ఆస్తే విస్ఫూర్జితముఖస్తీక్ష్ణదంష్ట్రో భయావహః। తావత్తస్యాః సుతో వత్స ఊర్ద్ధ్వపుచ్ఛోతివేగవాన్
అప్పుడు భయంకరంగా నోరు తెరిచి, పదునైన పళ్లతో ఆ వ్యాఘ్రుడు అక్కడ కూర్చున్నాడు. అంతలో, అమ్మాయ్, ఆమె కుమారుడు తోకను పైకెత్తి వేగంగా అక్కడికి చేరుకున్నాడు.
ఆగత్య మాతురగ్రేసౌ మృగేంద్రస్యాగ్రతోఽభవత్। ఆగతం తు సుతం దృష్ట్వా మృత్యుం తమగ్రతః స్థితం
ఆ కుమారుడు తల్లి ముందుకు వచ్చి, మృగరాజు ఎదుట నిలిచాడు. తన కుమారుడు వచ్చినదాన్ని చూసి, ఆవు తన ముందే మరణాన్ని నిలబెట్టుకున్నట్టు అనుభవించింది.
వ్యాఘ్రం దృష్ట్వా తు సా ధేనురిదం వచనమబ్రవీత్। భోభో మృగేంద్రాగతాహం సత్యధర్మవ్రతే స్థితా
ఆవు ఆ వ్యాఘ్రుని చూసి ఇలా చెప్పింది: "ఓ మృగరాజా! నేను నిజాయితీ, ధర్మంలో నిలబడినవాడిని. నీ దగ్గరకు వచ్చాను."
కురు తృప్తిం యథాకామమస్మన్మాంసేన సాంప్రతమ్। సంతర్పయ స్వభూతాని పిబ త్వం శోణితం మమ
ఇప్పుడు నీ కోరిక తీరేలా నా మాంసంతో తృప్తి పొందు. నీ జాతిని పోషించు, నా రక్తాన్ని తాగు.
మృతాయాం తు మయి త్వం భో భక్షయేమం తు బాలకమ్। ద్వీప్యువాచ। స్వాగతం తవ కల్యాణి ధేనుకే సత్యవాదినీ
నాకు మరణం వచ్చిన తర్వాత ఈ బిడ్డను తిను. అప్పుడు వ్యాఘ్రుడు ఇలా అన్నాడు: "ధన్యురాలా, నిజం చెప్పే ఆవు, నీకు స్వాగతం."
న హి సత్యవతాం కించిదశుభం భవతి క్వచిత్। త్వయోక్తం ధేనుకే పూర్వం సత్యం ప్రత్యాగమే పునః
నిజాన్ని పాటించే వారికి ఎప్పుడూ ఏదీ అపశకునం జరగదు. ముందు నువ్వు చెప్పింది నిజమే, మళ్లీ తిరిగి వచ్చావు.
తేన మే కౌతుకం ప్రాప్తం ప్రాప్తా గచ్ఛేత్కథం పునః। తవ సత్యపరీక్షార్థం ప్రేషితాసి మయా పునః
అందుకే నువ్వు మళ్లీ ఎలా వస్తావో తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి నాకు కలిగింది. నీ నిజాయితీని పరీక్షించేందుకు నేను మళ్లీ పంపించాను.
అన్యథా మాం సమాసాద్య జీవంతీ యాస్యసే కథమ్। యచ్చ నః కౌతుకం జాతం సత్యమన్వేషణం మమ
లేకపోతే నన్ను కలిసినవెంటనే నీవు బతికిపోతావా? నిజాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి నాకు కలిగింది.
తస్మాదనేన సత్యేన ముక్తాసి చ మయాఽధునా। భగినీ భవతీ మహ్యం భాగినేయః సుతస్తవ
ఈ నిజం వల్ల నేను ఇప్పుడు నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను. నువ్వు నా అక్కవు, నీ కుమారుడు నా మేనల్లుడు.
దత్తోపదేశస్య శుభే మమ పాపిష్ఠకర్మణః। సత్యే ప్రతిష్ఠితా లోకా ధర్మః సత్యే ప్రతిష్ఠితః
ఓ మంగళకరమైనవాడా, పాపపు పనులు చేసిన నన్ను బుద్ధి చెప్పావు. లోకాలు నిజంలో నిలుస్తాయి, ధర్మం కూడా నిజంలోనే నిలుస్తుంది.
సత్యేన గౌః క్షీరధారాం ప్రముంచతి హవిః ప్రియామ్। స వై ధన్యతమో గోపో యస్త్వత్క్షీరేణ జీవతి
నిజం వల్లే ఆవు పాలను ప్రసాదిస్తుంది, అది ప్రియమైన హవిస్సు. నీ పాలతో జీవించే గోపుడు నిజంగా ధన్యుడు.
భూమిప్రదేశా ధన్యాస్తే సతృణా వీరుధః శుభే। తే ధన్యాశ్చ కృతార్థాశ్చ తైరేవ సుకృతం కృతమ్
నీ గడ్డి పెరిగే భూములు ధన్యమైనవి, మంగళకరమైనవాడా. వాటి ద్వారా మంచి చేసినవారు ధన్యులు, సఫలమైనవారు.
తైరాప్తం జన్మనః సారం యే పిబంతి పయస్తవ। మృగేంద్రః ప్రత్యయం గత్వా విస్మయం పరమం గతః
నీ పాలను తాగేవారు జన్మ సారాన్ని పొందుతారు. మృగరాజు దీనిపై నమ్మకం పొంది, గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు.
ప్రత్యాదేశోఽయమస్మాకం సత్యం దేవైః ప్రదర్శితః। సత్యమిష్టం గవాం దృష్ట్వా న మే వాఞ్ఛాస్తి జీవితుమ్
ఇది మాకు దేవతలు చూపిన నిజమైన ఆజ్ఞ. ఆవుల నిజాన్ని చూసి నాకు ఇక జీవించాలనే కోరిక లేదు.
తత్కరిష్యామ్యహం కర్మ యేన ముచ్యేయ కిల్బిషాత్। మయా జీవసహస్రాణి భక్షితాని శతాని చ
కాబట్టి, నేను పాపం నుంచి విముక్తి పొందే పని చేస్తాను. నా వల్ల వేలాది, వందలాది ప్రాణులు తినబడ్డాయి.
గతిం కామిహ గచ్ఛామి దృష్ట్వా గోః సత్యమీదృశమ్। అహం పాపో దురాచారో నృశంసో జీవఘాతకః
ఇలాంటి నిజాన్ని ఆవులో చూసి, మోక్షాన్ని కోరుతూ నేను వెళ్తున్నాను. నేను పాపి, చెడ్డవాడు, క్రూరుడు, ప్రాణహంతకుడిని.
కాంస్తు లోకాన్గమిష్యామి కృత్వా కర్మ సుదారుణమ్। గమిష్యే పుణ్యతీర్థాని కరిష్యే పాపశోధనమ్
నేను ఇంత భయంకరమైన పనులు చేసిన తర్వాత ఏ లోకాలకు వెళ్ళగలను? పవిత్ర తీర్థాలు సందర్శించి, పాపాలను శుద్ధి చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
పతిష్యే గిరిమారుహ్య ప్రవేక్ష్యే వా హుతాశనమ్। ధేనోఽద్య యన్మయా కార్యం తపః పాపాద్విశుద్ధయే
పర్వతాన్ని ఎక్కి అక్కడినుంచి దూకిపోతాను లేదా అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను. ఓ ఆవు! పాపాలను తొలగించడానికి నేను ఈరోజు ఏ తపస్సు చేయాలి చెప్పు.
తదాదిశస్వ సంక్షేపాన్న కాలో విస్తరస్య తు। ధేనురువాచ। తపః కృతే ప్రశంసంతి త్రేతాయాం జ్ఞానమేవ చ
సమయం తక్కువగా ఉంది కాబట్టి సంక్షిప్తంగా చెప్పు. ఆవు ఇలా చెప్పింది: కృతయుగంలో తపస్సు గొప్పది, త్రేతాయుగంలో జ్ఞానమే ప్రధానమని చెబుతారు.
ద్వాపరే యజ్ఞమిత్యాహుర్దానమేకం కలౌ యుగే। సర్వేషామేవ దానానామిదమేవైకముత్తమమ్
ద్వాపరయుగంలో యజ్ఞమే ముఖ్యమని అంటారు. కలియుగంలో దానం ఒక్కటే శ్రేష్ఠం. అన్ని దానాలలో ఇదే అత్యుత్తమమైనది.
అభయం సర్వభూతానాం నాస్తి దానమతః పరమ్। చరాచరాణాం భూతానామభయం యః ప్రయచ్ఛతి
ప్రాణికోటికి భయములేని స్థితిని ఇవ్వడమే గొప్ప దానం. చరాచర ప్రాణులకు ఎవరు భయరహితత్వాన్ని ఇస్తారో, వారు అందరికన్నా గొప్పవారు.
స చ సర్వభయాన్ముక్తః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి। నాస్త్యహింసా సమం దానం నాస్త్యహింసా సమం తపః
అలాంటి వారు అన్ని భయాలనుండి విముక్తి పొందుతారు, పరబ్రహ్మాన్ని చేరుకుంటారు. హింస చేయకపోవడాన్ని మించిన దానం లేదు, హింస చేయకపోవడాన్ని మించిన తపస్సు లేదు.
యథా హస్తిపదేష్వన్యత్పదం సర్వం ప్రలీయతే। సర్వే ధర్మాస్తథా వ్యాఘ్ర ప్రలీయంతే హ్యహింసయా
ఏలుగుబంటి అడుగులో అన్ని జంతువుల అడుగుల ముద్రలు కలిసిపోతాయిలా, ఓ వ్యాఘ్రా! అన్ని ధర్మాలు హింస చేయకపోవడంలో లీనమవుతాయి.
యోగవృక్షస్య ఛాయా యా తాపత్రయవినాశినీ। ధర్మజ్ఞానే చ పుష్పాణి స్వర్గమోక్షౌ ఫలాని చ
యోగవృక్షం నీడ మూడు విధాల బాధలను తొలగిస్తుంది. ఆ వృక్షానికి పుష్పాలు ధర్మజ్ఞానం, ఫలాలు స్వర్గం, మోక్షం.
దుఃఖత్రయాభితప్తస్య ఛాయా యోగతరోః స్మృతా। న బాధ్యతే పునర్దుఃఖైః ప్రాప్య నిర్వాణముత్తమమ్
మూడు విధాల బాధలతో బాధపడే వారికి యోగవృక్షం నీడ శరణ్యంగా ఉంటుంది. పరమ నిర్వాణాన్ని పొందినవారు ఇక బాధలకు లోనవారు కారు.
ఇత్యేతత్పరమం శ్రేయః కీర్తితం తే సమాసతః। జ్ఞాతం చైవ త్వయా సర్వం కేవలం మాం తు పృచ్ఛసి
ఇలా, అత్యుత్తమమైన మంగళకరమైన మార్గాన్ని నీకు సంక్షిప్తంగా వివరించాను. నువ్వు అన్నీ తెలుసుకున్నావు, అయినా నన్ను మళ్లీ అడుగుతున్నావు.
ద్వీప్యువాచ। అహం మృగ్యా పురా శప్తో వ్యాఘ్రరూపేణ సంస్థితః। తతః ప్రాణివధాత్సర్వమశేషం మమ విస్మృతమ్
వ్యాఘ్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఒకప్పుడు నేను ఒక జంతువిచేత శపించబడి వ్యాఘ్రరూపంలో ఉన్నాను. ప్రాణులను హత్య చేయడం వల్ల నాకు అన్నీ మరచిపోయాను.
త్వత్సంపర్కోపదేశాభ్యాం సంజాతం స్మరణం పునః। త్వం చాప్యనేన సత్యేన గమిష్యసి పరాం గతిం
నీ సాంగత్యం, నీ ఉపదేశం వల్ల నాకు మళ్లీ జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఈ సత్యంతో నువ్వూ పరమగతిని పొందుతావు.
తదహం త్వాం పునః పృచ్ఛే ప్రశ్నమేకం హృది స్థితమ్। సాగ్రం వర్షశతం జాతం చింతయానస్య మే శుభే
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా! నేను నా హృదయంలో వంద సంవత్సరాలుగా ఉన్న ఒక ప్రశ్నను మళ్లీ అడుగుతున్నాను.
భవత్యా భాగ్యయోగేన కదాచిత్స్వర్గశోభనే। కృతం ధర్మస్య సంస్థానం సతాం మార్గే ప్రతిష్ఠితమ్
నీ అదృష్టంతో, ఒకప్పుడు స్వర్గంలో ధర్మానికి బలమైన స్థాపన ఏర్పడింది. అది సజ్జనుల మార్గంలో నిలబడింది.