న తత్ర మూఢా విశంతి పురుషా విషయాత్మకాః। కామలోభమదద్రోహ క్రోధమోహైరుపద్రుతాః
అక్కడ ఇంద్రియాసక్తి ఉన్న, కామం, లోభం, మదం, ద్వేషం, కోపం, మోహం వలన మూర్ఖులై బాధపడే వారు ప్రవేశించలేరు.
తుల్య మానాపమానాశ్చ నిర్ద్వంద్వాస్సంయతేంద్రియాః। ధ్యానయోగపరాశ్చైవ తే తు గచ్ఛంతి పుష్కరం
గౌరవం, అవమానం రెండింటినీ సమంగా చూసే వారు, ద్వంద్వాలు లేని వారు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్న వారు, ధ్యానం, యోగంలో నిమగ్నమైన వారు—వారే పుష్కరానికి చేరుతారు.
ఆశ్రమేషు యథోక్తేషు యథోక్తం వై ద్విజాతయః। యే వర్తంతే యమం త్రాతుం తేషాం లోకా మహోదయాః
ఆశ్రమాల్లో నియమాల ప్రకారం జీవించే ద్విజులు, నియమాన్ని కాపాడే వారు—వారికి మహా ఐశ్వర్యమున్న లోకాలు లభిస్తాయి.
యే న హింసంతి భూతాని కర్మణా మనసా గిరా। అనృశంసతరాః సంతః సర్వదా చ ప్రియంవదాః
కార్యంతో, మనసుతో, మాటతో ఎవరినీ హింసించని వారు, అపారమైన దయ కలిగి, ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడే వారు—
అగ్నిహోత్రరతా నిత్యం నిత్యం చాతిథిపూజకాః। నిత్యం స్వాధ్యాయవంతశ్చ నిత్యం స్నానపరాయణాః
ఎప్పుడూ అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నమైన వారు, ఎల్లప్పుడూ అతిథులను ఆదరించే వారు, నిత్యం స్వాధ్యాయంలో, స్నానంలో నిబద్ధత చూపే వారు—
మాతృవత్స్వసృవచ్చైవ తథా దుహితృవచ్చ హ। పరదారాన్ప్రపశ్యంతి సతతం విగతస్పృహాః
వారు ఎప్పుడూ పరస్త్రీలను తల్లిలా, అక్కాచెల్లెల్లా, కూతుర్లలా భావించి, కోరికలు లేకుండా ఉంటారు.
యేధిక్షిప్తా న కుప్యంతి న హింసంతి చ హింసితాః। సమదుఃఖసుఖాః సంతో మహాత్మానో జితేంద్రియాః
ఎవరైనా అవమానించినా కోపపడని వారు, హింసించబడినప్పుడు కూడా హింసించని వారు, సుఖదుఃఖాలను సమంగా చూసే వారు, మహాత్ములు, ఇంద్రియాలను జయించిన వారు—
తే హి సర్వే ప్రపశ్యంతి పురా చేరుర్మహీమిమాం। సమాధినా చింతయంతో బ్రహ్మలోకం సనాతనం
వారు అందరూ ఈ భూమిపై తిరిగిన తర్వాత, ధ్యానంతో, మనస్సులో బ్రహ్మలోకాన్ని, శాశ్వతమైన లోకాన్ని దర్శిస్తారు.
అథాభవదనావృష్టిః కదాచిన్మహతీ తదా। కృచ్ఛ్రప్రాయో హ్యభూత్తత్ర సర్వలోకః క్షుధార్దితః
ఒకసారి అక్కడ గొప్ప వర్షాభావం వచ్చింది. అందరు జనులు ఆకలితో బాధపడుతూ కష్టాల్లో పడ్డారు.
తతో నిరన్నే లోకేస్మింశ్చాత్మానం తే పరీప్సవః। మృతం కుమారమాదాయ కృచ్ఛ్రప్రాయాస్తదాపచన్
ఆహారం లేకపోయిన ఆ లోకంలో, ప్రాణాలను కాపాడుకోవాలనే తపనతో, వారు చనిపోయిన బాలుడిని తీసుకుని, ఆపదలో వండారు.
అథ పర్యచరత్తత్ర క్లిశ్యమానాన్హి తానృషీన్। దృష్ట్వా రాజా విషాదార్త్తః ప్రోవాచేదం వచస్తదా
అప్పుడు ఆ ఋషులు బాధపడుతూ ఉండటం చూసి, రాజు దుఃఖంతో దగ్గరికి వచ్చి ఇలా అన్నాడు—
రాజోవాచ। ప్రతిగ్రహో బ్రాహ్మణానాం దృష్టా వృత్తిరనిందితా। తస్మాత్ప్రతిగ్రహాన్మత్తో గృహ్ణీధ్వం మునిసత్తమాః
రాజు అన్నాడు: బ్రాహ్మణులకు దానం స్వీకరించడం అనుమతించబడిన, అపవాదం లేని జీవన విధానం. అందువల్ల, మునిశ్రేష్ఠులారా, నన్ను చూసి దానం స్వీకరించండి.
వరాన్గ్రామాన్వ్రీహియవాన్రసాన్రత్నాని కాంచనం। గాశ్చ ధేనూశ్చ తత్సర్వం మా మాంసం పచత ద్విజాః
గ్రామాలు, బియ్యం, యవలు, అన్నం, రత్నాలు, బంగారం, ఆవులు, పాలు ఇచ్చే ఆవులు—ఇవన్నీ నేను ఇస్తాను. మీరు మాంసాన్ని వండకండి, ద్విజులారా.
ఋషయ ఊచుః। రాజన్ప్రతిగ్రహో ఘోరో మధ్వాస్వాదో విషోపమః। తజ్జానతాం నః కస్మాత్త్వం కురుషే సమ్ప్రలోభనం
ఋషులు అన్నారు: రాజా, దానం స్వీకరించడం భయంకరం; తేనె రుచి విషంలా ఉంటుంది. ఇది తెలిసి కూడా మమ్మల్ని ఎందుకు ప్రలోభపెడుతున్నావు?
దశసూనా సమశ్చక్రీ దశచక్రిసమో ధ్వజీ। దశధ్వజిసమా వేశ్యా దశవేశ్యాసమో నృపః
పది మందిని చంపినవాడు ఒక రథికుడితో సమానం; పది రథికులను చంపినవాడు ఒక ధ్వజధారితో సమానం; పది ధ్వజధారులు ఒక వేశ్యతో సమానం; పది వేశ్యలు ఒక రాజుతో సమానం.
దశసూనా సహస్రాణి యో వాహయతి శౌండికః। తేన తుల్యస్తతో రాజా ఘోరస్తస్య ప్రతిగ్రహః
వెయ్యి జంతువులను చంపే మాంసకారుడు, రాజుతో సమానం. అందువల్ల, రాజు దగ్గర నుంచి దానం స్వీకరించడం భయంకరమైనది.
యో రాజ్ఞః ప్రతిగృహ్ణాతి బ్రాహ్మణో లోభమోహితః। తామిస్రాదిషు ఘోరేషు నరకేషు స పచ్యతే
రాజు దగ్గర నుండి దానం స్వీకరించే బ్రాహ్మణుడు, లోభంతో మోహించబడితే, తామిస్రం వంటి భయంకరమైన నరకాల్లో బాధపడతాడు.
తద్గచ్ఛ కుశలం తేస్తు సహ దానేన పార్థివ। అన్యేషాం దీయతామేతదిత్యుక్త్వా తే వనం యయుః
నీ దానంతో పాటు నీవు కూడా క్షేమంగా పోవు, రాజా. ఇది ఇతరులకు ఇవ్వబడాలని చెప్పి వారు అడవికి వెళ్లిపోయారు.
అథ రాజ్ఞఃసమాదేశాత్తత్ర గత్వాథ మంత్రిణః। ఉదుంబరాణి వ్యకిరన్హేమగర్భాణి భూతలే
ఆ తరువాత రాజు ఆజ్ఞతో మంత్రులు అక్కడికి వెళ్లి, బంగారం నిండిన ఉడుంబర పండ్లను భూమిపై చల్లారు.
తతో హ్యన్నం విచిన్వంతో గృహ్ణంశ్చోదుంబరాణ్యపి। గురూణి హి విదిత్వా తు న గ్రాహ్యాణ్యత్రిరబ్రవీత్
ఆహారం కోసం వెతుకుతూ వారు ఉడుంబర పండ్లను కూడా తీసుకున్నారు. అవి బరువుగా ఉన్నాయని తెలుసుకుని, అత్రి వాటిని తీసుకోకూడదని చెప్పాడు.
అత్రిరువాచ। నాస్మహే మూఢవిజ్ఞానా నాస్మహే మందబుద్ధయః। హైమానీమాని జానీమః ప్రతిబుద్ధాః స్మ జ్ఞానినః
అత్రి ఇలా అన్నాడు: మేము మూర్ఖులు కాదు, మేధస్సు లేనివారు కూడా కాదు. ఇవి బంగారంతో నిండినవని మేము తెలుసు, ఎందుకంటే మేము జ్ఞానులు.
ఇహైవేదం వసుప్రీత్యై ప్రేత్య వైకుంఠితోదయం। తస్మాన్న గ్రాహ్యమేవైతత్సుఖమానంత్యమిచ్ఛతా
ఇది ఇక్కడ ధనానికి ఆనందం కోసం, మరణించిన తరువాత వైకుంఠానికి దారి తీస్తుంది. కాబట్టి శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని కోరేవాడు దీన్ని స్వీకరించకూడదు.
శతేనగుణితం నిష్కం సహస్రేణ సమన్వితమ్। యశ్చాన్యతః ప్రతీచ్ఛేత్స పాపిష్టాం లభతే గతిమ్
వెయ్యి రెట్లు పెరిగిన నాణెం, వంద రెట్లు కలిపి, ఎవడు ఇతరుల దగ్గర నుండి తీసుకుంటాడో, అతడు అత్యంత పాపమైన స్థితిని పొందుతాడు.
యత్పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః। నూనం నైకస్య పర్యాప్తమితి మత్వా శమం వ్రజేత్
ఈ భూమిపై ఉన్న అన్నం, యవలు, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు — ఇవన్నీ ఒక్కరికి కూడా సరిపోవని భావించి, సంతృప్తిని ఆశ్రయించాలి.
వసిష్ఠ ఉవాచ। తపసాం సంచయో యస్య ద్రవ్యాణాం యస్య సంచయః। తపఃసంచయ ఏవేహ విశిష్టో ధనసంచయాత్
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: తపస్సు కూడబెట్టే వారు ఒకరు, ధనం కూడబెట్టే వారు మరొకరు. ఇక్కడ తపస్సు కూడబెట్టడం ధనాన్ని కూడబెట్టడంకంటే గొప్పది.
త్యజతః సంచయాన్సర్వాన్యాంతి నాశముపద్రవాః। నహి సంచయవాన్కశ్చిద్దృశ్యతే నిరుపద్రవః
ఎవడు అన్ని కూడబెట్టిన వాటిని వదులుతాడో, అతని బాధలు అంతా పోతాయి. ఎందుకంటే కూడబెట్టినవాడెవ్వరూ కష్టాల నుండి విముక్తి పొందినవాడిగా కనిపించడు.
యథాయథా న గృహ్ణాతి బ్రాహ్మణోఽసత్ప్రతిగ్రహమ్। తథా తస్య హి సంతోషాద్బ్రాహ్మం తేజో వివర్ద్ధతే
బ్రాహ్మణుడు అనుచితమైన దానం తీసుకోకుండా ఉండగానే, అతని సంతృప్తి వల్ల బ్రాహ్మణ తేజస్సు మరింత పెరుగుతుంది.
అకించనత్వం రాజ్యం చ తులయా సమతోలయత్। అకించనత్వమధికం రాజ్యాదపి హితాత్మనః
అకించనత్వాన్ని, రాజ్యాన్ని తూకంలో వేసి చూసాడు. ఆత్మహితాన్ని కోరేవాడికి రాజ్యంతో పోలిస్తే నిరుపేదగా ఉండడమే గొప్పది.
కశ్యప ఉవాచ। అనర్థో బ్రాహ్మణస్యైష యస్త్వర్థనిచయో మహాన్
కశ్యపుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణునికి పెద్దగా ధనం కూడబెట్టడం దురదృష్టమే.
అర్థైశ్వర్యవిమూఢో హి శ్రేయసో భ్రశ్యతే ద్విజః। అర్థసంపద్విమోహాయ విమోహో నరకాయ చ
ధనసంపదతో మోహించిపోయిన బ్రాహ్మణుడు శ్రేయస్సు కోల్పోతాడు. ధనం అధికంగా ఉండటం మోహానికి, నరకానికి దారి తీస్తుంది.