సరస్వత్యాస్తు పర్యాయాష్షడేతే సంప్రకీర్తితాః। తతః ప్రభృతి యత్రాసౌ ప్రాచీభూతా సరస్వతీ
సరస్వతికి ఈ ఆరు పేర్లు ప్రత్యామ్నాయంగా చెప్పబడ్డాయి. అప్పటి నుంచి ఎక్కడైతే ఆ సరస్వతి తూర్పు వైపు ప్రవహించిందో—
తత్రస్థం తజ్జలం యేపి పశ్యంతి తటసంస్థితాః। తేప్యశ్వమేధస్యఫలం లభంతే నాత్ర సంశయః
ఆ తీరంలో నిలబడి అక్కడి నీటిని చూసినవాళ్లకూ, అశ్వమేధ యాగ ఫలం లభిస్తుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యోవతీర్య పునస్తత్ర కశ్చిత్స్నానం సమాచరేత్। నరః సమాధియుక్తో వై బ్రహ్మణోనుచరో భవేత్
ఎవరైనా అక్కడి నది దాటి మళ్లీ స్నానం చేస్తే, ఆ మనిషి ఏకాగ్రతతో ఉంటే బ్రహ్మ దేవునికి సేవకుడవుతాడు.
శాకాదినాపి హి పితౄన్యస్తత్రార్చయతే నరః। సోప్యేతి విపులాన్భోగాంస్తేషామేవానుభావతః
అక్కడ కూరగాయల వంటి సరళమైన పదార్థాలతో కూడా పితృదేవతలను ఆరాధించినా, వారు వారి అనుగ్రహంతో గొప్ప అనుభవాలు పొందుతారు.
యే పునర్విధినా తత్ర శ్రాద్ధం కుర్వంతి మానవాః। తే నయంతి పితౄన్స్వర్గం నరకాదపి దుఃఖదాత్
అక్కడ నియమానుసారం శ్రాద్ధం చేసే మనుషులు, తమ పితృదేవతలను నరకంలో ఉన్న బాధల నుంచి బయటకు తీసుకుని స్వర్గానికి చేర్చుతారు.
తృప్యంతి పితరస్తస్య యస్తత్ర కుశమిశ్రితమ్। స్నాత్వా ప్రయచ్ఛతే తోయం పూతం తేషాం తిలాన్వితమ్
ఎవరైనా అక్కడ స్నానం చేసి, కుశతోట నీటిని, తిలాలతో కలిపి పితృదేవతలకు సమర్పిస్తే, వారు తృప్తిపొందుతారు.
సర్వేషామేవ తీర్థానామిదమేవాధికం స్మృతమ్। ఆదితీర్థమిదం తస్మాత్తీర్థానాం భువి విశ్రుతమ్
అన్ని తీర్థాలలో ఇదే అత్యుత్తమమైనదిగా గుర్తించబడింది. అందుకే భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలలో ఇది ఆదితీర్థంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
ధర్మాపవర్గయోఃనక్రీడాననిధిభూతమవస్థితమ్। సరస్వత్యానపునశ్చైవనసమేతంనగుణవత్తరమ్
ధర్మం, మోక్షానికి నిలయంగా ఉన్న ఈ సరస్వతి సంగమానికి మించిన తీర్థం మరొకటి లేదు.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం చతుర్ణామపి దాయకమ్। యేప్యత్ర మలనాశాయ పుమాంసో వివిశుర్జలమ్
ఇక్కడి నీటిలో స్నానం చేసి పాపాలను తొలగించుకునే వారికి, ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం అన్నీ లభిస్తాయి.
గోప్రదానసమం తేషాం సుఖేనైవ ఫలం భవేత్। సువర్ణదానేన సమమేవమాహుర్మనీషిణః
వారికి గోవు దానం చేసినంత ఫలం సులభంగా లభిస్తుంది. బంగారం దానం చేసిన ఫలంతో సమానమని జ్ఞానులు అంటారు.
తర్పణాత్పిణ్డదానాచ్చ నరకేష్వపి సంస్థితాః। స్వర్గం ప్రయాన్తి పితరస్తత్ర పుత్రేణ తారితాః
ఇక్కడ తర్పణం, పిండప్రదానం చేయడం వల్ల నరకంలో ఉన్న పితృదేవతలు కూడా కుమారుని ద్వారా స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
పుష్కరేపి సరస్వత్యాం యే పిబన్తి జలం జనాః। తే లభన్తేఽక్షయాన్లోకాన్బ్రహ్మవిశ్వేశవందితాన్
పుష్కరంలో సరస్వతి నీరు త్రాగినవారు, బ్రహ్మ మరియు విశ్వేశ్వరుడు సత్కరించే అక్షయ లోకాలను పొందుతారు.
స్వర్గనిశ్రేణికాభూతా పుష్కరే చ సరస్వతీ। సా పుణ్యవద్భిస్సంప్రాప్తుం పుంభిశ్శక్యా మహానదీ
పుష్కరంలో సరస్వతి స్వర్గానికి మెట్టు లాంటి దారిగా మారుతుంది. ఆ పవిత్ర నదిని పుణ్యవంతులు సులభంగా పొందగలరు.
మునిభర్ధర్మతత్త్వజ్ఞైస్తత్ర తత్ర నిషేవితా। తస్మాత్సర్వత్ర సా దేవీ పవిత్రా సర్వతస్స్థితా
అక్కడ ప్రతి చోటా ధర్మ తత్వాన్ని తెలిసిన మునులు ఆమెను సేవిస్తారు. అందుకే ఆ దేవి పవిత్రురాలు, అన్ని చోట్లా విస్తరించి ఉంది.
పుష్కరే తు విశేషేణ పూతాత్పూతతమా హి సా। నదీ సరస్వతీ పుణ్యా సులభా జగతి స్థితా
కానీ పుష్కరంలో ఆమె అత్యంత పవిత్రురాలిగా ఉంటుంది. ఆ సరస్వతి నది భూమిపై సులభంగా లభించే పవిత్ర నది.
దుర్లభా సా కురుక్షేత్రే ప్రభాసే పుష్కరే తథా। తత్తీర్థం సర్వతీర్థానాం ప్రవరం విహితం భువి
ఆమె కురుక్షేత్రం, ప్రభాసం, పుష్కరంలో అరుదుగా లభిస్తుంది. ఆ తీర్థం భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థాలలో శ్రేష్ఠమైనదిగా స్థాపించబడింది.
ధర్మార్థకామమోక్షాణాం చతుర్ణామపి సాధకమ్। ప్రాచీం సరస్వతీం ప్రాప్య యోన్యత్తీర్థం హి మార్గతే
తూర్పు సరస్వతిని చేరినవాడు ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం అన్నీ సాధించగలడు. అయినా మరొక తీర్థాన్ని వెతికేవాడు—
స కరస్థం సముత్సృజ్య హ్యమృతం విషమిచ్ఛతి। జ్యేష్ఠే జ్యేష్ఠా ప్రయాగస్య మధ్యమే మధ్యమా స్మృతా
తన చేతిలో ఉన్న అమృతాన్ని వదిలేసి విషాన్ని కోరుకున్నవాడిలా అవుతాడు. తీర్థాలలో తూర్పు సరస్వతి శ్రేష్ఠమైనది, మధ్యదానిది మధ్యస్థంగా పరిగణించబడుతుంది.
ప్రదక్షిణం తతో గచ్ఛేత్కనీయాంసం విచక్షణః। త్రిష్వప్యేతేషు స్నాయీత కుర్యాచ్చాపి ప్రదక్షిణమ్
అందుకు జ్ఞానులు చిన్నదాన్ని కుడివైపున పెట్టుకొని, దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణగా నడవాలి. ఆ మూడు తీరాల్లో కూడా స్నానం చేసి, ప్రదక్షిణం చేయాలి.
ప్రయచ్ఛతి పితృభ్యో యస్తోయం తేషాం తిలాన్వితమ్। తేపి తుష్టాః పునస్తస్య ప్రయచ్ఛంత్యమితం ఫలమ్
ఎవరైనా తిలాలతో కలిపిన నీటిని పితృదేవతలకు అర్పిస్తే, వారు సంతోషించి, అతనికి అపారమైన ఫలితాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఇస్తారు.
యః స్నాత్వా ప్రయతో నిత్యం తతః పశ్యేత్పితామహమ్। అనులోమవిలోమాభ్యాం తథా వ్యస్తసమస్తయోః
ఎవరైనా ప్రతిరోజూ స్నానం చేసి, పవిత్రుడై, పితామహులను నేరుగా, తిరిగి, విడిగా, కలిపి కూడా దర్శిస్తే...
స్నాతవ్యం పుష్కరే నిత్యం బ్రహ్మలోకమభీప్సితా। త్రీణి శృంగాణి శుభ్రాణి త్రీణి ప్రస్రవణాని చ
బ్రహ్మలోకాన్ని కోరేవారు పుష్కరంలో ప్రతిరోజూ స్నానం చేయాలి. అక్కడ మూడు పవిత్రమైన కొండలు, మూడు ప్రవాహాలు ఉన్నాయి.
పుష్కరాణి ప్రసిద్ధాని న విద్మస్తత్ర కారణం। కనీయాంసం మధ్యమం చ తృతీయం జ్యేష్ఠపుష్కరం
పుష్కరాలు ప్రసిద్ధి చెందినవి. అక్కడ కారణం ఏమిటో మనకు తెలియదు. చిన్న పుష్కరం, మధ్య పుష్కరం, మూడవది పెద్ద పుష్కరం.
శృంగశద్బాభిధానాని శుభప్రస్రవణాని చ। ధర్మార్థకామమోక్షాణాం సంకల్పైరఫలం నరః
అవి కొండల పేర్లతో, శుభప్రవాహాల పేర్లతో పిలవబడతాయి. ధర్మం, ధనం, కామం, మోక్షం కోరేవారు అక్కడ సంకల్పంతో చేసినదానికి తప్పకుండా ఫలితం పొందుతారు.
యస్తత్ర సంత్యజేద్దేహం మోక్షం ప్రాప్నోత్యసంశయమ్। ప్రయతః సంయతస్తస్యాం స్నాత్వా దద్యాద్విజే శుభామ్
ఎవరైనా అక్కడ శరీరం విడిచినవాడు అనుమానం లేకుండా మోక్షాన్ని పొందుతాడు. పవిత్రుడై, నియమంగా ఉండి, అక్కడ స్నానం చేసి, బ్రాహ్మణులకు శుభమైన దానం చేయాలి.
గామేకాం మంత్రపూతాం చ లోకానాప్నోతిమోక్షదాన్। కిమత్ర బహునోక్తేన రాత్రావపి హి యోర్థినే
ఒక గోవును మంత్రపూర్వకంగా దానం చేస్తే, మోక్షప్రాప్తికి అనేక లోకాలను పొందుతాడు. దీనిలో ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. రాత్రిపూట కూడా కోరేవారికి ఫలితం లభిస్తుంది.
అర్థం ప్రయచ్ఛతే స్నాత్వా సోనన్తం సుఖమశ్నుతే। తత్ర దానం ప్రశంసంతి తిలానాం మునిసత్తమాః
ఎవరైనా స్నానం చేసి ధనం దానం చేస్తే, అంతులేని ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు. అక్కడ తిలాల దానాన్ని మునులు ఎంతో ప్రశంసిస్తారు.
కృష్ణపక్షే చతుర్దశ్యాం స్నానం చ విహితం సదా। పిణ్యాకేన గుడేనాపి పిండం యోత్ర ప్రయచ్ఛతి
కృష్ణపక్షంలో చతుర్దశి రోజున స్నానం చేయడం ఎప్పుడూ శాస్త్రోక్తమే. అక్కడ పిండి లేదా బెల్లంతో చేసిన పిండాన్ని అర్పించినవాడు...
పితౄణాం ప్రయతో భూత్వా పితృలోకం స యఛతి। పుష్కరారణ్యమాసాద్య పునస్తస్మాత్సరస్వతీ
పితృదేవతలకు పవిత్రుడై, పితృలోకాన్ని పొందుతాడు. పుష్కర అరణ్యాన్ని చేరి, అక్కడి నుండి సరస్వతీ నదిని చేరుతాడు.
అంతర్ద్ధానం గతా గంతుం ప్రవృత్తాగపశ్చిమాముఖీ। నాతిదూరే తతస్తస్య పుష్కరస్య సుశోభనా
ఆమె అంతర్ధానమై, పడమర వైపు ముఖం పెట్టి వెళ్లడానికి సిద్ధమైంది. ఆ పుష్కరానికి దగ్గరగా, అక్కడ ఒక అద్భుతమైన ప్రదేశం ఉంది.