యద్యధీతే షడంగాని వేదతత్త్వార్థవిద్ద్విజః। దమేన తు విహీనశ్చ పూజ్యత్వం నేహ గచ్ఛతి
ఒక ద్విజుడు వేదాలను, వాటి ఆరు భాగాలను, నిజమైన అర్థాన్ని తెలుసుకున్నా, ఆత్మనిగ్రహం లేకపోతే ఇక్కడ గౌరవాన్ని పొందడు.
దమేనహీనం న పునంతి వేదా యద్యప్యధీతాః సహ షడ్భిరంగైః। సాంఖ్యం చ యోగశ్చ కులం చ జన్మ తీర్థాభిషేకశ్చ నిరర్థకాని
ఆత్మనిగ్రహం లేనివారిని వేదాలు, ఆరు భాగాలతో చదివినా, పవిత్రం చేయవు. సాంఖ్య, యోగం, వంశం, జన్మ, తీర్థస్నానం — ఇవన్నీ ఫలహీనమే.
అపమానాత్తపోవృద్ధిః సంమానాచ్చ తపఃక్షయః। అర్చితః పూజితో విప్రో దుగ్ధా గౌరివ గచ్ఛతి
అవమానంతో తపస్సు పెరుగుతుంది; గౌరవంతో తపస్సు తగ్గిపోతుంది. పూజించబడిన బ్రాహ్మణుడు పాలు తీయబడిన ఆవు లాగా వెళ్ళిపోతాడు.
పునరాప్యాయతే ధేనుః సతృణైః సలిలైర్యథా। ఏవం జపైశ్చ హోమైశ్చ పునరాప్యాయతే ద్విజః
ఆవును మళ్లీ గడ్డి, నీటితో పోషించినట్లే, బ్రాహ్మణుడు కూడా జపాలు, హోమాలతో మళ్లీ శక్తిని పొందుతాడు.
ఆక్రోశకసమో లోకే సుహృదన్యో న విద్యతే। యస్తు దుష్కృతమాదాయ సుకృతం స్వం ప్రయచ్ఛతి
ఇహలోకంలో, పరుల దోషాన్ని తానే తీసుకుని, తన పుణ్యాన్ని వారికి ఇచ్చే వాడిని మించిన స్నేహితుడు లేడు.
ఆక్రోశమానాన్నాక్రోశేన్మన్యుం స్వం వినివర్తయేత్। సన్నియమ్య తదాత్మానమమృతేనాభిషించతి
అవమానించే వారిని మనం తిరిగి అవమానించకూడదు; మన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకోవాలి. అలా తనను తానే నియంత్రించుకున్నవాడు అమృతంతో అభిషేకించుకున్నవాడవుతాడు.
కపాలం వృక్షమూలాని కుచేలమసహాయతా। అనపేక్షా బ్రహ్మచర్యం నయన్తి పరమాం గతిమ్
ఒక ఖపాలాన్ని ధరించడం, చెట్ల వేర్లు తినడం, ముదురు వస్త్రాలు వేసుకోవడం, ఒంటరిగా ఉండడం, ఏమీ ఆశించకపోవడం, బ్రహ్మచర్యం పాటించడం — ఇవన్నీ మనిషిని పరమ గమ్యానికి చేర్చుతాయి.
కామక్రోధౌ వినిర్జిత్య కిమరణ్యే కరిష్యతి। అభ్యాసేన తు వై శాస్త్రం కులం శీలేన ధార్యతే
కామమూ, కోపమూ జయించినవాడికి అడవిలో ఇంకేం చేయాల్సి ఉంటుంది? సాధన వల్ల శాస్త్రం నిలుస్తుంది; మంచి స్వభావం వల్ల కుటుంబం నిలబడుతుంది.
గుణైర్మన్త్రా విధార్యన్తే క్రోధస్సత్త్వేన ధార్యతే। యస్తు క్రోధం సముత్పన్నం సంధారయతి చాత్మనః
మంచి లక్షణాల వల్ల మంత్రాలు నిలబడతాయి; ధైర్యంతో కోపాన్ని అదుపులో ఉంచవచ్చు. ఎవరు తనలో వచ్చే కోపాన్ని అదుపులో పెడతారో—
అక్రోధేన జయేద్వీరః కస్తేన సదృశో భువి। యస్తు క్రోధం సముత్పన్నం సంతం సంయమ్య తిష్ఠతి
అలాంటి వాడే నిజమైన వీరుడు; కోపాన్ని జయించేవాడికి ఈ భూమిపై సమానం ఎవరు ఉంటారు? ఎవరు కోపం వచ్చినప్పుడు దాన్ని కట్టడి చేసి నిలబడతారో—
తం సత్సారతమమ్మన్యే నాస్మిన్సీదతి యః పుమాన్। ఏష పైతామహో గుహ్యో బ్రహ్మరాశిస్సనాతనః
అలాంటి వాడే సత్సంగంలో శ్రేష్ఠుడు, ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ దిగజారడు. ఇదే పితామహుడు బ్రహ్మ ఇచ్చిన ప్రాచీన రహస్య బోధ.
ధర్మస్య నియమో యో హి మయా తే కథితో భృశమ్। అన్యే చ యజ్వనాం లోకా అన్యే చాపి తపస్వినాం
ధర్మానికి సంబంధించిన నియమాన్ని నేను నీకు పూర్తిగా వివరించాను. యజ్ఞాలు చేసే వారికి వేరు లోకాలు, తపస్సు చేసే వారికి వేరే లోకాలు ఉంటాయి.
అన్యే దమవతాం లోకాస్తే వై పరమపూజితాః। ఏకః క్షమావతాం దోషో ద్వితీయో నోపపద్యతే
దమాన్ని పాటించేవారికి వేరే లోకాలు ఉంటాయి; అవి ఎంతో గౌరవించబడతాయి. క్షమాశీలులకు ఒక్క తప్పు మాత్రమే ఉంటుంది; రెండవది ఉండదు.
యదిదం క్షమయా యుక్తమశక్తమ్మన్యతే జనః। న చైష దోషో మంతవ్యః క్షమా ప్రజ్ఞావతాం బలమ్
క్షమతో ఉండడం బలహీనత అని ఎవరు అనుకున్నా, అది తప్పు కాదు; క్షమాశీలులకు క్షమే నిజమైన బలం.
ప్రశమం యోభిజానాతి ఇష్టాపూర్తం మహీయతే। యత్క్రోధయుక్తో జపతి జుహోతి చ యదర్చతి
యవడు శాంతిని తెలుసుకుంటాడో వాడు యజ్ఞ, దానం కన్నా గొప్పవాడవుతాడు. కోపంతో చేసే జపం, హోమం, పూజ —
సర్వం క్షరతి తత్తస్య భిన్నకుంభాదివోదకమ్। దమాధ్యాయమిమం పుణ్యం ప్రాతరుత్థాయ యః పఠేత్
అవి అన్నీ పగిలిన కుండలో నీళ్లు పోయినట్లు పోతాయి. ఉదయం లేచి ఈ దమశాస్త్రాన్ని చదివేవాడు —
స ధర్మనావమారుహ్య దుర్గాణ్యతి తరిష్యతి। దమాధ్యాయమిమం పుణ్యం సతతం శ్రావయేదిద్వజః
అతడు ధర్మరూపమైన పడవ ఎక్కి కష్టాలను దాటి పోతాడు. ఎవరైనా ఈ దమశాస్త్రాన్ని ఎప్పుడూ వినిపిస్తే —
స బ్రహ్మలోకమాప్నోతి తస్మాన్న చ్యవతే పునః। శ్రూయతాం ధర్మసర్వస్వం శ్రుత్వా చైతత్ప్రధార్యతామ్
వాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు, అక్కడి నుంచి మళ్లీ పడిపోడు. ఇప్పుడు ధర్మసారాన్ని విను; విని, మదిలో నిలుపుకో.
ఆత్మనః ప్రతికూలాని పరేషాం న సమాచరేత్। మాతృవత్పరదారాంశ్చ పరద్రవ్యాణి లోష్ఠవత్
మనకు నచ్చని పనిని ఇతరులపై చేయకూడదు. ఇతరుల భార్యలను తల్లిలా చూడాలి; ఇతరుల సంపదను మట్టిలా భావించాలి.
ఆత్మవత్సర్వభూతాని యః పశ్యతి స పశ్యతి। పచనం వైశ్వదేవార్థే పరార్థే యచ్చ జీవితమ్
ప్రతి జీవిని తనలాగా చూసేవాడే నిజంగా చూచేవాడు. దేవతల కోసమే వంట చేయాలి; ఇతరుల కోసం జీవించాలి.
ఏతద్భవేచ్చ సర్వస్వం ధాతూనామివ కాంచనమ్। సర్వభూతహితం రాజన్నధీత్యామృతమశ్నుతే
ఇది అన్ని విషయాల్లో ముఖ్యమైనదిగా భావించాలి, లోహాల్లో బంగారం లాగా. అన్ని జీవులకు మేలు చేసే ధర్మాన్ని చదివినవాడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు, ఓ రాజా.
ఏవం వై ధర్మసర్వస్వముక్త్వా తే తు శునఃసఖమ్। తేనైవ సహితాః సర్వే నివిష్టాస్సరసస్తటే
ఇలా నీకు ధర్మసారాన్ని వివరించిన తర్వాత, శునఃశేఖుడితో పాటు అందరూ ఆ సరస్సు ఒడ్డున కూర్చున్నారు.
సరోపశ్యన్సువిస్తీర్ణం పద్మోత్పలజలావృతమ్। తత్రావతారం కృత్వా తే బిసాని చ కలాపశః
విస్తారంగా, పద్మాలతో, ఉట్పలాలతో నిండిన ఆ సరస్సును చూసి, అందరూ అక్కడ దిగిపోయి, బిసలు మడుగులుగా కట్టారు.
తీరే నిక్షిప్య సరసశ్చక్రుః పుణ్యాం జలక్రియామ్। అథోత్తీర్య జలాత్తస్మాత్తే సమేత్య పరస్పరమ్
సరస్సు ఒడ్డున ఆ బిసల మడుగులను పెట్టి, పవిత్రమైన జలక్రియలు చేసారు. తర్వాత నీటిలోనుంచి బయటకు వచ్చి, పరస్పరం కలుసుకున్నారు.
బిసాన్యేతాన్యపశ్యంత ఇదం వచనమబ్రువన్। ఋషయ ఊచుః। కేన క్షుధాభితప్తానామస్మాకం పాపకర్మణామ్
తామరపూల కందులు కనిపించకపోవడం చూసి, వారు ఇలా అన్నారు: "మనం అందరం ఆకలితో బాధపడుతూ, పాపకర్మలు చేసినవాళ్లం. మనలో ఎవరో ఈ bisāలు తీసుకెళ్లారా?"
నృశంసేనాపనీతాని బిసాన్యాహారకాంక్షిణా। తే శంకమానాస్త్వన్యోన్యం పర్యపృచ్ఛన్ద్విజోత్తమాః
ఆహారం కోసం ఎవరో క్రూరంగా ఈ తామర కందులు తీసుకెళ్లారా అని అనుమానంతో, ఆ మహర్షులు ఒకరినొకరు ప్రశ్నించుకుంటూ సందేహించారు.
చక్రుశ్చ నిశ్చయం సర్వే శపథం ప్రతి పార్థివ। కశ్యప ఉవాచ। సర్వత్ర సర్వం హరతు న్యాసలోపం కరోతు చ
అందరూ ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి, ప్రమాణం చేయాలని తలచారు. కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ తామర కందులు ఎవరైనా దొంగిలిస్తే, అతడికి ఎక్కడా ఏదీ మిగలకూడదు. అతడు అప్పగించినదాన్ని ద్రోహించాలి."
కూటసాక్షిత్వమభ్యేతు బిసస్తైన్యం కరోతి యః। దంభేన ధర్మం చరతు రాజానం చోపసేవతామ్
ఈ తామర కందులు దొంగిలించినవాడు అబద్ధ సాక్షిగా మారాలి. అతడు మోసంతో ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, రాజులను సేవించాలి.
మధుమాంసం సమశ్నాతు బిసస్తైన్యం కరోతి యః। అనృతం భాషతు సదా విషయాంశ్చోపసేవతు
తామర కందులు దొంగిలించినవాడు తేనె, మాంసం తినాలి. అతడు ఎప్పుడూ అబద్ధం మాట్లాడాలి, ఇంద్రియ సుఖాలలో మునిగిపోవాలి.
దదాతు కన్యాం శుల్కేన బిసస్తైన్యం కరోతి యః। వసిష్ఠ ఉవాచ। అనృతౌ మైథునం యాతు దివాస్వప్నం నిషేవతు
తామర కందులు దొంగిలించినవాడు తన కుమార్తెను డబ్బు కోసం పెళ్లిచేయాలి. వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: "అతడు అబద్ధ సంబంధాలలో లీనమై, పగటి కలలు కంటూ ఉండాలి."