భవతా చ క్షమా కార్యా రుద్రేణ సహ దైవతైః। కృతే యుగావసానే తు సమాప్తిం చక్రతౌ గతే
మీరు, రుద్రుడు, దేవతలందరూ కలసి సహనం చూపాలి. యుగాంతంలో యజ్ఞం పూర్తయ్యాక, అప్పుడే చర్య తీసుకోవాలి.
మయా చ ప్రేషితా యూయమేతే చ దనుపుంగవాః। సంధిర్వా విగ్రహో వాపి సర్వైః కార్యస్తదైవ హి
నేను మిమ్మల్ని, ఈ దానవులను పంపించాను. శాంతి కావాలా, యుద్ధమా, ఎవరికైనా అవసరమైనదాన్ని అప్పుడే చేయాలి.
పులస్త్య ఉవాచ। పునస్తాన్దానవాన్బ్రహ్మా వాక్యమాహ స్వయంప్రభుః। దానవైర్న విరోధోత్ర యజ్ఞే మమ కథంచన
పులస్త్యుడు చెప్పాడు: తర్వాత బ్రహ్మ స్వయంగా దానవులతో ఇలా అన్నాడు — నా యజ్ఞంలో దేవతలతో ఎలాంటి గొడవ జరగకూడదు.
మైత్రభావస్థితా యూయమస్మత్కార్యే చ నిత్యశః। దానవా ఊచుః। సర్వమేతత్కరిష్యామః శాసనం తే పితామహ
మీరు ఎప్పుడూ స్నేహభావంతో ఉండి, నా కార్యానికి సహకరించాలి. దానవులు చెప్పారు: పితామహా! మీరు చెప్పినదంతా మేము చేస్తాము.
అస్మాకమనుజా దేవా భయం తేషాం న విద్యతే। పులస్త్య ఉవాచ। ఏతచ్ఛుత్వా తదా తేషాం పరితుష్టః పితామహః
దేవతలు మన వంశజులే; వాళ్లకు ఎలాంటి భయం లేదు. పులస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది విని, వాళ్ల తాత అయిన బ్రహ్మ ఆనందంగా ఉన్నాడు.
ముహూర్తం తిష్ఠతాం తేషామృషికోటిరుపాగతా। శ్రుత్వా పైతామహం యజ్ఞం తేషాం పూజాం తు కేశవః
వాళ్లు కొంతసేపు నిల్చొని ఉండగా, అనేక మంది ఋషులు అక్కడికి వచ్చారు. వాళ్ల తాతయ్య యజ్ఞం జరుగుతుందని విని, కేశవుడు వాళ్ల పూజను ఆమోదించాడు.
ఆసనాని దదౌ తేషాం తదా దేవః పినాకధృత్। వసిష్ఠోర్ఘం దదౌ తేషాం బ్రహ్మణా పరిచోదితః
అప్పుడు పినాకాన్ని ధరించిన దేవుడు వాళ్లందరికీ ఆసనాలు ఇచ్చాడు. బ్రహ్మ ఆదేశంతో వసిష్ఠుడు వాళ్లకు అర్ఘ్యం సమర్పించాడు.
గామర్ఘం చ తతో దత్వా పృష్ట్వా కుశలమవ్యయమ్। నివేశం పుష్కరే దత్వా స్థీయతామితి చాబ్రవీత్
ఆ తర్వాత గోవు అర్ఘ్యం ఇచ్చి, వారి శాశ్వతమైన క్షేమాన్ని అడిగి తెలుసుకొని, పుష్కరంలో నివాసం ఇవ్వగా, 'ఇక్కడే ఉండండి' అని చెప్పాడు.
తతస్తే ఋషయః సర్వే జటాజినధరాస్తథా। శోభయంతః సరఃశ్రేష్ఠం గఙ్గామివ దివౌకసః
అందరూ ఋషులు జటలు, మృగచర్మాలు ధరించి, ఆ ఉత్తమ సరస్సును అలంకరించారు. ఆ దృశ్యం, ఆకాశంలో దేవతలు గంగను అలంకరించినట్టే కనిపించింది.
ముండాః కాషాయిణశ్చైకే దీర్ఘశ్మశ్రుధరాః పరే। విరలైర్దశనైః కేచిచ్చిపిటాక్షాస్తథా పరే
కొంతమంది ముండలు, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించినవారు; మరికొందరు పొడవాటి గడ్డాలు ఉన్నవారు. కొందరికి అరుదుగా పళ్లుండేవి, మరికొందరికి ఉబ్బిన కళ్లుండేవి.
బృహత్తనూదరాః కేపి కేకరాక్షాస్తథాపరే। దీర్ఘకర్ణా వికర్ణాశ్చ కర్ణైశ్చ త్రుటితాస్తథా
కొంతమందికి పెద్ద శరీరాలు, మరికొందరికి బాహ్యంగా కనిపించే కళ్ళు; కొందరికి పొడవాటి చెవులు, మరికొందరికి వక్రమైన చెవులు, ఇంకొందరికి చీలిన చెవులు ఉండేవి.
దీర్ఘఫాలా విఫాలాశ్చ స్నాయుచర్మావగుంఠితాః। నిర్గతం చోదరం తేషాం మునీనాం భావితాత్మనాం౧౦౦ 1.18.
కొంతమందికి పొడవాటి నుదురు, మరికొందరికి వంకర నుదురు, కొందరికి మణికట్టు, చర్మం బయట కనిపించేవి; ఆ పవిత్ర మనస్సు గల మునుల కడుపు బయటకు కనిపించేది.
దృష్ట్వా తు పుష్కరం తీర్థం దీప్యమానం సమంతతః। తీర్థలోభాన్నరవ్యాఘ్ర తస్య తీరే వ్యవస్థితాః
పుష్కరం అనే పవిత్రతీర్థం చుట్టూ ప్రకాశిస్తూ కనిపించగా, పవిత్రతీర్థం ఆకర్షణతో మానవసింహులు ఆ తీరాన చేరారు.
వాలఖిల్యా మహాత్మానో హ్యశ్మకుట్టాస్తథాపరే। దంతోలూఖలినశ్చాన్యే సంప్రక్షాలాస్తథాపరే
అక్కడ మహాత్ములైన వాలఖిల్యులు, కొందరు రాళ్లు నూరేవారు, ఇంకొందరు ఉప్పు ముద్దలు నమిలేవారు, మరికొందరు శుద్ధి సాధన చేస్తూ ఉండేవారు.
వాయుభక్షా జలాహారాః పర్ణాహారాస్తథాపరే। నానా నియమయుక్తాశ్చ తథా స్థండిలశాయినః
కొంతమంది గాలి మాత్రమే తినేవారు, మరికొందరు నీరు మాత్రమే తినేవారు, ఇంకొందరు ఆకులు తినేవారు; చాలా మంది వివిధ నియమాలు పాటించేవారు, మరికొందరు నేలమీదే పడుకుని ఉండేవారు.
సరస్యస్మిన్ముఖం దృష్ట్వా సురూపాస్యాః క్షణాదభుః। కిమేతదితి చింత్యాథ నిరీక్ష్య చ పరస్పరమ్
ఆ సరస్సులో ముఖాన్ని చూసిన వెంటనే వాళ్ల ముఖాలు అందంగా మారాయి; 'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడి, ఒకరినొకరు చూశారు.
అస్మింస్తీర్థే దర్శనేన ముఖస్యేహ సురూపతా। ముఖదర్శనమిత్యేవ నామ కృత్వా తు తాపసాః
ఈ తీర్థంలో ముఖాన్ని చూస్తే ముఖం అందంగా మారుతుందని తెలుసుకుని, ఆ తపస్వులు దానిని 'ముఖదర్శనం' అని పేరు పెట్టారు.
స్నాతా నియమయుక్తాశ్చ సురూపాస్తే తదాభవన్। దేవపుత్రోపమా జాతా అనౌపమ్య గుణాన్వితాః
స్నానం చేసి, నియమాలు పాటించిన వాళ్ల ముఖాలు అందంగా మారాయి; వాళ్లు దేవపుత్రుల్లా, అపూర్వమైన గుణాలతో కనబడారు.
శోభమానా నరశ్రేష్ఠ స్థితాః సర్వే వనౌకసః। యజ్ఞోపవీతమాత్రేణ వ్యభజంస్తీర్థమంజసా
ఓ మానవశ్రేష్ఠా! అందరూ అరణ్యవాసులు అక్కడ ప్రకాశిస్తూ నిలబడి, యజ్ఞోపవీతంతో ఆ తీర్థాన్ని విభజించుకున్నారు.
జుహ్వతశ్చాగ్నిహోత్రాణి చక్రుశ్చ వివిధాః క్రియాః। చింతయంతో హి రాజేంద్ర తపసా దగ్ధకిల్బిషాః
వాళ్లు అగ్నిహోత్రాలు సమర్పిస్తూ, ఎన్నో విధులూ నిర్వహించారు; రాజా! తపస్సుతో పాపాలు పోగొట్టి, ధ్యానం చేస్తూ ఉండేవారు.
న యాస్యామో పరం తీర్థం జ్యేష్ఠభావేత్విదం సరః। జ్యేష్ఠపుష్కరమిత్యేవ నామ చక్రుర్ద్విజాతయః
మేము ఇంకెక్కడికీ పోవం; ఈ సరస్సే అత్యుత్తమమైనది. అందుకే ద్విజులు దీనిని 'జ్యేష్ఠపుష్కరం' అని పేరు పెట్టారు.
తత్ర కుబ్జాన్బహూన్దృష్ట్వా స్థితాంస్తీర్థసమీపతః। బభూవుర్విస్మితాస్తత్ర జనా యే చ సమాగతాః
అక్కడ తీర్థం దగ్గర చాలా మంది కుంభకర్ణులను చూసి, అక్కడికి వచ్చిన జనాలు అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
దత్వా దానం ద్విజాతిభ్యో భాండాని వివిధాని చ। శ్రుత్వా సరస్వతీం ప్రాచీం స్నాతుకామా ద్విజాగతాః
బ్రాహ్మణులకు వివిధ రకాల దానాలు, వస్తువులు ఇచ్చిన తరువాత, తూర్పు దిశలో ప్రవహించే సరస్వతీ నదిని గురించి విని, స్నానం చేయాలని ఆశతో బ్రాహ్మణులు అక్కడికి చేరుకున్నారు.
సరస్వతీతీర్థవరా నానాద్విజగణైర్యుతా। బదరేంగుదకాశ్మర్య ప్లక్షాశ్వత్థవిభీతకైః
సరస్వతీ తీరంలోని ముఖ్యమైన తీర్థాలు అనేకమంది బ్రాహ్మణులతో నిండిపోయి, బదరి, ఇంగుడ, కాశ్మర్య, ప్లక్ష, అశ్వత్థ, విభీతక వృక్షాలతో అలంకరించబడ్డాయి.
పౌలోమైశ్చ పలాశైశ్చ కరీరైః పీలుభిస్తథా। సరస్వతీతీర్థరుహైర్ధన్వనైః స్యందనైస్తథా
అలాగే, పౌలోమ, పలాశ, కరీర, పీలు వృక్షాలు, సరస్వతీ తీర్థాలలోని తోటలు, అరణ్యాలు, ఇంకా స్యందన వృక్షాలతో కూడి ఉన్నాయి.
కపిత్థైః కరవీరైశ్చ బిల్వైరామ్లాతకైస్తథా। అతిముక్తకపండైశ్చ పారిజాతైశ్చ శోభితా
కపిత్థ, కరవీర, బిల్వ, ఆమ్లాతక, అతిముక్త, కంద, పారిజాత వృక్షాలతో ఆ ప్రాంతం మరింత అందంగా కనిపించింది.
కదంబవనభూయిష్ఠా సర్వసత్వమనోరమా। వాయ్వంబుఫలపర్ణాదైర్దంతోలూఖలికైరపి
కదంబ తోటలు విస్తరించి, అన్ని జీవులకు హర్షాన్ని కలిగించేలా ఉండి, గాలి, నీటితో కదిలే పండ్లు, ఆకులు, పువ్వులతో పాటు దంతోలూఖలిక వృక్షాలు కూడా అక్కడ కనిపించేవి.
తథాశ్మకుట్టముఖ్యైశ్చ వరిష్ఠైర్మునిభిర్వృతా। స్వాధ్యాయఘోషసంఘుష్టా మృగయూథశతాకులా
అలాగే, అశ్మకుట్ట అనే గొప్ప మునులతో చుట్టుముట్టబడి, స్వాధ్యాయ ఘోషతో మారుమోగుతూ, వందలాది జింకల మందలతో నిండిపోయి ఉండేది.
అహింసైర్ధర్మపరమైస్తథా చాతీవ శోభితా। సుప్రభా కాంచనాఖ్యా చ ప్రాచీ నందా విశాలకా
అహింసను, ధర్మాన్ని పాటించే మహనీయులు అక్కడ ఉండటంతో, ఆ ప్రదేశం మరింత ప్రకాశవంతంగా, కాంచన, తూర్పు నందా, విశాలక అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధిగా ఉంది.
స్రోతోభిః పంచభిస్తత్ర వర్తతే పుష్కరే నదీ। పితామహస్య సదసి వర్త్తమానే మహీతలే
అక్కడ, పుష్కరంలో సరస్వతీ నది ఐదు ప్రవాహాలతో ప్రవహిస్తూ, భూమిపై బ్రహ్మదేవుని సభ జరుగుతున్న సమయంలో ఉంది.