సత్యేన గౌః క్షీరధారాం ప్రముంచతి హవిః ప్రియామ్। స వై ధన్యతమో గోపో యస్త్వత్క్షీరేణ జీవతి
నిజం వల్లే ఆవు పాలను ప్రసాదిస్తుంది, అది ప్రియమైన హవిస్సు. నీ పాలతో జీవించే గోపుడు నిజంగా ధన్యుడు.
భూమిప్రదేశా ధన్యాస్తే సతృణా వీరుధః శుభే। తే ధన్యాశ్చ కృతార్థాశ్చ తైరేవ సుకృతం కృతమ్
నీ గడ్డి పెరిగే భూములు ధన్యమైనవి, మంగళకరమైనవాడా. వాటి ద్వారా మంచి చేసినవారు ధన్యులు, సఫలమైనవారు.
తైరాప్తం జన్మనః సారం యే పిబంతి పయస్తవ। మృగేంద్రః ప్రత్యయం గత్వా విస్మయం పరమం గతః
నీ పాలను తాగేవారు జన్మ సారాన్ని పొందుతారు. మృగరాజు దీనిపై నమ్మకం పొంది, గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
ప్రత్యాదేశోఽయమస్మాకం సత్యం దేవైః ప్రదర్శితః। సత్యమిష్టం గవాం దృష్ట్వా న మే వాఞ్ఛాస్తి జీవితుమ్
ఇది మాకు దేవతలు చూపిన నిజమైన ఆజ్ఞ. ఆవుల నిజాన్ని చూసి నాకు ఇక జీవించాలనే కోరిక లేదు.
తత్కరిష్యామ్యహం కర్మ యేన ముచ్యేయ కిల్బిషాత్। మయా జీవసహస్రాణి భక్షితాని శతాని చ
కాబట్టి, నేను పాపం నుంచి విముక్తి పొందే పని చేస్తాను. నా వల్ల వేలాది, వందలాది ప్రాణులు తినబడ్డాయి.
గతిం కామిహ గచ్ఛామి దృష్ట్వా గోః సత్యమీదృశమ్। అహం పాపో దురాచారో నృశంసో జీవఘాతకః
ఇలాంటి నిజాన్ని ఆవులో చూసి, మోక్షాన్ని కోరుతూ నేను వెళ్తున్నాను. నేను పాపి, చెడ్డవాడు, క్రూరుడు, ప్రాణహంతకుడిని.
కాంస్తు లోకాన్గమిష్యామి కృత్వా కర్మ సుదారుణమ్। గమిష్యే పుణ్యతీర్థాని కరిష్యే పాపశోధనమ్
నేను ఇంత భయంకరమైన పనులు చేసిన తర్వాత ఏ లోకాలకు వెళ్ళగలను? పవిత్ర తీర్థాలు సందర్శించి, పాపాలను శుద్ధి చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
పతిష్యే గిరిమారుహ్య ప్రవేక్ష్యే వా హుతాశనమ్। ధేనోఽద్య యన్మయా కార్యం తపః పాపాద్విశుద్ధయే
పర్వతాన్ని ఎక్కి అక్కడినుంచి దూకిపోతాను లేదా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను. ఓ ఆవు! పాపాలను తొలగించడానికి నేను ఈరోజు ఏ తపస్సు చేయాలి చెప్పు.
తదాదిశస్వ సంక్షేపాన్న కాలో విస్తరస్య తు। ధేనురువాచ। తపః కృతే ప్రశంసంతి త్రేతాయాం జ్ఞానమేవ చ
సమయం తక్కువగా ఉంది కాబట్టి సంక్షిప్తంగా చెప్పు. ఆవు ఇలా చెప్పింది: కృతయుగంలో తపస్సు గొప్పది, త్రేతాయుగంలో జ్ఞానమే ప్రధానమని చెబుతారు.
ద్వాపరే యజ్ఞమిత్యాహుర్దానమేకం కలౌ యుగే। సర్వేషామేవ దానానామిదమేవైకముత్తమమ్
ద్వాపరయుగంలో యజ్ఞమే ముఖ్యమని అంటారు. కలియుగంలో దానం ఒక్కటే శ్రేష్ఠం. అన్ని దానాలలో ఇదే అత్యుత్తమమైనది.
అభయం సర్వభూతానాం నాస్తి దానమతః పరమ్। చరాచరాణాం భూతానామభయం యః ప్రయచ్ఛతి
ప్రాణికోటికి భయములేని స్థితిని ఇవ్వడమే గొప్ప దానం. చరాచర ప్రాణులకు ఎవరు భయరహితత్వాన్ని ఇస్తారో, వారు అందరికన్నా గొప్పవారు.
స చ సర్వభయాన్ముక్తః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి। నాస్త్యహింసా సమం దానం నాస్త్యహింసా సమం తపః
అలాంటి వారు అన్ని భయాలనుండి విముక్తి పొందుతారు, పరబ్రహ్మాన్ని చేరుకుంటారు. హింస చేయకపోవడాన్ని మించిన దానం లేదు, హింస చేయకపోవడాన్ని మించిన తపస్సు లేదు.
యథా హస్తిపదేష్వన్యత్పదం సర్వం ప్రలీయతే। సర్వే ధర్మాస్తథా వ్యాఘ్ర ప్రలీయంతే హ్యహింసయా
ఏలుగుబంటి అడుగులో అన్ని జంతువుల అడుగుల ముద్రలు కలిసిపోతాయిలా, ఓ వ్యాఘ్రా! అన్ని ధర్మాలు హింస చేయకపోవడంలో లీనమవుతాయి.
యోగవృక్షస్య ఛాయా యా తాపత్రయవినాశినీ। ధర్మజ్ఞానే చ పుష్పాణి స్వర్గమోక్షౌ ఫలాని చ
యోగవృక్షం నీడ మూడు విధాల బాధలను తొలగిస్తుంది. ఆ వృక్షానికి పుష్పాలు ధర్మజ్ఞానం, ఫలాలు స్వర్గం, మోక్షం.
దుఃఖత్రయాభితప్తస్య ఛాయా యోగతరోః స్మృతా। న బాధ్యతే పునర్దుఃఖైః ప్రాప్య నిర్వాణముత్తమమ్
మూడు విధాల బాధలతో బాధపడే వారికి యోగవృక్షం నీడ శరణ్యంగా ఉంటుంది. పరమ నిర్వాణాన్ని పొందినవారు ఇక బాధలకు లోనవారు కారు.
ఇత్యేతత్పరమం శ్రేయః కీర్తితం తే సమాసతః। జ్ఞాతం చైవ త్వయా సర్వం కేవలం మాం తు పృచ్ఛసి
ఇలా, అత్యుత్తమమైన మంగళకరమైన మార్గాన్ని నీకు సంక్షిప్తంగా వివరించాను. నువ్వు అన్నీ తెలుసుకున్నావు, అయినా నన్ను మళ్లీ అడుగుతున్నావు.
ద్వీప్యువాచ। అహం మృగ్యా పురా శప్తో వ్యాఘ్రరూపేణ సంస్థితః। తతః ప్రాణివధాత్సర్వమశేషం మమ విస్మృతమ్
వ్యాఘ్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఒకప్పుడు నేను ఒక జంతువిచేత శపించబడి వ్యాఘ్రరూపంలో ఉన్నాను. ప్రాణులను హత్య చేయడం వల్ల నాకు అన్నీ మరచిపోయాను.
త్వత్సంపర్కోపదేశాభ్యాం సంజాతం స్మరణం పునః। త్వం చాప్యనేన సత్యేన గమిష్యసి పరాం గతిం
నీ సాంగత్యం, నీ ఉపదేశం వల్ల నాకు మళ్లీ జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఈ సత్యంతో నువ్వూ పరమగతిని పొందుతావు.
తదహం త్వాం పునః పృచ్ఛే ప్రశ్నమేకం హృది స్థితమ్। సాగ్రం వర్షశతం జాతం చింతయానస్య మే శుభే
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా! నేను నా హృదయంలో వంద సంవత్సరాలుగా ఉన్న ఒక ప్రశ్నను మళ్లీ అడుగుతున్నాను.
భవత్యా భాగ్యయోగేన కదాచిత్స్వర్గశోభనే। కృతం ధర్మస్య సంస్థానం సతాం మార్గే ప్రతిష్ఠితమ్
నీ అదృష్టంతో, ఒకప్పుడు స్వర్గంలో ధర్మానికి బలమైన స్థాపన ఏర్పడింది. అది సజ్జనుల మార్గంలో నిలబడింది.
కిం తేఽభిధానం కల్యాణి బ్రూహి మేఽజ్ఞస్య సువ్రతే। నందోవాచ। మమ నందేతి సంజ్ఞా తు కృతా నందేన స్వామినా
నీ పేరు ఏమిటి, ఓ శుభలక్షణాలువాడా? నాకు తెలియదు, దయచేసి చెప్పు. ఆవు ఇలా చెప్పింది: నా యజమాని నాకు నంద అనే పేరు పెట్టాడు.
సాంప్రతం భక్షయామీతి హ్యతిష్ఠః కేన హేతునా। నందేతి శ్రుత్వా తన్నామ ముక్తశాపః ప్రభంజనః౪౫౦ 1.18.
ఇప్పుడు నువ్వు 'నేను నందను తినిపోతాను' అని ఎందుకు అన్నావు? నంద అనే పేరు విన్న వెంటనే నా శాపం తొలగిపోయింది.
పునర్నృపత్వమాపన్నో బలరూపసమన్వితః। ఏతస్మిన్నంతరే ధర్మస్తాం జ్ఞాత్వా సత్యవాదినీమ్
ఆ తరువాత అతడు మళ్లీ రాజ్యాన్ని పొందాడు, బలంతో కూడిన రూపాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో ధర్ముడు ఆమెను సత్యవంతురాలిగా తెలుసుకొని
ద్రష్టుం సమాగతస్తత్ర ప్రాబ్రవీచ్చ పయస్వినీమ్। తవ సత్యవ్రతాద్ధృష్టో ధర్మోహమిహ చాగతః
ఆవును చూసేందుకు అక్కడికి వచ్చి ఇలా అన్నాడు: నీ సత్యవ్రతం వల్ల ధైర్యం పొంది నేను, ధర్ముడు, ఇక్కడికి వచ్చాను.
నందే వృణీష్వ భద్రం తే వరం వరతమం హి యత్। ఏవముక్తా హి సా దేవీ నందా తం ప్రార్థయద్వరమ్
నందా, నీవు కోరుకున్న వరాన్ని ఎంచుకో. నీకు మంగళం కలగాలి. నీవు ఎంత గొప్ప వరం కోరుకుంటే అది అడుగు. ఇలా పలికిన వెంటనే ఆ దేవత అయిన నందా తాను కోరిన వరాన్ని అభ్యర్థించింది.
తవానుభావాత్ససుతా గచ్ఛామి పదముత్తమమ్। భవేదిదం శుభం తీర్థం మునీనాం ధర్మదాయకమ్
నీ దయ వల్ల, పాపరహితుడా, నేను ఉత్తమ స్థితిని చేరుతాను. ఈ పవిత్రమైన తీర్థం మునులకు శుభదాయకంగా, ధర్మాన్ని ప్రసాదించేలా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను.
మన్నామ్నా చ సరిదియం నందా నామ సరస్వతీ। వరప్రదానాద్దేవేశ తదేతత్ప్రార్థితం మయా
నా పేరుతో ఈ నది నందా సరస్వతిగా ప్రసిద్ధి చెందాలి. దేవతల అధిపతీ, నీవు నాకు వరం ఇచ్చి నా కోరికను నెరవేర్చావు.
పులస్త్య ఉవాచ। సా తత్క్షణాద్గతా దేవీ స్థానం సత్యవతాం శుభమ్। ప్రభంజనోపి తద్రాజ్యం సంప్రాప్తః ప్రాగుపార్జితమ్
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: ఆ క్షణంలోనే ఆ దేవత సత్యవంతుల పవిత్ర స్థలానికి వెళ్లింది. ప్రభంజనుడు కూడా తన పూర్వ రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు.
నందా యేన గతా స్వర్గం నందాం ప్రాప్య సరస్వతీమ్। తేనాఖ్యయా బుధైస్తస్యాః ప్రోక్తా నందా సరస్వతీ
నందా స్వర్గాన్ని చేరి, నందా సరస్వతిగా మారినందున, జ్ఞానులు ఆమెను నందా సరస్వతిగా పిలుస్తారు.
సరస్వతీ పునస్తస్మాద్వనాత్ఖర్జూరసంజ్ఞితాత్। దక్షిణేన పునర్యాతా ప్లావయంతీ ధరాతలమ్
ఆ తరువాత సరస్వతి, ఖర్జూర అనే అరణ్యాన్ని దాటి, దక్షిణ దిశగా ప్రవహిస్తూ భూమిని నిండుగా ప్రవహించింది.