దాతవ్యా వేదవిదుషే న వంధ్యాపతయే క్వచిత్। తత్రోపవేశ్య దాంపత్యమలంకృత్య విధానతః
వేదాలు తెలిసినవారికి మాత్రమే ఇవ్వాలి, ఎప్పుడూ వంధ్య అయిన భార్య ఉన్నవారికి ఇవ్వకూడదు. అక్కడ ఆ దంపతులను కూర్చోబెట్టి, విధిగా అలంకరించాలి.
పత్న్యాస్తు భాజనం దద్యాద్భక్ష్యభోజ్యసమన్వితమ్। బ్రాహ్మణస్యాపి సౌవర్ణీముపస్కరసమన్వితామ్
భార్యకి తినదగిన పదార్థాలు, భోజ్యాలతో నిండిన పాత్రను ఇవ్వాలి. బ్రాహ్మణునికి కూడా అవసరమైన వస్తువులతో కూడిన బంగారు పాత్రను ఇవ్వాలి.
ప్రతిమాం దేవదేవస్య సోదకుంభాం నివేదయేత్। ఏవం యస్తు పుమాన్కుర్యాదశూన్యశయనం హరేః
దేవదేవుని ప్రతిమను, నీటి కుంభంతో కలిపి సమర్పించాలి. ఇలా హరిదేవునికి 'శూన్యశయన' వ్రతాన్ని చేసే వారు—
విత్తశాఠ్యేన రహితో నారాయణపరాయణః। న తస్య పత్న్యా విరహః కదాచిదపి జాయతే
లోభం లేకుండా, నారాయణుని భక్తిగా ఉండే వాడు, తన భార్యతో ఎప్పుడూ వేరుపడడు.
నారీ వా విధవా బ్రహ్మన్యావచ్చంద్రార్కతారకం। న విరూపౌ న శోకార్తౌ దంపతీ భవతః క్వచిత్
ఓ బ్రాహ్మణా, చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంతకాలం, ఆ భార్య ఎప్పుడూ విధవగా ఉండదు. ఆ దంపతులు ఎప్పుడూ వికలాంగులు కానేరు, దుఃఖంతో బాధపడరారు.
న పుత్రపశురత్నాని క్షయం యాంతి పితామహ। సప్తకల్పసహస్రాణి సప్తకల్పశతాని చ
వారికి పిల్లలు, పశువులు, రత్నాలు ఎప్పుడూ నశించవు, ఓ పితామహా. ఏడు వేల కల్పాలు, ఏడు వందల కల్పాల పాటు—
కుర్వన్నశూన్యశయనం విష్ణులోకే మహీయతే। బ్రహ్మోవాచ। కథమారోగ్యమైశ్వర్యం మతిర్ధర్మస్థితిస్సదా
'శూన్యశయన' వ్రతాన్ని చేసే వాడు విష్ణు లోకంలో గౌరవాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మ చెప్పాడు: ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం, ధైర్యం, ధర్మంలో స్థిరత ఎప్పుడూ ఎలా కలుగుతాయి?
అవ్యంగాథ పరే భక్తిర్విష్ణౌ చాపి భవేత్కథమ్। ఈశ్వర ఉవాచ। సాధు బ్రహ్మంస్త్వయా పృష్టమిదానీం కథయామి తే
అవ్యంగత, పరమమైన విష్ణుభక్తి ఎలా కలుగుతుంది? ఇశ్వరుడు చెప్పాడు: బ్రహ్మా, నీవు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. ఇప్పుడు నేను చెప్పుతాను.
విరోచనస్య సంవాదం భార్గవస్య చ ధీమతః। ప్రహ్లాదస్య సుతం దృష్ట్వా ద్విరష్టపరివత్సరమ్
విరోచనుడు, ధీమంతుడైన భృగుపుత్రుడు మాట్లాడిన సంభాషణ—ప్రహ్లాదుని కుమారుడిని పదహారు సంవత్సరాలు చూసిన తరువాత—
తస్య రూపమిదం బ్రహ్మన్సోహసద్భృగునందనః। సాధుసాధు మహాబాహో విరోచన శివం తవ
అతని రూపం ఇదే, ఓ బ్రాహ్మణా, భృగునందనుడు. 'బాగా చేసావు, బాగా చేసావు, మహాబాహువైన విరోచనా, నీకు శుభం కలగాలి!' అని పలికాడు.
తత్తథా హసితం తస్య పప్రచ్ఛ సురసూదనః। బ్రహ్మన్కిమర్థమేతత్తే హాస్యం వై మామకం కృతమ్
అలా నవ్వినప్పుడు, దేవతలను సంహరించినవాడు అడిగాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా, నన్ను చూసి ఎందుకు నవ్వావు?'
సాధుసాధ్వితి మామేవముక్తవాంస్త్వం వదస్వ మే। తమేవం వాదినం యుక్తమువాచ వదతాం వరః
'నీవు నాకు ‘‘బాగా చేసావు, బాగా చేసావు’’ అన్నావు—దానికి కారణం చెప్పు.' అలా అడిగిన వాడికి, మాటలలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
విస్మయాద్వ్రతమాహాత్మ్యాద్ధాస్యమేతత్కృతం మయా। పురా దక్షవినాశాయ కుపితస్య త్రిశూలినః
'వ్రత మహిమ చూసి ఆశ్చర్యంతోనే నేను నవ్వాను. మునుపు, దక్షుని నాశనం కోసం కోపంతో ఉన్న త్రిశూలధారి—'
అపతద్భీమవక్త్రస్య స్వేదబిందుర్లలాటజః। భిత్వా స సప్తపాతాలానదహత్సప్తసాగరాన్
'భయంకరమైన ముఖం నుంచి, నుదుటి మీద నుంచి ఒక చెమటబొట్టు పడింది. అది ఏడూ పాతాళాలను దాటి, ఏడూ సముద్రాలను కాల్చేసింది.'
అనేకవక్త్రనయనోజ్వలజ్జ్వలన భీషణః। వీరభద్ర ఇతి ఖ్యాతః కరపాదాయుతైర్యుతః
అనేక ముఖాలు, కళ్లతో, అగ్నిలా కాంతివంతంగా, భయంకరంగా ఉన్న వీరభద్రుడు, పది వేల చేతులు, కాళ్లతో అలంకరించబడి, అందరికీ ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
కృత్వా స యజ్ఞమథనం పునర్భూతస్య సంప్లవః। త్రిజగద్దహనాద్భూయః శివేన వినివారితః
ఆయన ఆ యజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసి, మళ్లీ పెద్ద అపాయం కలిగించాడు. కానీ మూడు లోకాలు కాలిపోవడం శివుడు ఆపాడు.
కృతం త్వయా వీరభద్ర దక్షయజ్ఞవినాశనం। ఇదానీమలమేతేన లోకదాహేన కర్మణా
వీరభద్రా, నువ్వు దక్ష యజ్ఞాన్ని నాశనం చేశావు. ఇప్పుడు లోకాలను కాల్చిన ఈ కార్యంతో నీ పని పూర్తైంది.
శాంతిప్రదానాత్సర్వేషాం గ్రహణాం ప్రథమో భవ। ప్రహృష్టాభిజనాః పూజాం కరిష్యంతి కృతాత్మనః
అందరికీ శాంతిని ఇచ్చి, గ్రహాలలో ప్రథముడవు కావాలి. సద్గుణాలు కలిగిన వారు ఆనందంగా నీకు పూజలు చేస్తారు.
అంగారక ఇతి ఖ్యాతిం గమిష్యసి ధరాత్మజ। దేవలోకే ద్వితీయం చ తవ రూపం భవిష్యతి
భూమి కుమారుడవైన అంగారకుడిగా నువ్వు ప్రసిద్ధి చెందుతావు. దేవతల లోకంలో నీకు రెండవ రూపం కలుగుతుంది.
యే చ త్వాం పూజయిష్యంతి చతుర్థ్యాం తు దినే నరాః। రూపమారోగ్యమైశ్వర్యం తేష్వనంతం భవిష్యతి
నాల్గవ రోజున నిన్ను పూజించే మనుషులకు అనంతమైన అందం, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం కలుగుతుంది.
ఏవముక్తస్తతః శాంతిమగమత్కామరూపధృత్। స జాతస్తత్క్షణాద్రాజన్గ్రహత్వమగమత్పునః
ఇలా చెప్పిన వెంటనే, ఆయన తన ఇష్టరూపాన్ని ధరించి శాంతిని పొందాడు. అదే క్షణంలో, ఓ రాజా, ఆయన మళ్లీ గ్రహంగా జన్మించాడు.
స కదాచిద్భవాంస్తస్య పూజార్ఘాదికముత్తమం। దృష్టవాన్క్రియమాణం చ శూద్రేణ త్వం వ్యవస్థితః
ఒకసారి నువ్వు అక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఒక శూద్రుడు అతనికి ఉత్తమమైన పూజ, అర్ఘ్యాదులు చేస్తున్నదాన్ని చూశావు.
తేన త్వం రూపవాన్జాతో సురః శత్రుకులాశనిః। వివిధా చ రుచిర్జాతా యస్మాత్తవ విదూరగా
దాని వల్ల నువ్వు అందగాడిగా, దేవతగా, శత్రువుల వంశానికి వజ్రాయుధంగా జన్మించావు. నీకు ఎన్నో అందమైన లక్షణాలు కలిగాయి, అవి దూరదూరాల వరకు ప్రసిద్ధి అయ్యాయి.
విరోచన ఇతి ప్రాహుస్తస్మాత్ త్వాం దేవదానవాః। శూద్రేణ క్రియమాణస్య వ్రతస్య తవ దర్శనాత్
అందుకే దేవతలు, దానవులు నిన్ను విరోచనుడని పిలుస్తారు. ఎందుకంటే నువ్వు శూద్రుడు ఆ వ్రతాన్ని చేయడాన్ని చూశావు.
ఈదృశీ రూపసంపత్తిరితి విస్మితవానహమ్। సాధుసాధ్వితి తేనోక్తమహో మాహాత్మ్యముత్తమం
ఇంత అందం, ఐశ్వర్యం చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయాను. నేను 'బాగుంది, బాగుంది' అన్నప్పుడు, అతను 'అహా, ఎంత గొప్ప మహిమ!' అన్నాడు.
పశ్యతోపి భవేద్రూపమైశ్వర్యం కిము కుర్వతః। యస్మాచ్చ భక్త్యా ధరణీసుతస్య వినింద్యమానేన గవాదిదానమ్
కేవలం చూసినా అందం, ఐశ్వర్యం లభిస్తాయి. అయితే ఆచరించినవారికి ఎంత ఎక్కువగా లభిస్తాయో! భూమి కుమారుడు భక్తితో గోవు మొదలైన దానాలు ఇచ్చినందుకు తక్కువగా మాట్లాడటంవల్ల—
ఆలోకితం తేన సురారిగర్భే సంభూతిరేషా తవ దైత్య జాతా। అథ తద్వచనం శ్రుత్వా భార్గవస్య మహాత్మనః
అది చూసి, నువ్వు దేవతలకు శత్రువు గర్భంలో జన్మించావు. అలా నువ్వు దైత్యుడిగా పుట్టావు. ఆ తరువాత, భార్గవ మహాత్ముడి మాటలు విన్నావు.
ప్రహ్లాదనందనో వీరః పునః పప్రచ్ఛ భార్గవమ్। విరోచన ఉవాచ। భగవంస్తద్వ్రతం సమ్యక్శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్వతః
ప్రహ్లాదుని కుమారుడైన వీరుడు మళ్లీ భార్గవుడిని అడిగాడు. విరోచనుడు ఇలా అన్నాడు: 'భగవంతుడా, ఆ వ్రతాన్ని పూర్తిగా వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.'
దీయమానం తు యద్దానం మయా దృష్టం భవాంతరే। మాహాత్మ్యం చ విధిం తస్య యథావద్వక్తుమర్హసి
'ఆ జన్మలో నేను చూసిన దానధర్మాన్ని, దాని మహిమను, విధానాన్ని నువ్వు నాకు సరిగ్గా వివరించాలి.'
ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా విప్రః ప్రోవాచ సాదరం। చతుర్థ్యంగారకదినే యదా భవతి దానవ
ఆ మాటలు విని, బ్రాహ్మణుడు గౌరవంగా ఇలా చెప్పాడు: 'ఓ దానవా, అంగారకుని నాల్గవ రోజు వచ్చినప్పుడు—'