దానం.
రూపార్థీ త్వాం ప్రపన్నోహం గృహాణార్ఘ్యం నమోఽస్తు తే। మంత్రేణానేన దత్వార్ఘ్యం రక్తచందనవారిణా
రూపం కోరి నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు, నీకు నమస్కారం. ఈ మంత్రంతో, ఎర్రచందనం నీటితో కలిపి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి.