స్వదేహభూషణాన్యేవ క్షయం నీతాని తేన వై । గణికాభిః పరిత్యక్తో నిందితశ్చ ధనక్షయాత్
తన అలంకారాలు కూడా ఖర్చు చేసి, గణికలు కూడా వదిలేసి, ధనం పోయినందుకు అందరిచేత నిందించబడాడు.
తతశ్చింతాపరో జాతో వస్త్రహీనః క్షుధార్దితః । కిం కరోమి క్వగచ్ఛామి కేనోపాయేన జీవ్యతే
అప్పుడతడు ఆలోచనలో మునిగిపోయి, దుస్తులు లేక ఆకలితో బాధపడి, 'ఏం చేయాలి? ఎక్కడికి పోవాలి? ఏ మార్గంలో బ్రతకాలి?' అని తలచుకున్నాడు.
తస్కరత్వం సమారబ్ధం తత్రైవ నగరే పితుః । గృహీతో రాజపురుషైర్ముక్తశ్చ పితృగౌరవాత్
తన తండ్రి ఉన్న నగరంలోనే దొంగతనాన్ని మొదలుపెట్టాడు. రాజుగారి మనుషులు అతన్ని పట్టుకున్నారు, కానీ తండ్రి గౌరవం వల్ల విడిచిపెట్టారు.
పునర్బద్ధః పునస్త్యక్తః పునర్బద్ధః ససంభ్రమైః । ధృష్టబుద్ధిర్దురాచారో నిబధ్య నిగడై ర్దృఢైః
మళ్లీ పట్టుకున్నారు, మళ్లీ వదిలిపెట్టారు, మళ్లీ ఆందోళనతో పట్టుకున్నారు. ధైర్యంగా, చెడు అలవాట్లు కలిగిన వాడు గట్టి గొలుసులతో బంధించబడ్డాడు.
కశాఘాతైస్తాడితశ్చ పీడితశ్చ పునః పునః । న స్థాతవ్యం హి మందాత్మంస్త్వయా మద్దేశగోచరే
కొడవళ్లతో కొట్టారు, మళ్లీ మళ్లీ బాధించారు. 'ఓ మూర్ఖుడా! నా రాజ్యంలో నీవు ఉండకూడదు,' అని చెప్పారు.
ఏవముక్త్వా తతో రాజ్ఞా మోచితో దృఢబంధనాత్ । నిర్జగామ భయాత్తస్య గతోఽసౌ గహనం వనమ్
అలా చెప్పి రాజు గట్టి బంధనాల నుంచి విడిపించాడు. అతని భయంతో అతడు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయి, దట్టమైన అడవిలోకి చేరాడు.
క్షుత్తృషాపీడితశ్చాయమితశ్చేతశ్చ ధావతి । సింహవన్నిజఘానాసౌ మృగ శూకర చిత్రలాన్
ఆయన ఆకలి, దాహాలతో బాధపడుతూ, మనసు చంచలంగా పరుగెత్తాడు. సింహంలా, జింకలు, పందులు, ఇతర జంతువులను చంపాడు.
ఆమిషాహార నిరతో వనే తిష్ఠతి సర్వదా । కరే శరాసనం కృత్వా నిషంగం పృష్ఠ సంగతమ్
మాంసాహారం తినడంలో ఆసక్తితో, ఎప్పుడూ అడవిలోనే ఉండేవాడు. చేతిలో విల్లు, వెనుక కవచం ధరించేవాడు.
అరణ్యచారిణో హంతి పక్షిణశ్చ పదాచరన్ । చకోరాంశ్చ మయూరాంశ్చ కంక తిత్తిర మూషికాన్
అడవిలో తిరుగుతూ, పక్షులను చంపేవాడు. చకోరాలు, నెమళ్లు, గరుతులు, కోడిపిట్టలు, ఎలుకలు—ఇవన్నీ చంపేవాడు.
ఏతానన్యాన్హినస్త్యంధో ధృష్టబుద్ధిస్తు నిర్ఘృణః । పూర్వజన్మకృతైః పాపైర్నిమగ్నః పాపకర్దమే
ఈ క్రూరుడు, ధైర్యంగా, దయలేని వాడు, పాపంతో అంధుడై, పూర్వజన్మలో చేసిన పాపాల వల్ల చెడు లోతుల్లో మునిగి, ఈ జంతువులను మరెన్నో చంపేవాడు.
దుఃఖశోకసమావిష్టః పీడ్యమానో దివానిశమ్ । కౌండిన్యస్యాశ్రమపదం ప్రాప్తః పుణ్యాగమాత్క్వచిత్
బాధ, శోకంతో నిండిపోయి, రాత్రింబవళ్లు బాధపడుతూ, ఎప్పుడో ఒకసారి పుణ్యఫలంతో కౌండిన్య ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
మాధవే మాసి జాహ్నవ్యాః కృతస్నానం తపోధనమ్ । ఆససాద ధృష్టబుద్ధిః శోకభారేణ పీడితః
మాధవ మాసంలో, గంగా నదిలో స్నానం చేసిన తపస్విని దగ్గరికి, తన శోకభారంతో బాధపడుతూ చేరాడు.
తద్వస్త్రబిందుస్పర్శేన గతపాపో హతాశుభః । కౌండిన్యస్యాగ్రతః స్థిత్వా ప్రత్యువాచ కృతాంజలి
ఆ మునివారి వస్త్రపు తడిబొట్టు తగిలిన వెంటనే అతని పాపాలు, దురదృష్టాలు పోయాయి. కౌండిన్య ముందు చేతులు జోడించి నిలబడి మాట్లాడాడు.
ధృష్టబుద్ధిరువాచ- భో భో బ్రహ్మన్ద్విజశ్రేష్ఠ దయాం కృత్వా మమోపరి । యేన పుణ్యప్రభావేన ముక్తిర్భవతి తద్వద
ధృష్టబుద్ధి ఇలా అన్నాడు— 'ఓ బ్రాహ్మణ మహాశయా! దయచూపి, నాకు ఏ పుణ్యఫలంతో మోక్షం కలుగుతుందో చెప్పండి.'
కౌండిన్య ఉవాచ- శృణుష్వైకమనాభూత్వా యేన పాపక్షయస్తవ । వైశాఖస్య సితే పక్షే మోహినీ నామ విశ్రుతా
కౌండిన్య ఇలా అన్నాడు— 'ఓ మనసు ఒక్కటిగా చేసి విను. నీ పాపాలు పోవడానికి, వైశాఖ మాసంలో శుక్లపక్షంలో మోహిని అనే ప్రసిద్ధ ఏకాదశి ఉంది.'
ఏకాదశీవ్రతం తస్యాః కురు మద్వాక్యనోదితః । మేరుతుల్యాని పాపాని క్షయం గచ్ఛంతి దేహినామ్
'ఆ రోజు నేను చెప్పినట్లు ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించు. మెరు పర్వతం అంత పెద్ద పాపాలు ఉన్నవాళ్లకూ అవి నశిస్తాయి.'
బహుజన్మార్జితాన్యేషా మోహినీ సముపోషితా । ఇతి వాక్యం మునేః శ్రుత్వా ధృష్టబుద్ధిః ప్రసన్నధీః
'ఈ మోహిని ఏకాదశిని శాస్త్రోక్తంగా ఆచరిస్తే, ఎన్నో జన్మల్లో చేసిన పాపాలు కూడా పోతాయి.' అని మునివారి మాటలు విని ధృష్టబుద్ధి మనసు ప్రశాంతమైంది.
వ్రతం చకార విధివత్కౌండిన్యస్యోపదేశతః । కృతే వ్రతే నృపశ్రేష్ఠ గతపాపో బభూవ సః
కౌండిన్య ఉపదేశం ప్రకారం వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఆచరించాడు. వ్రతం పూర్తయ్యాక, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా! అతడు పాపరహితుడయ్యాడు.
దివ్యదేహస్తతో భూత్వా గరుడోపరిసంస్థితః । జగామ వైష్ణవం లోకం సర్వోపద్రవ వర్జితమ్
తర్వాత దివ్యమైన శరీరం పొంది, గరుత్మంతుని మీద ఎక్కి, అన్ని కష్టాలూ లేని విష్ణు లోకానికి వెళ్లాడు.
ఇతీదృశం రామచంద్ర ఉత్తమం మోహినీ వ్రతమ్ । నాతః పరతరం కించిత్త్రైలోక్యే సచరాచరే
ఇలా, ఓ రామా! మోహిని వ్రతం అత్యుత్తమమైనది. ఈ మూడు లోకాలలో, చరాచరాలలో దీని కన్నా గొప్పది మరొకటి లేదు.
యజ్ఞాదితీర్థదానాని కలాం నార్హంతి షోడశీమ్ । పఠనాచ్ఛ్రవణాద్రాజన్గోసహస్ర ఫలం లభేత్
యజ్ఞాలు, తీర్థయాత్రలు, దానాలు — ఇవన్నీ కలిపినా, ఆ పుణ్యఫలానికి పదహారు వంతు కూడా సరిపోవు. ఈ శ్లోకాన్ని చదవడం లేదా వినడం వల్ల, వెయ్యి ఆవులు దానం చేసినంత ఫలితం లభిస్తుంది.
ఇతి శ్రీపాద్మేమహాపురాణే పంచపంచాశత్సాహస్ర్యాం సహితాయాముత్తరఖండే ఉమాపతినారదసంవాదే వైశాఖశుక్లే మోహన్యేకాదశీనామ ఏకోనపంచాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా, మహాపద్మపురాణంలో, ఉత్తరకాండలో, ఉమాపతి-నారద సంభాషణలో, వైశాఖ మాస శుక్లపక్ష మోహినీ ఏకాదశి పేరుతో నలభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
నారద ఉవాచ- యమస్యారాధనం బ్రూహి మద్ధితార్థం సురోత్తమ । కథం న గమ్యతే దేవ నరేణ నరకాంతరే
నారదుడు ఇలా అడిగాడు — దేవదేవా! నా మేలుకోసం, యముని పూజ ఎలా చేయాలో చెప్పండి. మనిషి యమలోకానికి, మరో నరకానికి పోకుండా ఉండాలంటే ఏమి చేయాలి?
శ్రూయతే యమలోకే తు సదా వైతరణీ నదీ । అనాధృష్యాత్వపారా చ దుస్తరా బహుశోణితా
యమలోకంలో ఎప్పుడూ వైతరణి అనే నది ఉంటుందని విన్నాను. ఆ నది దగ్గరకి వెళ్లడం అసాధ్యం, దాటి పోవడం చాలా కష్టం, అంతులేని రక్తంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
దుస్తరా సర్వభూతానాం సా కథం సుతరా భవేత్ । భయమేతన్మహాదేవ యమలోకం ప్రతి ప్రభో
అది అన్ని జీవులకు దాటడం చాలా కష్టం. దాన్ని సులభంగా ఎలా దాటి పోవచ్చు? మహాదేవా! యమలోకాన్ని గురించి నాకు ఇదే భయం.
తస్య నిర్మోచనార్థాయ బ్రూహి కృత్యమశేషతః । భగవన్దేవదేవేశ కృపాం కృత్వా మమోపరి
దాని నుండి విముక్తి పొందేందుకు పూర్తిగా ఏం చేయాలో దయచేసి చెప్పండి, దేవదేవా! మీ కృపను నా మీద చూపించండి.
మహాదేవ ఉవాచ- ద్వారవత్యాం పురా విప్ర స్నాతోఽహం లవణాంభసి । దదృశే మునిమాయాంతం ముద్గలం నామ వాడవ
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — ఒకసారి ద్వారకలో ఉప్పు సముద్రంలో నేను స్నానం చేసినప్పుడు, అక్కడ మునివరుడైన ముద్గలుడు నన్ను కలవడానికి వచ్చాడు.
జ్వలంతమివచాదిత్యం తపసా ద్యోతతాంగకమ్ । మాం ప్రణమ్య మునిః ప్రాహ ముద్గలో విస్మయాన్వితః
ఆ ముని austerity వల్ల సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు. నాకు నమస్కరించి, ఆశ్చర్యంతో ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు.
ముద్గల ఉవాచ- అకస్మాన్మూర్చ్ఛితో దేవ పతితోఽస్మి ధరాతలే । ప్రజ్వలంతి మమాంగాని గృహీతో యమకింకరైః
ముద్గలుడు ఇలా అన్నాడు — దేవా! అకస్మాత్తుగా నాకు మూర్చ వచ్చింది, నేలపై పడిపోయాను. నా అవయవాలు కాలుతున్నాయి, యముని దూతలు నన్ను పట్టుకున్నారు.
బలాదాకృష్యమాణోఽహం పురుషఓంగుష్ఠమాత్రకః । బద్ధో యమభటైర్గాఢం నీతోఽస్మి శమనాంతికమ్
బలవంతంగా లాగుతూ, నేను మానవుడి వేల పరిమాణానికి చిన్నవాడిని అయ్యాను. యముని భటులు నన్ను గట్టిగా కట్టేసి, యముని సమీపానికి తీసుకెళ్లారు.