యథా హి పథికః కశ్చిచ్ఛాయామాశ్రిత్య తిష్ఠతి। విశ్రమ్య చ పునర్యాతి తద్వద్భూతసమాగమః
ఒక ప్రయాణికుడు నీడలో విశ్రాంతి తీసుకుని, మళ్లీ తన దారిన పోవడం ఎలా ఉంటుందో, జీవుల కలయిక కూడా అలాగే ఉంటుంది.
పుత్ర నిత్యం జగత్సర్వం తత్రైకః శోచసే కథం। తావత్త్వం శోకముత్సృజ్య మద్వాక్యమనుపాలయ
బిడ్డా, ఈ లోకం ఎప్పుడూ ఇలాగే ఉంటే, నీవు ఒంటరిగా ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? కాబట్టి, శోకాన్ని వదిలి, నా మాట విను.
శిరస్యాఘ్రాయ తం పుత్రమవలిహ్య చ మూర్ద్ధని। శోకేన మహతావిష్టా బాష్పవ్యాకులలోచనా
తన కుమారుని తలని ముద్దాడి, కిరీటాన్ని నాకుతూ, గొప్ప దుఃఖంతో మునిగిపోయి, కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయింది.
వినిఃశ్వసంతీ నాగీవ దీర్ఘముష్ణం ముహుర్ముహుః। పుత్రహీనం జగచ్ఛూన్యం ప్రపశ్యంతీవ సాఽభవత్
సర్పం లాగానే, మళ్లీ మళ్లీ దీర్ఘంగా, వేడిగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, తన కుమారుడు లేని లోకాన్ని ఖాళీగా చూసినట్టు అనిపించింది.
మహాపంకనిమగ్నేవ తిష్ఠంతీ చావసీదతీ। విలప్య నందినీ పుత్రమువాచేదం పునర్వచః
మహా మట్టిలో మునిగినట్టుగా నిలబడి, మునిగి పోతూ, నందిని విలపిస్తూ తన కుమారునితో మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
నాస్తి పుత్రసమః స్నేహో నాస్తిపుత్రసమం సుఖం। నాస్తి పుత్రసమా ప్రీతిర్నాస్తి పుత్రసమా గతిః
కుమారుడిపై ఉన్న ప్రేమకు సమానమైనది లేదు; కుమారుడివల్ల కలిగే ఆనందానికి సమానం లేదు; కుమారుడివల్ల కలిగే సంతోషం, గమ్యం మరొకటి లేదు.
అపుత్రస్య జగచ్ఛూన్యమపుత్రస్య గృహేఽసుఖమ్। పుత్రేణ లభతే లోకమపుత్రో నరకం వ్రజేత్
కుమారుడు లేనివారికి లోకం ఖాళీగా ఉంటుంది; కుమారుడు లేనింట్లో సుఖం ఉండదు; కుమారుని వల్ల లోకాన్ని పొందుతారు, కుమారుడులేనివాడు నరకానికి పోతాడు.
లోకో వదతి వాక్యాని చందనం కిల శీతలం। పుత్రగాత్రపరిష్వంగశ్చందనాదతిశీతలః
ప్రపంచం చందనం చల్లగా ఉంటుందని అంటుంది. కానీ కుమారుని ఆలింగనం చందనాన్ని మించిన చల్లదనాన్ని ఇస్తుంది.
ఇతి పుత్రగుణానుక్త్వా నిరీక్ష్య చ పునఃపునః। స్వమాతరం సఖీర్గోపీస్త్వరమాణా చ పృచ్ఛతి
ఇలా కుమారుని గుణాలను చెప్పి, మళ్లీ మళ్లీ తన తల్లిని, స్నేహితులను, గోపికలను చూసి, తొందరగా అడిగింది.
యూథస్యాగ్రే చరంతీం మామాససాద మృగాధిపః। ముక్తాహం తేన శపథైః పునర్యాస్యామి తత్ర వై
గొర్రెల మందలో ముందుగా నడుస్తున్న నన్ను అడవి రాజు ఎదుర్కొన్నాడు. అతని ప్రమాణాల వల్ల నేను విడిపోయాను. మళ్లీ అక్కడికి వెళ్తాను.
సుతం చ మాతరం చైవ సఖీర్ద్రష్టుం చ గోకులం। ఆగతా సత్యవాక్యేన పునర్యాస్యామి తత్ర వై
నా కుమారుణ్ణి, తల్లిని, స్నేహితులను, గోకులాన్ని చూడటానికి నిజమైన మాటతో వచ్చాను. మళ్లీ అక్కడికి వెళ్తాను.
మాతః క్షమస్వ తత్సర్వం దౌఃశీల్యాది కృతం మమ। బాలస్తవాయం దౌహిత్రః కిమత్రాన్యద్బ్రవీమ్యహం
తల్లి, నేను చేసిన అన్ని తప్పులను, దురాచారాలను క్షమించు. ఈ బాబు నీ మనవడు. ఇక నేను ఇంకేమి చెప్పగలను?
విపులే చంపకే మాతర్భద్రే సురభి మానిని। వసుధారే ప్రియానందే మహానందే ఘటస్రవే
విపుల, చంపక, మాతర్భద్ర, సురభి, మానిని, వసుధారా, ప్రియానంద, మహానంద, ఘటస్రవా — ఈ గొప్ప తల్లులారా!
అజ్ఞానాజ్జ్ఞానతో వాపి యదుక్తం కించిదప్రియం। తత్క్షమధ్వం మహాభాగా యచ్చాన్యచ్చ కృతం మయా
నాకు తెలియక లేదా తెలిసీ, ఏదైనా మనసుకు నచ్చని మాట మాట్లాడితే, మహాభాగ్యవంతులైన తల్లులారా, దయచేసి నన్ను క్షమించండి. నేను చేసిన ఇతర తప్పులకూ క్షమించండి.
సర్వాః సర్వగుణోపేతాః సర్వా లోకస్య మాతరః। సర్వాః సర్వప్రదా నిత్యం రక్షధ్వం మమ బాలకం
మీరు అందరూ అన్ని మంచి లక్షణాలతో ఉన్నవారు, ఈ లోకానికి తల్లులు, ఎప్పుడూ అన్నీ ఇచ్చేవారు. నా బిడ్డను ఎల్లప్పుడూ కాపాడండి.
అనాథం వికలం దీనం రక్షధ్వం మమ పుత్రకం। మాతృశోకాభిసంతప్తం భగిన్యః పాలయిష్యథ
అనాథుడై, బలహీనుడై, దుఃఖంలో ఉన్న నా కుమారుడిని, తల్లి వేదనతో బాధపడుతున్న వానిని, సోదరీమణులారా, మీరు కాపాడాలి, చూసుకోవాలి.
యస్మాదనాథమబలం పుత్రవత్పాలయిష్యథ। క్షమధ్వం చ మహాభాగా యాస్యామి సత్యసంశ్రయాత్
మీరు ఈ అనాథుడిని మీ బిడ్డలా చూసుకుంటారని నాకు తెలుసు. మహాభాగ్యవంతులారా, నేను నిజాన్ని ఆశ్రయించి వెళ్ళిపోతున్నాను. దయచేసి నన్ను క్షమించండి.
న చింతా మహతీ కార్యా సఖీభిశ్చ కథంచన। ప్రథమస్యాస్య జాతస్య స్థితం మరణమగ్రతః
నా స్నేహితులెవరూ పెద్దగా ఆందోళన పడాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే, ఈ పెద్దవాడికి మరణం ముందే ఎదురుగా నిలబడి ఉంది.
శ్రుత్వా తు నందావచనం మాతా సఖ్యశ్చ దుఃఖితాః। విషాదం పరమం జగ్మురిదమూచుశ్చ విస్మితాః
నందా మాటలు విని, తల్లి మరియు ఆమె స్నేహితులు చాలా బాధపడి, గొప్ప విషాదంలో మునిగి, ఆశ్చర్యంతో ఇలా అన్నారు.
అహోఽత్ర మహదాశ్చర్యం యద్వ్యాఘ్రవచనం త్వయా। ప్రకర్తుముద్యతం భీమం నందా త్వం సత్యవాదినీ
ఓ నందా! నీవు నిజాయితీగా మాట్లాడే వాడివి, అయినా పులి చెప్పిన భయంకరమైన మాటలను నీవు నెరవేర్చడానికి సిద్ధపడటం నిజంగా గొప్ప ఆశ్చర్యం.
శపథైః సత్యవాక్యేన వంచయిత్వా మహాభయం। నాశనీయం ప్రయత్నేన న గంతవ్యం కథంచన
శపథాలు చేసి, నిజమైన మాటలు చెప్పి, పెద్ద ప్రమాదాన్ని తప్పించుకున్న తర్వాత, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నాశనానికి ప్రయత్నించకూడదు.
నందే న చైవ గంతవ్యమధర్మః క్రియతే త్వయా। యద్బాలం స్వసుతం త్యక్త్వా సత్యలోభేన గమ్యతే
నందా, నువ్వు వెళ్లకూడదు. సత్యం కోసం నీ బిడ్డను వదిలిపెట్టి వెళ్ళడం నీకు తగదు. ఇది ధర్మానికి విరుద్ధం.
అత్ర గాథా పురా ప్రోక్తా ఋషిభిర్బ్రహ్మవాదిభిః। ప్రాణత్యాగే సముత్పన్నే శపథైర్నాస్తి పాతకం
ఈ విషయంపై బ్రహ్మవేత్తలు, ఋషులు ఒక గాధను చెప్పారు — ప్రాణత్యాగం తప్పనిసరిగా వచ్చినప్పుడు, శపథాన్ని ఉల్లంఘించినా పాపం ఉండదు.
ఉక్త్వానృతం భవేద్యత్ర ప్రాణినాం ప్రాణరక్షణం। అనృతం తత్ర సత్యం స్యాత్సత్యమప్యనృతం భవేత్
ప్రాణులను కాపాడాలంటే అబద్ధం చెప్పాల్సి వచ్చినప్పుడు, అక్కడ అబద్ధమే సత్యమవుతుంది. అలాగే, కొన్ని సందర్భాల్లో సత్యం కూడా అబద్ధంగా మారుతుంది.
కామినీషు వివాహేషు గవాం ముక్తౌ తథైవ చ। బ్రాహ్మణానాం విపత్తౌ చ శపథైర్నాస్తి పాతకం
స్త్రీల విషయాల్లో, వివాహంలో, ఆవులను విడిపించడంలో, బ్రాహ్మణులకు కష్టమొచ్చినప్పుడు — ఈ సందర్భాల్లో శపథాన్ని ఉల్లంఘించినా పాపం లేదు.
నందోవాచ। పరేషాం ప్రాణరక్షార్థం వదామ్యేవానృతం వచః। నాత్మార్థముత్సహే వక్తుం జీవితార్థే కథంచన
నందా ఇలా చెప్పింది: పరుల ప్రాణాలను కాపాడేందుకు నేను అబద్ధం చెబుతాను. కానీ నా ప్రాణాల కోసం మాత్రం, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అబద్ధం చెప్పలేను.
ఏకః సంశ్లిష్యతే గర్భే మరణే భరణే తథా। భుంక్తే చైకః సుఖం దుఃఖమతః సత్యం వదామ్యహమ్
ఒకడు గర్భంలో ఒంటరిగా ఉంటాడు, మరణంలో కూడా ఒంటరిగా ఉంటాడు, బాధలు భరించడంలోనూ ఒంటరిగా ఉంటాడు. సుఖం, దుఃఖం కూడా ఒక్కరే అనుభవిస్తాడు. అందుకే నేను సత్యమే చెబుతాను.
సత్యే ప్రతిష్ఠితా లోకా ధర్మః సత్యే ప్రతిష్ఠితః। ఉదధిస్సత్యవాక్యేన మర్యాదాం న విలంఘతే
ఈ లోకాలు సత్యంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ధర్మం కూడా సత్యంపైనే నిలబడింది. సముద్రం సత్యబలంతో తన హద్దును దాటి పోదు.
విష్ణవే పృథివీం దత్వా బలి పాతాలమాశ్రితః। ఛద్మనాపి బలిర్బద్ధః సత్యవాక్యం న చాత్యజత్
విష్ణువుకు భూమిని ఇచ్చిన తరువాత, బలి పాతాళంలో నివసిస్తున్నాడు. మోసంతో బంధించబడినా, బలి తన సత్యవాక్యాన్ని విడిచిపెట్టలేదు.
ప్రవర్ధమానః శైలేంద్రః శతశృంగః సముత్థితః। సత్యేన సంస్థితో వింధ్యః ప్రబన్ధం నాతివర్తతే
వంద కొమ్ములతో ఎదిగిన మహా పర్వతమైన వింధ్యుడు, సత్యంతో నిలబడినవాడు. అతడు తన హద్దును దాటి పోడు.