సుఖార్థీ పురుషస్తస్మాత్సంతుష్టః సంతతం భవేత్। విశ్వామిత్ర ఉవాచ। కామం కామయమానస్య యది కామః సమృద్ధ్యతి
కాబట్టి, సుఖాన్ని కోరేవాడు ఎప్పుడూ తృప్తిగా ఉండాలి. విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఎవడు ఇష్టాలను కోరుతాడో, అతనికి ఒక కోరిక తీరితే—
అథైనమపరః కామో భూయో విధ్యతి బాణవత్। న జాతుకామః కామానాముపభోగేన శామ్యతి
వెంటనే ఇంకో కోరిక బాణంలా అతన్ని తాకుతుంది. కోరికలు అనుభవంతో ఎప్పుడూ తీరవు.
హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ద్ధతే। కామానభిలషన్మోహాన్న నరః సుఖమేధతే
ఘృతంతో పోసిన అగ్నిలా కోరికలు మరింత పెరుగుతాయి. కోరికల మోహంతో మునిగిపోయినవాడు సుఖాన్ని పొందడు.
శ్యేనాలయతరుచ్ఛాయాం వ్రజన్నివ కపింజలః। చతుస్సాగరపర్యన్తాం యో భుంక్తే పృథివీమిమామ్
గద్దపక్షి ఉన్న చెట్టు నీడలోకి చిన్న పక్షి వెళ్లినట్లే, నాలుగు సముద్రాల వరకు ఉన్న భూమిని అనుభవించే వాడు కూడా అంతే.
తుల్యాశ్మకాఞ్చనోయశ్చ సకృతార్థో న పార్థివః। జమదగ్నిరువాచ। ప్రతిగ్రహసమర్థోపి నాదత్తే యః ప్రతిగ్రహమ్
ఒకసారి తన లక్ష్యం నెరవేర్చుకున్నవాడికి రాయి, బంగారం రెండూ సమానమే. అలాంటి వాడు రాజు కాదు. జమదగ్ని ఇలా అన్నాడు:
యే లోకా దానశీలానాం స తానాప్నోతి శాశ్వతాన్। యోర్థానిచ్ఛేన్నృపాద్విప్రః శోచితవ్యో మహర్షిభిః
దానం చేసే వారికి లభించే శాశ్వత లోకాలు, దానం తీసుకోకుండా ఉండేవారికి కూడా లభిస్తాయి. కానీ రాజు దగ్గర ధనం కోరే బ్రాహ్మణుడిని మహర్షులు జాలిపడతారు.
న స పశ్యతి మూఢాత్మా నరకే యాతనాభయమ్। ప్రతిగ్రహసమర్థోపి న ప్రసజ్యేత్ప్రతిగ్రహే
అటువంటి మూర్ఖుడు నరకంలో ఉన్న బాధను, భయాన్ని చూడడు. దానం తీసుకునే శక్తి ఉన్నా, దానిలో ఆసక్తి చూపకూడదు.
ప్రతిగ్రహేణ విప్రాణాం బ్రాహ్మం తేజః ప్రశామ్యతి। ప్రతిగ్రహసమర్థానాం నివృత్తానాం ప్రతిగ్రహాత్
దానం తీసుకోవడం వల్ల బ్రాహ్మణుని తేజస్సు తగ్గిపోతుంది. దానం తీసుకునే శక్తి ఉన్నా, దానిని వదిలినవారికి కూడా దాతలకు లభించే లోకాలు లభిస్తాయి.
య ఏవ దదతాం లోకాస్త ఏవాప్రతిగృహ్ణతామ్। అరున్ధత్యువాచ। బిసతంతుర్యథానిత్యమంభస్థస్సతతం విశేత్
దానం చేసే వారికి లభించే లోకాలు, దానం తీసుకోని వారికి కూడా లభిస్తాయి. అరుంధతి ఇలా అన్నది: ఎలా పద్మరేశ్మి ఎప్పుడూ నీళ్లలోనే ఉంటుందో—
తృష్ణా చైవమనాద్యంతా తథా దేహగతా సదా। యా దుస్త్యజా దుర్మతిభిర్యా న జీర్యతి జీర్యతః
అలాగే తృష్ణ కూడా అంతం లేని, శరీరంలో ఎప్పుడూ ఉండేదే. మూర్ఖులకు దాన్ని వదిలేయడం చాలా కష్టం, శరీరం వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్ళినా అది తగ్గదు.
యోసౌ ప్రాణాంతికో రోగస్తాం తృష్ణాం త్యజతః సుఖం। చాండాల ఉవాచ। ఉగ్రాదితో భయాద్యస్మాద్బిభ్యతీ మే మహేశ్వరాః
ఆ తృష్ణ ప్రాణాంతక వ్యాధిలా ఉంటుంది. దాన్ని వదిలినవాడికి నిజమైన సుఖం లభిస్తుంది. చాండాలుడు ఇలా అన్నాడు:
బలీయసో దుర్బలవత్తస్మాచ్చైవ బిభేమ్యహమ్। పశుసఖ ఉవాచ। యదాచరంతి విద్వాంసః సదా ధర్మపరాయణాః
నన్ను మించిపోయే శక్తివంతుల భయంతో, ఓ మహేశ్వరులారా, నేను బలహీనులను కూడా భయపడతాను. పశుసఖుడు ఇలా అన్నాడు:
తదేవ విదుషా కార్యమాత్మనో హితమిచ్ఛతా। ఇత్యుక్త్వా హేమగర్భాణి త్యక్త్వా తాని ఫలాని వై
తనకు మేలు కావాలని కోరుకునే జ్ఞానులు చేయవలసింది అదే. అలా చెప్పి, వారు ఆ బంగారు గర్భాలను వదిలేసి, వాటి ఫలితాలను కూడా త్యజించారు.
ఋషయో జగ్మురన్యత్ర సర్వ ఏవ దృఢవ్రతాః। తతస్తే విచరంతో వై మధ్యమం పుష్కరం గతాః
అందరు ఋషులు, తమ వ్రతాలలో దృఢంగా ఉండి, అక్కడినుంచి వేరే చోటికి వెళ్లారు. వారు సంచరిస్తూ మధ్యపు పుష్కరాన్ని చేరుకున్నారు.
దదృశుః సహసా ప్రాప్తం పరివ్రాజం శునఃసఖం। తేనేహ సహితాస్తత్ర గత్వా కించిద్వనాంతరం
అక్కడ వారు అకస్మాత్తుగా వచ్చి చేరిన శునఃసఖ అనే పరివ్రాజకుణ్ణి చూశారు. అతనితో కలిసి, వారు కొంతదూరం అడవిలోకి ముందుకు వెళ్లారు.
సరః పరమపశ్యంత వృతం పద్మైర్జలాశయమ్। నివిష్టాః సరసస్తీరే చింతయంతో గతిం శుభామ్
వారు పెద్ద సరస్సును, పద్మాలతో నిండిన నీటి నిల్వను చూశారు. ఆ సరస్సు ఒడ్డున కూర్చొని, శుభమైన మార్గాన్ని ఆలోచించసాగారు.
శునఃసఖో మునీన్సర్వానువాచ క్షుధితాంస్తదా। సర్వే వదంతు సహితాః కీదృశీ క్షుత్ప్రవేదనా
అప్పుడు శునఃసఖుడు ఆకలితో ఉన్న అందరు మునులను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: 'అందరూ కలిసి, ఆకలి అనుభూతి ఎలా ఉంటుందో చెప్పండి.'
తమూచుః సహితాస్తే తు పరివ్రాజం శునఃసఖం। ఋషయ ఊచుః। శక్తిఖడ్గగదాభిశ్చ చక్రతోమరసాయకైః
అందరూ కలిసి శునఃసఖ పరివ్రాజకునికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు: 'శక్తి, ఖడ్గం, గద, చక్రం, తుమ్మెద, బాణాలతో—'
బాధితే వేదనా యా తు క్షుధయా సాపి నిర్జితా। శ్వాసకుష్ఠక్షయాష్ఠీలీ జ్వరాపస్మార శూలకైః
'వాటివల్ల కలిగే బాధను కూడా ఆకలి అధిగమిస్తుంది; శ్వాసకోశ వ్యాధి, కుష్ఠు, క్షయం, అస్తిమంద్యం, జ్వరం, అపస్మారం, కడుపు నొప్పి—'
వ్యాధిభిర్జనితా సాపి క్షుధాయా నాధికా భవేత్। హిరణ్యాంగదకేయూరమకుటోజ్జ్వలకుండలాః
'వాటివల్ల కలిగే బాధ కూడా ఆకలిని మించదు. బంగారు వంకీలు, కంకణాలు, మకుటాలు, మెరిసే కుండలాలు—'
క్షుధాయాం న విరాజంతే తత్ర యే సంస్థితా నరాః। యథా భూమిగతం తోయం రవిరశ్మిర్వికర్షతి
'ఆకలితో ఉన్నవారికి అవి అందంగా కనిపించవు. నేలపై ఉన్న నీటిని ఎలాగైతే సూర్యకిరణాలు ఎత్తుకుపోతాయో—'
తద్వచ్ఛరీరజా నాడ్యః శోష్యంతే జఠరాగ్నినా। న శృణోతి న చాఘ్రాతి చక్షుషా నైవ పశ్యతి
'అలాగే శరీరంలోని నాళాలు కడుపులోని అగ్నిచేత ఎండిపోతాయి. వాడు వినడు, వాసన పట్టడు, కన్నులతో చూడడు—'
దహ్యతే క్షీయతే మూఢః శుష్యతే క్షుధయార్దితః। న పూర్వాం దక్షిణాం చాపి పశ్చిమాం నోత్తరామపి
'ఆకలితో బాధపడేవాడు కాలిపోతాడు, క్షీణిస్తాడు, మూర్ఛపోతాడు, ఎండిపోతాడు. అతడు తూర్పు, దక్షిణ, పడమర, ఉత్తర దిశలు కూడా గుర్తించలేడు—'
న చాధో నైవ చోర్ద్ధ్వం చ క్షుధావిష్టో హి విందతి। మూకత్వం బధిరత్వం చ జడత్వమథ పంగుతా
'కింద, పై కూడా ఆకలితో ఉన్నవాడు తెలుసుకోలేడు. మౌనత్వం, చెవిటితనం, మూర్ఖత్వం, అంగవైకల్యం కూడా—'
భైరవత్వమమర్యాదం క్షుధాయాం సంప్రవర్ద్ధతే। జనకం జననీం పుత్రాన్భార్యాం దుహితరం తథా
'భయంకరత, నియమాలేని ప్రవర్తన ఆకలిలో పెరుగుతాయి. తండ్రిని, తల్లిని, కుమారులను, భార్యను, కుమార్తెను కూడా వదిలిపెడతాడు—'
భ్రాతరం స్వజనం వాపి త్యజతి క్షుధయార్దితః। న పితౄన్పూజయేత్సమ్యక్దేవం చాపి గురుం తథా
'లేదా అన్నను, స్వజనులను కూడా ఆకలితో బాధపడేవాడు వదిలిపెడతాడు. పితృదేవతలను, దేవతలను, గురువును కూడా సరిగ్గా పూజించడు—'
ఋషీనుపగతాంశ్చాపి క్షుధావిష్టో న విందతి। ఏవమన్నవిహీనస్య భవంత్యేతాని దేహినాం
'వచ్చిన ఋషులను కూడా ఆకలితో ఉన్నవాడు గుర్తించడు. ఇలా అన్నం లేకుండా ఉన్న శరీరధారులకు ఈ పరిస్థితులు కలుగుతాయి.'
తదేవం సంప్రయచ్ఛేత అన్నం శ్రద్ధాసమన్వితః। బ్రహ్మభూతస్తతః సోథ బ్రహ్మణా సహ మోదతే
కాబట్టి, విశ్వాసంతో అన్నదానం చేయాలి. అలా బ్రహ్మతో ఏకత్వాన్ని పొందినవాడు, బ్రహ్మతో కలిసి ఆనందిస్తాడు.
సుసంస్కృతం చ యోప్యన్నం దద్యాదహరహర్ద్విజే। యః పఠేదన్నదానం తు శ్రాద్ధే చైవ విశేషతః
ఎవరైనా ప్రతి రోజు బ్రాహ్మణునికి బాగా తయారుచేసిన అన్నాన్ని ఇస్తే, లేదా అన్నదానం గురించి పఠిస్తే, ముఖ్యంగా శ్రాద్ధ సమయంలో—
ఏకాగ్రమానసో భూత్వా అమావస్యేందుసంక్షయే। భూతోపఘాతసంపూర్ణే శ్రాద్ధే శ్రావయతే సదా
ఏకాగ్రచిత్తంతో, అమావాస్య నాడు, చంద్రుడు క్షీణిస్తున్నప్పుడు, భూతాల సమక్షంలో శ్రాద్ధం జరిగేటప్పుడు, ఎప్పుడూ దాన్ని వినిపిస్తాడు.