కుత్సితం న కరిష్యామి వియోనికరణం మహత్। కుర్వతా మాంసలోభేన మృగయాం పరిధావతా
'ఇలాంటి నీచమైన పనిని ఇకపై చేయను. మాంసం కోరికతో వేటాడుతూ పెద్ద బాధ కలిగించాను.'
ఆపదాసహితం ప్రాప్తం మానుషాణాం భయావహమ్। దర్శనం దుఃఖదం మహ్యం మృగాణాం మానుషైః సహ
'నాకు పెద్ద అపాయం వచ్చింది, అది మనుషులకు భయాన్ని కలిగించింది. జింకలు, మనుషులతో కలిసి కనిపించడం నాకు చాలా బాధను కలిగిస్తోంది.'
పాపేన పాపతాం నీతో హ్యపాపేఽపి సతాం కులే। ఉత్పన్నో వికృతిం నీతః పశ్య కాలస్య పర్యయమ్
'పాపం వల్ల నేను పాపాత్ముడిని అయ్యాను. పాపరహితుల కుటుంబంలో పుట్టినా, మానవుడిగా పుట్టి ఇలా దిగజారిపోయాను. కాలచక్రం మార్పు చూడండి.'
తస్మాన్మే సుకృతం నాస్తి హింసాప్యేకా విగర్హితా। తయా తు ప్రాప్యతే దుఃఖం న చ మోక్షో భవిష్యతి
'కాబట్టి నాకు పుణ్యం లేదు. ఒక్క హింస కూడా నిందించదగినది. దానివల్ల బాధ కలుగుతుంది, విముక్తి కలగదు.'
కథం మే భవితా మోక్షః కథం సత్యా మృగీ భవేత్। గతే వర్షశతే తస్య వసతస్తద్వనే తదా
నేను ఎప్పుడు విముక్తి పొందుతాను? ఆ మృగిని నిజంగా ఎలా అవుతుంది? వంద సంవత్సరాలు ఆ అడవిలో నివసించిన తరువాతనే అది జరుగుతుంది.
ఆయాతం గోకులం కాలే యవసోదకకారణాత్। గోవాటవాటీసంస్థానం తత్తత్ర సమవస్థితమ్
ఆ సమయంలో యవము, నీటి కోసం అతడు గోకులానికి వచ్చాడు. అక్కడ గోవుల కొట్ల్లు, గోవాటలు ఉన్న చోటే అతడు ఉండిపోయాడు.
వనోపకణ్ఠే మంథానరవేణాపూరితం చ యత్। క్షీబైర్గోపైః సమాకీర్ణం పాదపైరపితద్వనమ్
అడవి అంచున మంతనం చేసే శబ్దంతో నిండిపోయి, మత్తులో ఉన్న గోపులతో కిక్కిరిసిపోయి, చెట్ల నీడతో ఆ అడవి అలంకరించబడింది.
నిశివంశరవోపేతం గోపీనాం చ శుభప్రదమ్। ఏవం తు వసతస్తస్య ఖర్జూరవనసంసది
రాత్రిపక్షుల అరుపులతో మారుమోగుతూ, గోపికలకు మంగళకరంగా ఉండే ఆ ఖర్జూర వనంలో అతడు నివసిస్తూ ఉండగా,
హృష్టా తుష్టా చ పుష్టా చ నందా వై నామ నామతః। గోమండలస్య సాముఖ్యా హంసవర్ణా ఘటస్రవా
నందా అనే ఒక గోవు అక్కడ ఉండేది. ఆమె ఆనందంగా, సంతృప్తిగా, బలంగా ఉండేది. ఆ గోమండలంలో ఆమె ప్రధానురాలు, హంసలా తెల్లగా, నడకలో అందంగా ఉండేది.
దీర్ఘఘోణా విభక్తాంగీ బంధురాంగీ తనుత్వచా। నీలకంఠా శుభగ్రీవా ఘంటాలీ మధురస్వనా
ఆమెకు పొడవాటి ముక్కు, సమతుల్యమైన అవయవాలు, సన్నని శరీరం, నీలికంఠం, అందమైన మెడ, గంటతో అలంకరించబడినది, మధురమైన స్వరం కలిగి ఉండేది.
సా చ యూథస్య సర్వస్య పురశ్చరతి నిర్భయా। ఘాసస్థానం చరేచ్ఛన్నం గత్వైకా చ యథాసుఖమ్
ఆమె ఆ గో herd లో ముందుండి భయమేమీ లేకుండా తిరుగుతూ, తన ఇష్టానుసారం మేతకోసం వెళ్ళేది. కొన్నిసార్లు ఒంటరిగా కూడా తనకు నచ్చినట్టు సంచరించేది.
యథేష్టకామా సురభీ ఛన్నం చరతి వై తృణమ్। రోహితో నామ తత్రాన్యః పర్వతః సరితస్తటే
సురభి గోవు తనకు నచ్చినట్టు మేతను రహస్యంగా మేయుతూ ఉండగా, అక్కడ నదీ తీరాన రోహిత అనే మరో కొండ ఉండేది.
అనేకకందరదరీ గుహాసత్వ నిషేవితః। తస్య పూర్వోత్తరేభాగే ఘోరే తృణసమాకులే
ఆ కొండలో ఎన్నో గుహలు, బిలాలు ఉండి, వాటిలో అనేక జంతువులు నివసించేవి. ఆ కొండకు ఈశాన్య భాగంలో, దట్టమైన మేతతో భయంకరంగా ఉండేది.
సంకటే విషమే దుర్గే భైరవే లోమహర్షణే। మృగసింహసమాకీర్ణే బహు శ్వాపద సేవితే
అక్కడ దారులు సంకుచితంగా, ఎత్తుపల్లాలు, దుర్గముగా, భయానకంగా ఉండేవి. ఆ ప్రదేశం మృగాలు, సింహాలతో నిండిపోయి, అనేక క్రూరమృగాలు సంచరించేవి.
వల్లీవృక్షాదిగహనే శివాశత నినాదితే। దుర్గేస్మిన్వసతే రౌద్రః కామరూపీ భయంకరః
వల్లులు, చెట్లు దట్టంగా పెరిగి, వందలాది నక్కల అరుపులతో మారుమోగే ఆ దుర్గ ప్రదేశంలో, రూపం మార్చుకునే భయంకరమైన ఒక క్రూరజంతువు నివసించేది.
ద్వీపీ శోణిత దిగ్ధాంసో ఘోరదంష్ట్రానఖాయుధః। నందో నామ స ధర్మాత్మా స చ గోపీహితే రతః
రక్తంతో తడిసిన దవడలు, భయంకరమైన పళ్లూ, గోర్లు ఆయుధాలుగా ఉన్న ఒక చిరుతపులి అక్కడ ఉండేది. అతని పేరు నందుడు, ధర్మబుద్ధి కలవాడు, గోపికల మేలుకోసం కృషి చేసేవాడు.
అచ్ఛిన్నాగ్రైస్తృణైర్దీర్ఘైర్గోధనం పరిరక్షతి। తస్య యూథపరిభ్రష్టా సానందా తృణలిప్సయా
పొడవాటి, తెగని గడ్డి తో గో herd ను నందుడు కాపాడేవాడు. ఆ herd లోనుండి నందా గోవు మేత కోరికతో వేరుగా వెళ్లిపోయింది.
చరంతీ వ్యాఘ్రపురతః సా ధేనుః ప్రత్యుపస్థితా। అభ్యద్రవచ్చ తాం ద్వీపీ తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్
ఆమె మేత మేస్తూ పులి ముందుకు వెళ్లగా, ఆ గోవు దగ్గరికి వచ్చింది. చిరుతపులి ఆమెపై దూకి, 'నిలు, నిలు!' అని చెప్పింది.
త్వమద్య విహితో భక్షః స్వయం ప్రాప్తాసి ధేనుకే। ద్వీపినశ్చ వచః శ్రుత్వా నిష్ఠురం రోమహర్షణం
'ఈ రోజు నువ్వే నా ఆహారం, నువ్వే స్వయంగా వచ్చావు గోవు!' అని చిరుతపులి చెప్పిన ఆ క్రూరమైన, గడ్డిగా వినిపించే మాటలు విని—
శుక్లరూపాన్వితం బాలం భద్రమిందుసమప్రభమ్। వత్సం స్మరతి సా ధేనుః స్నేహాక్తా గద్గదాక్షరమ్
తెల్లగా మెరిసే, మంగళకరమైన, చంద్రుడిలా ప్రకాశించే తన కుందేలు గుర్తొచ్చి, ప్రేమతో నిండిన ఆ గోవు కన్నీటి గొంతుతో మాట్లాడింది.
దహ్యంతీ పుత్రశోకేన నందా సా పుత్రవత్సలా। రుదంతీ కరుణం చైవ నిరాశా పుత్రదర్శనే
తన కుమారుడి కోసం దుఃఖంతో కాలిపోతూ, తన కుందేలు మీద అపారమైన ప్రేమ కలిగిన నందా, కుమారుడిని చూడలేనని ఆశ లేక, హృదయ విదారకంగా ఏడ్చింది.
ద్వీపీ దృష్ట్వా తు తాం ధేనుం క్రందమానాం సుదుఃఖితామ్। ఉవాచ వచనం ఘోరం ధేనుకే కిం ప్రరుద్యతే
ఆ గోవు బాధతో ఏడుస్తూ ఉండగా, చిరుతపులి ఆమెను చూసి, 'గోవు! నువ్వు ఎందుకు ఇలా ఏడుస్తున్నావు?' అని భయంకరంగా అడిగింది.
దైవాత్సుఖోపపన్నాసి భక్షస్త్వం మే యదృచ్ఛయా। రుదంత్యా వా హసంత్యా వా తవాత్తం జీవితం భవేత్
అదృష్టవశాత్ నువ్వు నాకు సులభంగా దొరికిన ఆహారం అయ్యావు. నీవు ఏడ్చినా, నవ్వినా, నీ ప్రాణం నా చేతిలో పోతుంది.
విహితం భుజ్యతే లోకే స్వయంప్రాప్తాసి ధేనుకే। మృత్యుస్తే విహితోద్యైవ వృథా కిమనుశోచసి
ఈ లోకంలో ఎవరికీ దక్కినది తినబడుతుంది. నువ్వు స్వయంగా నన్ను చేరుకున్నావు, చిన్న ఆవు. నీ మరణం ఈ రోజు నిర్ణయించబడింది. అప్రయోజనంగా ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
పప్రచ్ఛ తాం పునర్ద్వీపీ కిమర్థం రుదితం త్వయా। కౌతుకం చాత్ర మే జాతం మహన్మే కథయస్వ వై
ఆ వ్యాఘ్రుడు మళ్లీ ఆమెను అడిగాడు: నీవు ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? నాకు దీనిపై ఆసక్తి కలిగింది. నీవు చెప్పు, అది నాకు చాలా ముఖ్యమైనది.
వ్యాఘ్రస్య వచనం శ్రుత్వా నందా వాక్యమథాబ్రవీత్। క్షంతుమర్హసి మే నాథ కామరూపిన్నమోస్తు తే
వ్యాఘ్రుని మాటలు విని నందా ఇలా చెప్పింది: ప్రభూ, నాకు క్షమించండి. స్వేచ్ఛగా రూపాలు మార్చుకునే వాడా, నీకు నమస్కారం.
త్వాం సమాసాద్య లోకస్య పరిత్రాణం న విద్యతే। జీవితార్థం న శోచామి ప్రాప్తవ్యం మరణం మయా
నిన్ను ఎదుర్కొన్నాక ఎవరికీ రక్షణ లేదు. నా ప్రాణం కోల్పోతున్నానని నేను బాధపడడం లేదు. నాకు మరణం తప్పదు.
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ। తస్మాదపరిహార్యేర్థే న శోచామి మృగాధిప
పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు, మరణించినవాడికి మళ్లీ జననం తప్పదు. అందుకే తప్పించుకోలేని విషయానికి నేను బాధపడడం లేదు, మృగాధిపతీ.
దేవైరపి యథా సర్వైర్మర్త్తవ్యమవశైర్ధ్రువమ్। తస్మాత్తు నాహమేవైకా వ్యాఘ్ర శోచామి జీవితమ్
అందరు దేవతలు కూడా, ఇష్టపడకపోయినా, తప్పక మరణించాల్సిందే. కాబట్టి, వ్యాఘ్రా, నా ప్రాణం కోల్పోతున్నాను అని బాధపడేది నేనే ఒక్కతినే కాదు.
కింతు స్నేహేన వై సాధో దుఃఖేన రుదితం మయా। అస్తి మే హృది సంతాపస్తం చ త్వం శ్రోతుమర్హసి
కానీ, ఓ సద్గుణవంతుడా, ప్రేమతో, దుఃఖంతోనే నేను ఏడుస్తున్నాను. నా హృదయంలో బాధ ఉంది. దయచేసి దాన్ని వినాలి.