ఋషయ ఊచుః - కో భవాన్న హి జానీమః కస్మాత్కారణతాం గతః । దేవో వా యది వా చాన్యః కథయస్వ యథాతథమ్
మహర్షులు ఇలా అడిగారు — మీరు ఎవరు? మాకు తెలియదు. ఏ కారణంతో వచ్చారు? మీరు దేవుడా లేక మరెవరైనా? నిజంగా చెప్పండి.
వాగువాచ - యః కర్తా సర్వభూతానాం భువనానాం చ సర్వశః । విస్మితాన్విదుషః ప్రేక్ష్య సోఽహం విష్ణుః సనాతనః
వాణి ఇలా చెప్పింది — అన్ని భూతాలకూ, లోకాలకూ కర్త అయిన నేను, శాశ్వతుడైన విష్ణువు. మీరు ఆశ్చర్యపడి అడుగుతున్నందుకు నేను ప్రత్యక్షమయ్యాను.
తచ్ఛ్రుత్వా దేవదేవస్య భాషితం బ్రహ్మణః సుతాః । అనాదినిధనం దేవం స్తోతుం తత్ర ప్రచక్రముః
దేవదేవుడైన ఆయన మాటలు విని, బ్రహ్మ కుమారులు ఆ ఆదిమాంతరహీనుడైన దేవుని అక్కడ స్తుతించసాగారు.
నమో భూతాత్మభూతాయ ఆత్మనే పరమాత్మనే । అచ్యుతాయ నమో నిత్యమనంతాయ నమో నమః
అన్ని భూతాలకు ఆత్మ అయిన పరమాత్మకు నమస్కారం. అచ్యుతుడైన శాశ్వతుడికి, అనంతుడికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.
దామోదరాయ కవయే యజ్ఞేశాయ నమో నమః । ఏవం స్తుతస్తు ఋషిభిస్తుతోష భగవాన్హరిః
దామోదరుడికి, జ్ఞానవంతుడికి, యజ్ఞాధిపతికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. ఈ విధంగా మహర్షులు స్తుతించగా, హరి సంతోషించాడు.
ప్రత్యువాచ మహర్షీంస్తానభీష్టం కిం దదామి వః । ఋషయ ఊచుః యది తుష్టోఽసి భగవన్నస్మాకం హితకామ్యయా
ఆయన ఆ మహర్షులను ఇలా అడిగాడు — మీకు కావలసిన వరం ఏమిటి? మహర్షులు ఇలా అన్నారు — భగవంతుడా! మీరు సంతోషంగా ఉంటే, మాకు మేలు కలిగేలా—
వ్రతం కించిత్సమాఖ్యాహి స్వర్గమోక్షఫలప్రదమ్ । ధనధాన్యప్రదం పుణ్యమాత్మనస్తుష్టికారకమ్
స్వర్గమోక్ష ఫలాన్ని ఇచ్చే, ధనం ధాన్యాన్ని ప్రసాదించే, పుణ్యాన్ని కలిగించే, మనసుకు సంతృప్తినిచ్చే వ్రతాన్ని చెప్పండి.
అల్పాయాసం బహుఫలం వ్రతానాముత్తమం వ్రతమ్ । కృతేన యేన దేవేశ విష్ణులోకే మహీయతే
చిన్న కష్టంతో ఎక్కువ ఫలితాన్ని ఇచ్చే, వ్రతాల్లో ఉత్తమమైన వ్రతాన్ని చెప్పండి. దాన్ని ఆచరిస్తే, దేవతల అధినాయకుడా, విష్ణు లోకంలో ఘనత పొందుతారు.
విష్ణురువాచ- ఫాల్గునే శుక్లపక్షే తు పుష్యేణ ద్వాదశీ యది । భవేత్సా చ మహాపుణ్యా మహాపాతకనాశినీ
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ఫాల్గుణ మాసంలో శుక్లపక్షంలో, పుష్య నక్షత్రంతో కూడిన ద్వాదశి వచ్చిన రోజు అత్యంత పవిత్రమైనది, పెద్ద పెద్ద పాపాలను నాశనం చేసే రోజు.
విశేషస్తత్ర కర్త్తవ్యః శృణుధ్వం ద్విజసత్తమాః । ఆమలకీం చ సంప్రాప్య జాగరం తత్ర కారయేత్
అప్పుడు ఒక ప్రత్యేకమైన ఆచరణ చేయాలి. మీరు వినండి, మహానుభావులైన ద్విజులారా! ఆమలకిచెట్టు వద్దకు వెళ్లి అక్కడ రాత్రంతా జాగరణ చేయాలి.
సర్వపాపవినిర్ముక్తో గోసహస్రఫలం లభేత్ । ఏతద్వః కథితం విప్రా వ్రతానాం వ్రతముత్తమమ్ । అర్చయిత్వాచ్యుతం తస్యాం విష్ణులోకాన్న ముచ్యతే
అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందినవాడు, వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలితాన్ని పొందుతాడు. బ్రాహ్మణులారా! ఇది వ్రతాలలో అతి శ్రేష్ఠమైన వ్రతం. అక్కడ అచ్యుతుడిని పూజించినవాడు విష్ణు లోకాన్ని ఎప్పటికీ కోల్పోడు.
ఋషయ ఊచుః - వ్రతస్యాస్య విధిం బ్రూహి పరిపూర్ణం కథం భవేత్ । కే మంత్రాః కే నమస్కారాః దేవతా కా ప్రకీర్తితా
ఋషులు ఇలా అడిగారు — ఈ వ్రతాన్ని పూర్తిగా ఎలా చేయాలో చెప్పండి. ఏ మంత్రాలు, ఏ నమస్కారాలు చేయాలి? ఏ దేవతను పూజించాలి?
కథం దానం కథం స్నానం కశ్చ పూజావిధిః స్మృతః । అర్ఘార్చనస్య మంత్రం తు కథయస్వ యథాతథమ్
దానం ఎలా చేయాలి? స్నానం ఎలా చేయాలి? పూజ విధానం ఏమిటి? అర్ఘ్యం, పూజలకు మంత్రం ఏమిటో యథావిధిగా వివరించండి.
విష్ణురువాచ- శ్రూయతాం యో విధిః సమ్యగ్వ్రతస్యాస్య ద్విజర్షభాః । ఏకాదశ్యాం నిరాహారః స్థిత్వా చైవ పరేఽహని
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ఈ వ్రతాన్ని సరిగ్గా ఎలా చేయాలో వినండి, మహానుభావులైన ద్విజులారా! ఏకాదశి రోజున ఉపవాసంగా ఉండాలి, మరుసటి రోజున —
భోక్ష్యేఽహం పుండరీకాక్ష శరణం మే భవాచ్యుత । ఇతి కృత్వా తు నియమం దంతధావనపూర్వకమ్
‘రేపు నేను భోజనం చేస్తాను, కమలనేత్రుడా! నన్ను రక్షించు, అచ్యుతా!’ అని సంకల్పం చేసి, ముందుగా పళ్ళు తోముకోవాలి.
నాలపేత్పతితాంశ్చౌరాంస్తథా పాషండినో నరాన్ । దుర్వృత్తాన్భిన్నమర్యాదాన్గురుదారప్రధర్షకాన్
పతితులు, దొంగలు, వింత మతస్థులు, చెడు ప్రవర్తన కలవారు, నియమాలు దాటి పోయినవారు, గురుపత్నిని అవమానించినవారు — వీరితో మాట్లాడకూడదు.
అపరాహ్ణే తతః స్నానం విధినా కారయేద్బుధః । నద్యాం తడాగే కూపే వా గృహే వా నియతాత్మవాన్
మధ్యాహ్నం తరువాత, నది, చెరువు, బావి లేదా ఇంట్లో అయినా నియమంగా, స్నానం చేయాలి.
మృత్తికాలంభనం పూర్వం తతః స్నానం చ కారయేత్ । అశ్వక్రాంతే రథక్రాంతే విష్ణుక్రాంతే వసుంధరే
ముందుగా మట్టి తీసుకుని, తర్వాత స్నానం చేయాలి. ‘అశ్వాలు, రథాలు, విష్ణువు అడుగుపెట్టిన భూమీ!’ అని చెప్పాలి.
మృత్తికే హర మే పాపం యన్మయా దుష్కృతం కృతమ్
‘ఓ మట్టి! నేను చేసిన పాపాలను తొలగించు.’
ఇతి మృత్తికామంత్రః । త్వమంబు సర్వభూతానాం జీవనం తనురక్షకమ్ । స్వేదజోద్భిజ్జజాతీనాం రసానాం పతయే నమః
ఇది మట్టిమంత్రం — ‘నీవు నీరు, అన్నీ జీవులకు ప్రాణాధారం, శరీరాన్ని కాపాడేవాడివి. చెమట, గుడ్డు ద్వారా పుట్టినవారి రసాలకు అధిపతివైన నీకు నమస్కారం.’
స్నాతోఽహం సర్వతీర్థేషు హ్రదప్రస్రవణేషు చ । నదీషు దేవఖాతేషు ఇదం స్నానం తు మే భవేత్
‘నేను అన్ని పవిత్రతీర్థాలలో, సరస్సులు, వనజలాశయాల్లో, నదుల్లో, దేవతల చెరువుల్లో స్నానం చేశాను. ఈ స్నానం నాకు ఫలించాలి.’
ఇతి స్నానమంత్రః । జామదగ్న్యం మునిం చైవ కారయిత్వా హిరణ్మయమ్ । మాషకస్య సువర్ణస్య తదర్ద్ధార్ద్ధేన వా పునః
ఇది స్నానమంత్రం. జామదగ్న్యుడు అనే మునిని బంగారంతో, లేకపోతే అర్ధభాగంతో, మళ్లీ చేయాలి.
గృహమాగత్య పూజాయాః పూజాహోమం తు కారయేత్ । తతశ్చామలకీం గచ్ఛేత్సర్వోపస్కరసంయుతః
ఇంటి కి వచ్చి పూజ, హోమం చేయాలి. తర్వాత అన్ని అవసరమైన వస్తువులతో ఆమలకిచెట్టు వద్దకు వెళ్లాలి.
ఆమలకీం తతో గత్వా పరిశోధ్య సమంతతః । స్థాపయేత్సతతం కుంభమవ్రణం మంత్రపూర్వకమ్
ఆమలకిచెట్టు వద్దకు వెళ్లి చుట్టూ బాగా శుభ్రం చేసి, మంత్రపూర్వకంగా లోపల ఎలాంటి మచ్చలు లేని కుంభాన్ని పెట్టాలి.
పంచరత్నసమోపేతం దివ్యగంధాధివాసితమ్ । ఛత్రోపానద్యుగోపేతం సితచందనచర్చితమ్
ఆ కుంభాన్ని ఐదు రత్నాలతో అలంకరించి, దివ్యమైన సుగంధాలు కలిపి, గొడుగు, జత చెప్పులు అమర్చాలి. తెల్లచందనంతో పూయాలి.
స్రగ్దామలంబితగ్రీవం సర్వధూపవిధూపితమ్ । దీపమాలాకులం కుర్యాత్సర్వతః సుమనోహరమ్
ముద్దగల హారాన్ని మెడలో వేసి, అన్ని రకాల ధూపాలతో పరిమళించాలి. చుట్టూ దీపాల వరుసలు పెట్టి, అందంగా అలంకరించాలి.
తస్యోపరి న్యసేత్పాత్రం దివ్యలాజైః ప్రపూరితమ్ । పాత్రోపరి న్యసేద్దేవం జామదగ్న్యం మహాప్రభమ్
ఆ స్థలంపై ఒక పాత్రను, దివ్యమైన పొంగిన ధాన్యాలతో నింపి ఉంచాలి. ఆ పాత్రపై మహాప్రభావం కలిగిన జామదగ్న్యుడైన దేవుడిని ప్రతిష్టించాలి.
విశోకాయ నమః పాదౌ జానునీ విశ్వరూపిణే । ఉగ్రాయ చ తతోఽప్యూరూ కటీ దామోదరాయ చ
విషోకుని పాదాలకు నమస్కారం చేయాలి. విశ్వరూపుడైన దేవుని మోకాళ్లకు, ఉగ్రునికి తొడలకు, దామోదరునికి నడుముకు నమస్కారం చేయాలి.
ఉదరం పద్మనాభాయ ఉరః శ్రీవత్సధారిణే । చక్రిణే వామబాహుం చ దక్షిణం గదినే నమః 6.45.
పద్మనాభునికి పొట్ట వద్ద, శ్రీవత్సాన్ని ధరించినవారికి ఛాతి వద్ద, చక్రాన్ని ధరించినవారికి ఎడమ చేయికి, గదను ధరించినవారికి కుడి చేయికి నమస్కారం చేయాలి.
వైకుంఠాయ నమః కంఠమాస్యం యజ్ఞముఖాయ వై । నాసాం విశోకనిధయే వాసుదేవాయ చాక్షిణీ
వైకుంఠునికి మెడ వద్ద, యజ్ఞముఖునికి నోటికి, విషోకనిధికి ముక్కుకు, వాసుదేవునికి కళ్లకు నమస్కారం చేయాలి.