పుష్కరే దుష్కరం దానం వాసశ్చైవ సుదుష్కరః। బ్రాహ్మణో వేదవిద్వాంస్తు గత్వా వై జ్యేష్ఠపుష్కరం
పుష్కరంలో దానం చేయడం కష్టం, అక్కడ నివసించడం మరింత కష్టం. వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు జ్యేష్ఠ పుష్కరానికి వెళ్ళి,
స్నానాద్భవేన్మోక్షభాగీ శ్రాద్ధేన పితృతారకః। నామమాత్రోపి యో విప్రో గత్వా సంధ్యాముపాసతే
స్నానం వల్ల మోక్షాన్ని పొందుతాడు; శ్రాద్ధం వల్ల పితృదేవతలను ఉద్ధరించగలడు. కేవలం పేరు చెప్పి అక్కడ సంధ్యావందనం చేసిన బ్రాహ్మణుడికీ,
వర్షాణి ద్వాదశైవేహ తేన సంధ్యా హ్యుపాసితా। భవేత్తు నాత్ర సందేహః పురా ప్రోక్తం స్వయంభువా
ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు సంధ్యావందనం చేసినవాడికి ఎలాంటి సందేహం లేదు; ఇదంతా పురాతనకాలంలో స్వయంభువుడు చెప్పాడు.
సావిత్రీ కథితో దోషః కులే తస్య న జాయతే। యా పత్నీ దదతే భర్తుః సంధ్యోపాస్తిం కరిష్యతః
సావిత్రి దోషం అతని వంశంలో కలగదు. భర్త సంధ్యావందనం చేయడానికి సహాయపడే భార్యకి కూడా అదే ఫలం లభిస్తుంది.
కరకేణ తు తామ్రేణ తోయం ముక్తా దివం వ్రజేత్। బ్రహ్మలోకమనుప్రాప్య తిష్ఠతి బ్రహ్మణో దినం౫౦ 1.19.
తామ్రపాత్రలో నీళ్లు వదిలితే, ఆత్మ స్వర్గానికి చేరుతుంది; బ్రహ్మలోకానికి చేరి, బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు కాలం అక్కడ ఉంటాడు.
ఏకాకినా గతేనాపి సంధ్యా వంద్యా యథాక్రమం। పౌష్కరేణాథ తోయేన భృంగారే నిహితేన తు
ఒక్కడే వెళ్ళినా సరే, సంధ్యావందనం క్రమంగా చేయాలి; పుష్కర జలాన్ని ఇనుప పాత్రలో ఉంచి ఆచరించాలి.
దక్షిణాం దిశమాస్థాయ గాయత్ర్యా రాజసత్తమ। పితౄణాం పరమా తృప్తిః క్రియతే ద్వాదశాబ్దికీ
ఓ రాజశ్రేష్ఠా, దక్షిణ దిశవైపు తిరిగి గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపిస్తే, పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు పరమ సంతృప్తిని పొందుతారు.
యుగసహస్రం పిణ్డేన శ్రాద్ధేనానన్త్యమశ్నుతే। ఏతదర్థం హి విద్వాంసః కుర్వంతే దారసంగ్రహం
శ్రాద్ధంలో పిండాన్ని సమర్పిస్తే, అది పితృదేవతలకు వేల యుగాల పాటు అంతులేని పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే జ్ఞానులు భార్యను స్వీకరించడాన్ని ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు.
తీర్థే గత్త్వా ప్రదాస్యామః పిండాన్వై శ్రాద్ధపూర్వకం। తేషాం పుత్రా ధనం ధాన్యమవిచ్ఛిన్నా చ సంతతిః
పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లి, శ్రాద్ధవిధిగా పిండాలను సమర్పిస్తే, వారి సంతానం ధనం, ధాన్యం మరియు వంశ పరంపర ఎప్పటికీ నిలుస్తుంది.
భవేద్వై నాత్ర సందేహ ఏతదాహ పితామహః। తర్పయిత్వా పితౄన్దేవానగ్నిష్టోమఫలం లభేత్
ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు అని పితామహుడు చెప్పారు. పితృదేవతలు, దేవతలను తృప్తిపరిచినవాడు అగ్నిష్టోమ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఆశ్రమానపి తే వచ్మి శృణుష్వైకమనా నృప। అగస్త్యేన కృతశ్చాత్ర ఆశ్రమో దేవసంమితః
ఓ రాజా, నేను ఆశ్రమాల గురించి కూడా చెబుతాను. మనసు పెట్టి విను. ఇక్కడ అగస్త్యుడు దేవతలకు సమానమైన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించాడు.
సప్తర్షీణాం పురా చాత్ర ఆశ్రమో దేవసమ్మతః। బ్రహ్మర్షీణాం తథా చాత్ర మనూనాం పరమస్తథా
ఇక్కడ పురాతనకాలంలో సప్తర్షుల ఆశ్రమం దేవతలచే గౌరవించబడింది. అలాగే బ్రహ్మర్షులు, మనువులు స్థాపించిన అత్యుత్తమ ఆశ్రమాలూ ఇక్కడే ఉన్నాయి.
నాగానాం చ పురీ రమ్యా యజ్ఞపర్వతరోధసి। అగస్త్యస్య మహారాజ ప్రభావమమితాత్మనః
యజ్ఞపర్వత పాదంలో నాగుల అందమైన నగరం ఉంది. మహారాజా, అపారమైన ఆత్మశక్తి కలిగిన అగస్త్యుని మహిమ కూడా అక్కడ ఉంది.
కథయామి సమాసేన శృణు త్వం సుసమాహితః। పూర్వం కృతయుగే భీష్మ దానవా యుద్ధదుర్మదాః
నేను అతని కథను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను. నీవు పూర్తిగా శ్రద్ధతో విను. క్రుతయుగంలో, ఓ భీష్మా, యుద్ధంలో మత్తుగా ఉన్న దానవులు ఉద్భవించారు.
కాలేయా ఇతి విఖ్యాతా గణాః పరమదారుణాః। తే తు వృత్రం సమాశ్రిత్య దేవాన్హంతుం సముద్యతాః
కాలేయులు అని ప్రసిద్ధి చెందిన భయంకరమైన గణాలు ఉండేవి. వారు వృత్రుని ఆశ్రయించి, దేవతలను సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
తతో దేవాః సముద్విగ్నా బ్రహ్మాణముపతస్థిరే। కృతాంజలీంస్తు తాన్సర్వాన్పరమేష్ఠీత్యువాచ హ
అప్పుడు దేవతలు భయంతో బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయించారు. అందరూ చేతులు జోడించి పరమేశ్వరుడి ముందు నిలబడ్డారు.
విదితం మే సురాః సర్వం యద్వః కార్యం చికీర్షితం। తముపాయం ప్రవక్ష్యామి యథా వృత్రం వధిష్యథ
"దేవతలారా, మీరేమి చేయాలని కోరుకుంటున్నారో నాకు తెలుసు. మీరు వృత్రుని ఎలా సంహరించాలో మార్గాన్ని చెబుతాను."
దధీచిరితి విఖ్యాతో మహానృషిరుదారధీః। తం గత్వా సహితాస్సర్వే వరం చ ప్రతియాచత
"దధీచి అనే మహర్షి ఉన్నాడు. అతడు ఉదారమైన మనస్సు కలవాడు. మీరు అందరూ కలసి అతని వద్దకు వెళ్లి వరం అడగండి."
స వో దాస్యతి ధర్మాత్మా సుప్రీతేనాంతరాత్మనా। స వాచ్యః సహితైః సర్వైర్భవద్భిర్జయకాంక్షిభిః
"ఆ ధర్మాత్ముడు హృదయపూర్వకంగా మీకు కావలసినదాన్ని ఇస్తాడు. మీరు అందరూ కలసి, విజయాన్ని కోరుతూ అతనిని ప్రార్థించాలి."
స్వాన్యస్థీని ప్రయచ్ఛస్వ త్రైలోక్యహితకాంక్షయా। స శరీరం సముత్సృజ్య స్వాన్యస్థీని ప్రదాస్యతి
"మూడు లోకాల మేలుకోసం, అతని ఎముకలను ఇవ్వమని అడగండి. అతడు తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి తన ఎముకలను ఇస్తాడు."
తస్యాస్థిభిర్మహాఘోరం వజ్రం సంక్రియతాం దృఢం। మహచ్ఛత్రుహనం దివ్యం తదస్త్రమశనిః స్మృతం
"ఆయన ఎముకలతో భయంకరమైన, దృఢమైన, దేవతలకు అనుకూలమైన వజ్రాయుధాన్ని తయారు చేయండి. అది మహాశత్రువులను సంహరించే దివ్యాయుధంగా ప్రసిద్ధి చెందింది."
తేన వజ్రేణ వై వృత్రం వధిష్యతి శతక్రతుః। ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం తస్మాత్సర్వం విధీయతాం
"ఆ వజ్రాయుధంతో శతక్రతువు వృత్రుని సంహరిస్తాడు. నేను మీకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాను. అందువల్ల మీరు అన్నీ ఆ విధంగా చేయండి."
ఏవముక్తాస్తతో దేవా అనుజ్ఞాప్య పితామహం। శతక్రతుం పురస్కృత్య దధీచేరాశ్రమం యయుః
ఇలా బ్రహ్మదేవుడు చెప్పిన తరువాత, దేవతలు ఆయనకు అనుమతి తీసుకుని, శతక్రతువును ముందుగా ఉంచుకుని దధీచి ఆశ్రమానికి వెళ్లారు.
సరస్వత్యాః పరే పారే నానాద్రుమలతావృతం। షట్పదోద్గీతనినదైరుద్ఘుష్టం సామగైరివ
సరస్వతి నదికి అటు పక్కన, అనేక వృక్షమల్లలతో కప్పబడి, తేనెటీగల గానంతో, సాంగవేద గాయకుల పాటల మాదిరిగా ఆ ప్రాంతం మార్మోగింది.
పుంస్కోకిలరవోన్మిశ్రం జీవం జీవకనాదితమ్। మహిషైశ్చ వరాహైశ్చ సృమరైశ్చమరైరపి
పురుష కోకిలలు, జీవక పక్షులు కలిపి చేసే అరుపులతో పాటు, మేకలు, పందులు, జింకలు, చామరి జంతువులు కూడా అక్కడ జీవుల అరుపులతో ఆ అడవి మారుమూలలు మారుమోగిపోయాయి.
తత్రతత్రానుచరితైః శార్దూలభయవర్జితైః। కరేణుభిర్వారణైశ్చ ప్రభిన్నకరటాముఖైః
అక్కడక్కడ పులుల భయం లేకుండా, ఏనుగులు, దంతియులు తమ సొమ్మసిల్లిన తొండాలతో, తెరిచిన నోటితో స్వేచ్ఛగా సంచరించేవి.
స్వరోద్గారైశ్చ క్రీడద్భిః సమంతాదనునాదితం। సింహవ్యాఘ్రైర్మహానాదం నదద్భిరనునాదితం
ఆ ప్రాంతం చుట్టూ ఆడుకుంటున్న జంతువుల అరుపులతో, సింహాలు, పులులు గర్జించే గొంతులతో మారుమోగిపోయింది.
మయూరైశ్చాపి సంలీనైర్గుహాకందరవాసిభిః। తేషు తేషు చ కుంజేషు నాదితం సుమనోరమం
గుహల్లో, కొండకండరాల్లో దాగున్న నెమళ్లు కూడా, ఆ వనాల్లో తమ మధురమైన అరుపులతో ఆ ప్రాంతాన్ని మధురంగా మారుస్తూ ఉండేవి.
త్రివిష్టపసమప్రఖ్యం దధీచ్యాశ్రమమాగమన్। తత్రాపశ్యన్దధీచిం తం దివాకరసమప్రభమ్
దివిలోని స్వర్గానికి సమానంగా ఉన్న దధీచి ఆశ్రమానికి వారు చేరుకుని, అక్కడ సూర్యునిలా ప్రకాశించే దధీచిని చూశారు.
జాజ్వల్యమానం వపుషా యథా లక్ష్మ్యా చతుర్భుజమ్। తస్య పాదౌ సురా రాజన్నభివంద్య ప్రణమ్య చ। అయాచంత వరం సర్వే యథోక్తం పరమేష్ఠినా
అతడు లక్ష్మీదేవిలా నాలుగు చేతులతో, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, దేవతలు రాజా! ఆయన పాదాలను వందించి నమస్కరించి, బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం కోరిన వరాన్ని అడిగారు.