కుతర్కహేతువృత్తాంతైరజ్ఞానావృతచేతసః। మోహయంతి నరాః క్షుద్రా ఆగమానవిశారదాః
తప్పు తర్కాలు, కథలతో, అజ్ఞానంతో కప్పబడిన మనసుతో, వేదాలు తెలియని చిన్న మనుషులు ఇతరులను తప్పుదారి పట్టిస్తారు.
అతథ్యాన్యపి తథ్యాని దర్శయంత్యతిపేశలాః। సమే నిమ్నోన్నతానీవ చిత్రకర్మవిదో జనాః
చాలా తెలివైనవారు అబద్ధాలను నిజాల్లా చూపిస్తారు. చిత్రకళలో నిపుణులు సమానమైన వాటిని ఎత్తుగానో, దిగువగానో చూపించడంలా ఇది.
ప్రాయః కృతార్థో లోకోయం మన్యతే నోపకారిణమ్। వత్సః క్షీరక్షయం దృష్ట్వా పరిత్యజతి మాతరమ్
ఈ లోకం సాధారణంగా తన అవసరం తీరిన తర్వాత ఉపకారాన్ని గుర్తించదు. దూడ పాలైపోయిన తర్వాత తల్లిని వదిలిపెట్టినట్టు.
న తం పశ్యామి లోకేస్మిన్కృతే ప్రతికరోతి యః। సర్వస్య హి కృతార్థస్య మతిరన్యా ప్రవర్తతే
ఈ లోకంలో చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇచ్చేవాడిని నేను చూడలేదు. ఎందుకంటే, ఎవరికైనా అవసరం తీరిన తర్వాత వారి మనసు ఇంకెక్కడికో వెళ్లిపోతుంది.
ఋషిదేవాసురనరైః శపథాః కార్యసిద్ధయే। కృతాః పరస్పరం పూర్వం తాన్న మన్యామహే వయమ్
ఋషులు, దేవతలు, అసురులు, మనుషులు తమ పనులు సాధించడానికి ముందు పరస్పరం ప్రమాణాలు చేసేవారు. కానీ ఇప్పుడు వాటిని మనం పట్టించుకోము.
సత్యేనాపి శపేద్యస్తు దేవాగ్నిగురుసన్నిధౌ। తస్య వైవస్వతో రాజా ధర్మస్యార్ద్ధం నికృంతతి
ఎవరైనా దేవతలు, అగ్ని, గురువు సమక్షంలో నిజం చెప్పి ప్రమాణం చేసినా, యమధర్మరాజు అతని ధర్మఫలంలో సగం తగ్గిస్తాడు.
మా తే బుద్ధిర్భవేదేవం శపథైరేష వంచితః। త్వయైవ దర్శితం సర్వం యథేష్టం కురు సాంప్రతం
ఇలాంటి ప్రమాణాలకు నీ మనసు మోసపోవద్దు. నువ్వే అన్నీ చూపించావు, ఇప్పుడు నీ ఇష్టానుసారం చేయు.
నందోవాచ। ఏవమేవ మహాసాధో కస్త్వాం వంచయితుం క్షమః। ఆత్మైవ వంచితస్తేన యః పరం వంచయిష్యతి
నందుడు అన్నాడు: మహర్షీ! నిజమే. నిన్ను మోసం చేయగలవాడు ఎవరు? ఎవరు వేరొకరిని మోసం చేయాలనుకుంటే, వారు తామే మోసపోతారు.
ద్వీప్యువాచ। ధేనుకే పశ్య గచ్ఛ త్వం పుత్రకం పుత్రవత్సలే। పాయయిత్వా స్తనం వత్సమవలిహ్య చ మూర్ద్ధని
వ్యాఘ్రుడు అన్నాడు: ఆవు! నీవు నీ దూడను చూసి రా, పిల్లను ప్రేమించే తల్లివి. దూడకు పాలు తాగించు, తలపై ముద్దు పెట్టు.
మాతరం భ్రాతరం దృష్ట్వా సఖీస్వజనబాంధవాన్। సత్యమేవాగ్రతః కృత్వా శీఘ్రమాగమనం కురు
నీ తల్లి, అన్న, స్నేహితులు, బంధువులను చూసి, నిజాయితీని ముందుంచి, త్వరగా తిరిగి రా.
ఏవం సా శపథం కృత్వా ధేనుర్వై సత్యవాదినీ। అనుజ్ఞాతా మృగేంద్రేణ ప్రయాతా పుత్రవత్సలా
అలా ప్రమాణం చేసి, నిజం చెప్పే ఆవును జంతు రాజు అనుమతించాడు. పిల్లపై ప్రేమతో ఆవు అక్కడి నుంచి బయలుదేరింది.
అశ్రుపూర్ణముఖీదీనా వేపమానా సుదుఃఖితా। హంభారవం ప్రముంచంతీ పతితా శోకసాగరే
ఆవు ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, దుఃఖంతో వణుకుతూ, లోతైన మేకలతో, శోకసాగరంలో మునిగిపోయింది.
కరీవ చరణగ్రాహం గృహీతః సలిలాశయే। అశక్తా స్వపరిత్రాణే విలపంతీ ముహుర్ముహుః
నీటిలో పడ్డ ఏనుగు కాలిని ఎవరో పట్టుకున్నట్టు, తాను తన్నేను రక్షించుకోలేక, ఆవు మళ్లీ మళ్లీ విలపించింది.
సా తత్ర గోకులం ప్రాప్తా హరిన్నద్యాస్తటే స్థితమ్। శ్రుత్వా వత్సం తు క్రోశంతం పర్యధావత సంముఖీ
ఆవు బంగారు నది ఒడ్డున ఉన్న గోశాలలోకి చేరింది. అక్కడ తన దూడ అరుస్తున్న శబ్దం విని, నేరుగా దాని దగ్గరకు పరుగెత్తింది.
ఉపసృప్య చ తం బాలం బాష్పపర్యాకులేక్షణమ్। సంప్రాప్య మాతరం వత్సః శంకితః పరిపృచ్ఛతి
కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్లతో ఉన్న తన పిల్లవాడిని దగ్గరకు వెళ్లి, దూడ తల్లిని చేరుకుని భయంతో అడిగింది.
న తే పశ్యామ్యహం స్వాస్థ్యం ధైర్యం నైవాద్య లక్షయే। ఉద్విగ్నా చాపి తే దృష్టిర్భీతా చాతీవ లక్ష్యసే
నీవు ఆరోగ్యంగా లేవు, ధైర్యంగా కూడా కనిపించడంలేదు. నీ చూపు ఆందోళనగా ఉంది, నువ్వు చాలా భయపడినట్టు కనిపిస్తున్నావు.
నన్దోవాచ। పిబ పుత్ర స్తనం మేద్య కారణం యది పృచ్ఛసి। అశక్తాహం తవాఖ్యాతుం కురు తృప్తిం యథేప్సితామ్
నందుడు ఇలా అన్నాడు: నా బిడ్డా, ఈ పాలను తాగు. దీనికి కారణం ఏమిటని అడిగితే, నేను చెప్పలేను. నీవు నీ ఇష్టానుసారం తృప్తి చెందు.
అపశ్చిమం తు తే పుత్ర దుర్లభం మాతృదర్శనమ్। ఏకాహమద్య మే పీత్వా ప్రభాతే కస్య పాస్యసి
కానీ బిడ్డా, ఇది నీకు చివరిదైన అరుదైన అవకాశం, నన్ను చూడటానికి. నువ్వు ఈ రోజు నా పాలను తాగిన తర్వాత, రేపు ఉదయాన ఎవరి పాలను తాగుతావు?
త్వాం త్యక్త్వా పుత్ర గంతవ్యం శపథైరాగతా హ్యహమ్। క్షుత్క్షామస్య చ వ్యాఘ్రస్య దాతవ్యమాత్మజీవితమ్
బిడ్డా, నేను నిన్ను వదిలి వెళ్లాల్సి ఉంది. నేను చేసిన ప్రమాణాల వల్ల తప్పనిసరిగా వెళ్లాలి. ఆకలితో దాహంతో ఉన్న పులికి నా ప్రాణాన్ని ఇవ్వాల్సిందే.
నందాయాశ్చ వచః శ్రుత్వా వత్సో వచనమబ్రవీత్। వత్స ఉవాచ। అహం తత్ర గమిష్యామి యత్ర త్వం గంతుమిచ్ఛసి
నందమ్మ మాటలు విని, దూడ ఇలా అన్నది: "అమ్మా, నువ్వు ఎక్కడికి పోవాలనుకుంటే, నేను కూడా అక్కడికే వస్తాను."
శ్లాఘ్యం మమాపి మరణం త్వయా సహ న సంశయః। ఏకాకినాపి మర్తవ్యం మయార్తేన త్వయా వినా
నిన్ను వెంటబడి చనిపోవడం నాకు గొప్ప విషయం, ఇందులో సందేహం లేదు. నీవు లేని ఈ బాధతో ఒంటరిగా ఉన్నా, నాకు మరణం తప్పదు.
యది మాం సంహితం మాతర్వనే వ్యాఘ్రో హనిష్యతి। యా గతిర్మాతృభక్తానాం ధ్రువం సా మే భవిష్యతి౩౫౦ 1.18.
అమ్మా, అడవిలో నిన్ను వెంట నేను కూడా పులికి బలైపోతే, తల్లిని ప్రేమించే వారికి లభించే స్థానం నాకు కూడా తప్పక లభిస్తుంది.
తస్మాదవశ్యం యాస్యామి త్వయా సహ న సంశయః। అథవా తిష్ఠ మాతస్త్వం శపథాః సంతు తే మమ
కాబట్టి, నేను తప్పక నీతో పాటు వస్తాను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. లేకపోతే, అమ్మా, నువ్వే ఉండిపో, ఆ ప్రమాణాలు నాకు ఉండిపోవచ్చు.
జనన్యా చ వియుక్తస్య జీవితే కిం ప్రయోజనమ్। అనాథస్య వనే నిత్యం కో మే నాథో భవిష్యతి
తల్లిని కోల్పోయినవాడికి జీవితం ఎందుకు? అడవిలో అనాథగా ఉన్న నాకు ఎవరైనా రక్షకుడు ఉంటాడా?
నాస్తి మాతృసమో బంధుర్బాలానాం క్షీరజీవినామ్। నాస్తి మాతృసమో నాథో నాస్తి మాతృసమా గతిః
పాలు తాగే పిల్లలకు తల్లిలాంటి బంధువు లేరు. తల్లిలాంటి రక్షకుడు లేరు, తల్లిలాంటి ఆశ్రయం లేదు.
నాస్తి మాతృసమః స్నేహో నాస్తి మాతృసమం ముఖమ్। నాస్తి మాతృసమో దేవ ఇహలోకే పరత్ర చ
తల్లిలాంటి ప్రేమ లేదు, తల్లిలాంటి ముఖం లేదు. ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ తల్లిలాంటి దేవుడు లేరు.
ఏవం వై పరమో ధర్మః ప్రజాపతివినిర్మితః। యే తిష్ఠంతి సదా పుత్రాస్తే యాంతి పరమాం గతిమ్
ఇలా, సృష్టికర్త నిర్ణయించిన గొప్ప ధర్మం ఇదే. ఎవరైతే తల్లితో ఎప్పుడూ ఉంటారో, వారు పరమ స్థితిని పొందుతారు.
నందోవాచ। మమైవ విహితో మృత్యుర్న త్వం పుత్రాగమిష్యసి। న చాయమన్యజీవానాం మృత్యుః స్యాదన్యమృత్యునా
నందుడు ఇలా అన్నాడు: నా మరణమే నిర్ణయించబడింది; నీవు, నా బిడ్డా, రావద్దు. ఒకరి కోసం వచ్చిన మరణం వేరొకరికి జరగదు.
అపశ్చిమమిమం పుత్ర మాతృసందేశముత్తమమ్। అత్రాతిష్ఠస్వ మద్వాక్యాత్తతః శుశూషణం పునః
బిడ్డా, ఇది నీకు తల్లి చెప్పే చివరి, గొప్ప సందేశం. నా మాట వినిపించి ఇక్కడే ఉండు; తరువాత నాకు మళ్లీ సేవ చేయు.
జలేస్థలే చ విచరన్ప్రమాదం తాత మా కురు। ప్రమాదాత్సర్వభూతాని వినశ్యంతి న సంశయః
నీరు, నేల ఎక్కడైనా తిరిగినా, బిడ్డా, నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. నిర్లక్ష్యం వల్ల అన్ని జీవులు నశిస్తాయి, ఇందులో సందేహం లేదు.