పైతామహం సరః పుణ్యం పుష్కరం నామ నామతః। వైఖానసానాం సిద్ధానాం మునీనాం పుణ్యదం హి యత్
పితామహుని పేరుతో ప్రసిద్ధమైన పుష్కర సరస్సు పవిత్రమైనది. అది వైఖానస మునులు, సిద్ధులు, ఋషులకు పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే స్థలంగా పేరుగాంచింది.
సరస్వతీ పుణ్యతమా యస్మాద్యాతా మహార్ణవమ్। ఆదిదేవో మహాయోగీ యత్రాస్తే మధుసూదనః
సరస్వతి నది అత్యంత పవిత్రమైనది, ఎందుకంటే ఆమె మహాసముద్రంలో కలుస్తుంది. అక్కడ ఆదిదేవుడు, మహాయోగి అయిన మధుసూదనుడు నివసిస్తాడు.
ఖ్యాత ఆదివరాహేతి నామ్నా త్రిదశపూజితః। హీనవర్ణాశ్చ యే వర్ణాస్తీర్థే పైతామహే గతాః
ఆ స్థలం ఆదివరాహ అని ప్రసిద్ధి చెందింది, దేవతలందరూ పూజించే స్థలం. తక్కువ వర్ణానికి చెందినవారు కూడా ఆ పితామహుని తీర్థానికి చేరితే,
న వియోనిం వ్రజంత్యేతే స్నాత్వా తీర్థే మహాత్మనః। కార్తిక్యాం చ విశేషేణ యోభిగచ్ఛేత్తు పుష్కరం
ఆ మహాత్ముడి పవిత్ర తీర్థంలో స్నానం చేసినవారు మళ్ళీ జన్మించరు. ముఖ్యంగా కార్తీక మాసంలో ఎవరు పుష్కరాన్ని దర్శిస్తారో,
ఫలం తత్రాక్షయం తస్య భవతీత్యనుశుశ్రుమ। సాయంప్రాతః స్మరేద్యస్తు పుష్కరాణి కృతాంజలి
అక్కడ లభించే ఫలం నశించదు అని మేము విన్నాము. సాయంత్రం, ఉదయం folded hands తో పుష్కరాన్ని స్మరించేవాడు,
ఉపస్పృష్టం భవేత్తేన సర్వతీర్థే తు కౌరవ। జన్మప్రభృతి యత్పాపం స్త్రియో వా పురుషస్య వా
ఓ కౌరవా! అతడు అన్ని పవిత్ర క్షేత్రాల్లో స్నానం చేసినవాడిలా పవిత్రుడవుతాడు. జననం నుండి వచ్చిన పాపమేమైనా, అది స్త్రీకి అయినా, పురుషుడికి అయినా,
పుష్కరే స్నానమాత్రేణ సర్వమేతత్ప్రణశ్యతి। యథాసురాణాం ప్రవరః సర్వేషాం తు పితామహః
పుష్కరంలో స్నానం చేయగానే ఆ పాపమంతా నశిస్తుంది. యథా అసురులందరిలో పితామహుడు శ్రేష్ఠుడు అయినట్లు,
తథైవ పుష్కరం తీర్థం తీర్థానామాదిరుచ్యతే। త ద్దృష్ట్వా దశవర్షాణి పుష్కరే నియతః శుచిః
అలాగే, పవిత్ర క్షేత్రాల్లో పుష్కరం మొదటిగా భావించబడుతుంది. పుష్కరాన్ని దర్శించినవాడు, పదేళ్ళ పాటు అక్కడ నియమంగా, పవిత్రంగా ఉంటాడు.
క్రతూన్సర్వానవాప్నోతి బ్రహ్మలోకం స గచ్ఛతి। యస్తు వర్షశతం పూర్ణమగ్నిహోత్రముపాసతే
అతడు అన్ని యాగ ఫలితాలను పొందుతాడు, బ్రహ్మలోకానికి చేరుకుంటాడు. ఎవడు వంద సంవత్సరాలు అగ్నిహోత్రాన్ని ఆచరిస్తాడో,
కార్తికీం వా వసేదేకాం పుష్కరే సమమేవ తు। పుష్కరే దుష్కరో హోమః పుష్కరే దుష్కరం తపః
లేకపోతే కార్తీక మాసంలో ఒక్క నెల పుష్కరంలో నివసించినా అదే ఫలం. పుష్కరంలో హోమం చేయడం కష్టం, తపస్సు చేయడం కూడా కష్టం.
పుష్కరే దుష్కరం దానం వాసశ్చైవ సుదుష్కరః। బ్రాహ్మణో వేదవిద్వాంస్తు గత్వా వై జ్యేష్ఠపుష్కరం
పుష్కరంలో దానం చేయడం కష్టం, అక్కడ నివసించడం మరింత కష్టం. వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణుడు జ్యేష్ఠ పుష్కరానికి వెళ్ళి,
స్నానాద్భవేన్మోక్షభాగీ శ్రాద్ధేన పితృతారకః। నామమాత్రోపి యో విప్రో గత్వా సంధ్యాముపాసతే
స్నానం వల్ల మోక్షాన్ని పొందుతాడు; శ్రాద్ధం వల్ల పితృదేవతలను ఉద్ధరించగలడు. కేవలం పేరు చెప్పి అక్కడ సంధ్యావందనం చేసిన బ్రాహ్మణుడికీ,
వర్షాణి ద్వాదశైవేహ తేన సంధ్యా హ్యుపాసితా। భవేత్తు నాత్ర సందేహః పురా ప్రోక్తం స్వయంభువా
ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు సంధ్యావందనం చేసినవాడికి ఎలాంటి సందేహం లేదు; ఇదంతా పురాతనకాలంలో స్వయంభువుడు చెప్పాడు.
సావిత్రీ కథితో దోషః కులే తస్య న జాయతే। యా పత్నీ దదతే భర్తుః సంధ్యోపాస్తిం కరిష్యతః
సావిత్రి దోషం అతని వంశంలో కలగదు. భర్త సంధ్యావందనం చేయడానికి సహాయపడే భార్యకి కూడా అదే ఫలం లభిస్తుంది.
కరకేణ తు తామ్రేణ తోయం ముక్తా దివం వ్రజేత్। బ్రహ్మలోకమనుప్రాప్య తిష్ఠతి బ్రహ్మణో దినం౫౦ 1.19.
తామ్రపాత్రలో నీళ్లు వదిలితే, ఆత్మ స్వర్గానికి చేరుతుంది; బ్రహ్మలోకానికి చేరి, బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు కాలం అక్కడ ఉంటాడు.
ఏకాకినా గతేనాపి సంధ్యా వంద్యా యథాక్రమం। పౌష్కరేణాథ తోయేన భృంగారే నిహితేన తు
ఒక్కడే వెళ్ళినా సరే, సంధ్యావందనం క్రమంగా చేయాలి; పుష్కర జలాన్ని ఇనుప పాత్రలో ఉంచి ఆచరించాలి.
దక్షిణాం దిశమాస్థాయ గాయత్ర్యా రాజసత్తమ। పితౄణాం పరమా తృప్తిః క్రియతే ద్వాదశాబ్దికీ
ఓ రాజశ్రేష్ఠా, దక్షిణ దిశవైపు తిరిగి గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపిస్తే, పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు పరమ సంతృప్తిని పొందుతారు.
యుగసహస్రం పిణ్డేన శ్రాద్ధేనానన్త్యమశ్నుతే। ఏతదర్థం హి విద్వాంసః కుర్వంతే దారసంగ్రహం
శ్రాద్ధంలో పిండాన్ని సమర్పిస్తే, అది పితృదేవతలకు వేల యుగాల పాటు అంతులేని పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే జ్ఞానులు భార్యను స్వీకరించడాన్ని ప్రాముఖ్యత ఇస్తారు.
తీర్థే గత్త్వా ప్రదాస్యామః పిండాన్వై శ్రాద్ధపూర్వకం। తేషాం పుత్రా ధనం ధాన్యమవిచ్ఛిన్నా చ సంతతిః
పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లి, శ్రాద్ధవిధిగా పిండాలను సమర్పిస్తే, వారి సంతానం ధనం, ధాన్యం మరియు వంశ పరంపర ఎప్పటికీ నిలుస్తుంది.
భవేద్వై నాత్ర సందేహ ఏతదాహ పితామహః। తర్పయిత్వా పితౄన్దేవానగ్నిష్టోమఫలం లభేత్
ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు అని పితామహుడు చెప్పారు. పితృదేవతలు, దేవతలను తృప్తిపరిచినవాడు అగ్నిష్టోమ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ఆశ్రమానపి తే వచ్మి శృణుష్వైకమనా నృప। అగస్త్యేన కృతశ్చాత్ర ఆశ్రమో దేవసంమితః
ఓ రాజా, నేను ఆశ్రమాల గురించి కూడా చెబుతాను. మనసు పెట్టి విను. ఇక్కడ అగస్త్యుడు దేవతలకు సమానమైన ఆశ్రమాన్ని స్థాపించాడు.
సప్తర్షీణాం పురా చాత్ర ఆశ్రమో దేవసమ్మతః। బ్రహ్మర్షీణాం తథా చాత్ర మనూనాం పరమస్తథా
ఇక్కడ పురాతనకాలంలో సప్తర్షుల ఆశ్రమం దేవతలచే గౌరవించబడింది. అలాగే బ్రహ్మర్షులు, మనువులు స్థాపించిన అత్యుత్తమ ఆశ్రమాలూ ఇక్కడే ఉన్నాయి.
నాగానాం చ పురీ రమ్యా యజ్ఞపర్వతరోధసి। అగస్త్యస్య మహారాజ ప్రభావమమితాత్మనః
యజ్ఞపర్వత పాదంలో నాగుల అందమైన నగరం ఉంది. మహారాజా, అపారమైన ఆత్మశక్తి కలిగిన అగస్త్యుని మహిమ కూడా అక్కడ ఉంది.
కథయామి సమాసేన శృణు త్వం సుసమాహితః। పూర్వం కృతయుగే భీష్మ దానవా యుద్ధదుర్మదాః
నేను అతని కథను సంక్షిప్తంగా చెబుతాను. నీవు పూర్తిగా శ్రద్ధతో విను. క్రుతయుగంలో, ఓ భీష్మా, యుద్ధంలో మత్తుగా ఉన్న దానవులు ఉద్భవించారు.
కాలేయా ఇతి విఖ్యాతా గణాః పరమదారుణాః। తే తు వృత్రం సమాశ్రిత్య దేవాన్హంతుం సముద్యతాః
కాలేయులు అని ప్రసిద్ధి చెందిన భయంకరమైన గణాలు ఉండేవి. వారు వృత్రుని ఆశ్రయించి, దేవతలను సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యారు.
తతో దేవాః సముద్విగ్నా బ్రహ్మాణముపతస్థిరే। కృతాంజలీంస్తు తాన్సర్వాన్పరమేష్ఠీత్యువాచ హ
అప్పుడు దేవతలు భయంతో బ్రహ్మదేవుని ఆశ్రయించారు. అందరూ చేతులు జోడించి పరమేశ్వరుడి ముందు నిలబడ్డారు.
విదితం మే సురాః సర్వం యద్వః కార్యం చికీర్షితం। తముపాయం ప్రవక్ష్యామి యథా వృత్రం వధిష్యథ
"దేవతలారా, మీరేమి చేయాలని కోరుకుంటున్నారో నాకు తెలుసు. మీరు వృత్రుని ఎలా సంహరించాలో మార్గాన్ని చెబుతాను."
దధీచిరితి విఖ్యాతో మహానృషిరుదారధీః। తం గత్వా సహితాస్సర్వే వరం చ ప్రతియాచత
"దధీచి అనే మహర్షి ఉన్నాడు. అతడు ఉదారమైన మనస్సు కలవాడు. మీరు అందరూ కలసి అతని వద్దకు వెళ్లి వరం అడగండి."
స వో దాస్యతి ధర్మాత్మా సుప్రీతేనాంతరాత్మనా। స వాచ్యః సహితైః సర్వైర్భవద్భిర్జయకాంక్షిభిః
"ఆ ధర్మాత్ముడు హృదయపూర్వకంగా మీకు కావలసినదాన్ని ఇస్తాడు. మీరు అందరూ కలసి, విజయాన్ని కోరుతూ అతనిని ప్రార్థించాలి."
స్వాన్యస్థీని ప్రయచ్ఛస్వ త్రైలోక్యహితకాంక్షయా। స శరీరం సముత్సృజ్య స్వాన్యస్థీని ప్రదాస్యతి
"మూడు లోకాల మేలుకోసం, అతని ఎముకలను ఇవ్వమని అడగండి. అతడు తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి తన ఎముకలను ఇస్తాడు."